ଓଡ଼ିଆ ନାଟ୍ୟ ଶୈଳୀରେ ଏହି କଥା ଏପରି ଚାଲିଥିଲା— ଦୁର୍ଧରଙ୍କ ରଥର ଅଷ୍ଟ ଘୋଡ଼ା ଚୁର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଯାଇଥିଲା, ରଥର ଅକ୍ଷ ଓ ଯୁଗ ଭାଙ୍ଗିଗଲା, ତେଣୁ ସେ ତାଙ୍କ ରଥ ଛାଡ଼ି ଭୂମିରେ ଲୁହିପଡ଼ିଲେ, ତାଙ୍କର ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ ହୋଇଗଲା। ଦୁର୍ଧରଙ୍କୁ ଏପରି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିବା ଦେଖି, ବିରୂପାକ୍ଷ ଓ ଯୂପାକ୍ଷ—ଏହି ଦୁଇ ଦୁର୍ଜୟ ଓ ଶତ୍ରୁ ନାଶକ ରାକ୍ଷସ—କ୍ରୋଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ହନୁମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଆସିଲେ। ସେମାନେ ଆକାଶକୁ ଲଫି ଚାଲିଲେ, ଏବଂ ବିଶାଳ ବାହୁଶାଳୀ ମହାବୀର ବନରାଜ ହନୁମାନ ସେମାନଙ୍କ ସହ ଆକାଶକୁ ଉଡ଼ିଲେ। ସେମାନେ ତାଙ୍କ ଛାତିରେ ମୁସଳ ଘାତ କଲେ। ହନୁମାନ ସେଇ ଦୁଇ ଶୀଘ୍ର ଯୋଦ୍ଧାଙ୍କ ଶକ୍ତିକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି, ଗରୁଡ଼ ପରି ତୀବ୍ର ଭାବେ ପୁଣି ଭୂମିରେ ତଳକୁ ଆସିଲେ। ସେଉଁଠାରେ ଏକ ସାଳ ଗଛକୁ ଉପଡ଼ି, ତାହାରେ ଦୁଇ ଶୂରବୀର ରାକ୍ଷସ—ବିରୂପାକ୍ଷ ଓ ଯୂପାକ୍ଷ—କୁ ହନନ କଲେ। ବାୟୁପୁତ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏହି ତିନି ମହାବଳୀ ନିହତ ହେବାକୁ ଜାଣି, ପ୍ରଘାସା ନାମକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଶୀଘ୍ର ରାକ୍ଷସ ହସି ହସି ଆଗକୁ ଆସିଲେ। ଭାସକର୍ଣ୍ଣ ନାମକ ରାକ୍ଷସ କ୍ରୋଧିତ ଓ ପ୍ରତାପୀ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶୂଳ ଧରି, ଦୁଇଁଜଣ ମିଶି, ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବନରାଜ ସମ୍ମୁଖରେ ଦଢ଼ି ହେଲେ। ପ୍ରଘାସା ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ହନୁମାନଙ୍କୁ ଘାତ କଲେ, ଭାସକର୍ଣ୍ଣ ମଧ୍ୟ ଶୂଳ ଦ୍ୱାରା ଆକ୍ରମଣ କଲେ। ଦୁଇଁଜଣଙ୍କ ଆଘାତରେ ହନୁମାନଙ୍କ ଦେହ ରକ୍ତରେ ରଞ୍ଜିତ ହେଲା, ତାଙ୍କ ଅଙ୍ଗ ଆହତ ହେଲା, ତେବେ ସେ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କ ଦେହ ଉଦୟ ହେଉଥିବା ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଅତି ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଲା। ବନରାଜ ହନୁମାନ ଏକ ପାହାଡ଼ର ଶିଖର ଉପଡ଼ି, ତାହାରେ ପଶୁ, ସର୍ପ ଓ ଗଛ ସହିତ, ଏହି ଦୁଇ ରାକ୍ଷସକୁ ଦଳି ହତ୍ୟା କଲେ। ପାହାଡ଼ ଶିଖର ତଳେ ଚୁର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ସେମାନେ ତିଳ ଦାଣା ପରି ହେଇଗଲେ। ଏହିପରି ମୋଟେ ପାଞ୍ଚ ମହାସେନାପତି ପଡ଼ି ଯିବା ପରେ, ହନୁମାନ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ବଳକୁ ଧ୍ୱଂସ କଲେ। ଘୋଡ଼ା ଘୋଡ଼ା ସହ, ହାତୀ ହାତୀ ସହ, ଯୋଦ୍ଧା ଯୋଦ୍ଧା, ରଥ ରଥ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରି, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପରି ଅସୁରଙ୍କୁ ଧ୍ୱଂସ କରିଥିବା ପରି, ସେ ରାକ୍ଷସ ବଳକୁ ନଶ୍ୱ କଲେ। ଘୋଡ଼ା, ହାତୀ, ଯୋଦ୍ଧା, ଭାଙ୍ଗିଥିବା ରଥ ଓ ନିହତ ରାକ୍ଷସମାନେ ସହିତ ଭୂମି ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଆବୃତ ହୋଇଗଲା। ଏପରି ଭାବେ ହନୁମାନ ସେହି ପଞ୍ଚ ଶୂରବୀର ସେନାପତି, ତାଙ୍କ ସେନା ଓ ଯାନ ସମେତ ହତ୍ୟା କରି, ଦ୍ୱାରକୁ ଅଧିକାର କଲେ, ସେ କ୍ଷଣରେ ସମସ୍ତ ଜୀବର ନାଶ ଘଟାଉଥିବା କାଳ ପରି ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ। ଏଠାରେ ଏକ ନୂତନ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ହନୁମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପଞ୍ଚ ସେନାପତି ତାଙ୍କ ସେନା ଓ ଯାନ ସହିତ ନିବାରିତ ହେବାର ଖବର ଶୁଣି, ରାକ୍ଷସ ରାଜା ଯୁଦ୍ଧ ପ୍ରତୀକ୍ଷାରେ ରହି, ରାଜପୁତ୍ର ଅକ୍ଷଙ୍କୁ ଗଭୀର ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖିଲେ। ରାଜାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ପାଇଁ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅକ୍ଷ ସୁନାରେ ଶୋଭିତ ଧନୁଷ୍ୟ ଧରି, ସଭାରେ ଅହ୍ୱାନିତ ଅଗ୍ନି ପରି ଉଠିଲେ। ସେ ଏକ ବିଶାଳ ଓ ଉଦ୍ୟତ ରଥରେ ଚଢ଼ି, ତାହା ସୁନାର ଜାଲ ଏବଂ ରତ୍ନ ଝାଲରି ଦ୍ୱାରା ଅଳଙ୍କୃତ ଥିଲା, ଏହି ପ୍ରତାପୀ ରାକ୍ଷସ ନାୟକ ମହାବୀର ବନରାଜଙ୍କ ବିରୋଧରେ ଯିବାକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ। ଏହି ରଥ ତାପସ୍ୟା ଶକ୍ତିରେ ଅର୍ଜିତ, ସୁନାର ତାପ ଏବଂ ଝଣ୍ଡା ସହିତ, ରତ୍ନ ଝାଲରି ଓ ଅଷ୍ଟ ଶୀଘ୍ର ଘୋଡ଼ା ଦ୍ୱାରା ଯୁକ୍ତ ଥିଲା। ଦେବ ଓ ଦାନବଙ୍କୁ ଅଜୟ, ଆକାଶରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଚଳନ, ବିଦ୍ୟୁତ୍ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ, ତୀର, ତଳୱାର, ଶୂଳ, ଜାଭେଲିନ ଦ୍ୱାରା ସଜ୍ଜିତ। ଏହି ଚମତ୍କାର ରଥ ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର ଓ ସାମଗ୍ରୀ ସହିତ, ସୁନାର ରଶି, ଚନ୍ଦ୍ର ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ, ତାହାରେ ଅକ୍ଷ ଚଢ଼ିଲେ, ଅମରମାନଙ୍କ ପରି ଶୂରବୀର। ଅକ୍ଷ ତାଙ୍କ ଘୋଡ଼ା, ହାତୀ, ରଥ ଏବଂ ସେନା ସହିତ ଆକାଶ ଓ ପୃଥିବୀକୁ ପାହାଡ଼ ଦ୍ୱାରା ଆବୃତ କରି, ଦ୍ୱାରରେ ଦଢ଼ି ହୋଇଥିବା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବନରାଜଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସିଲେ। ରାକ୍ଷସପୁତ୍ର ଅକ୍ଷ, ସିଂହନୟନ ବନରାଜଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ—ସେ ବସିଥିଲେ, ଅଚଳ ଏବଂ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଓ ଭୟ ଉତ୍ପନ୍ନ କରୁଥିଲେ, ସୃଷ୍ଟିର ପ୍ରଳୟାଗ୍ନି ପରି, ସମସ୍ତ ଜନଙ୍କ ନାଶ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ। ଅକ୍ଷ ଆଦର ଭରା ଦୃଷ୍ଟିରେ ତାଙ୍କୁ ନିରୀକ୍ଷଣ କଲେ। ରାବଣପୁତ୍ର ଅକ୍ଷ, ବନରାଜଙ୍କ ତୀବ୍ର ଗତି ଓ ପ୍ରତାପ ଦେଖି, ନିଜ ଶକ୍ତି ଉପରେ ଚିନ୍ତନ କରି, ପ୍ରଳୟକାଳୀନ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଶକ୍ତିରେ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଲେ। ଏହା ପରେ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଦୂର୍ଭର ବନରାଜଙ୍କ ପ୍ରତାପ ଦେଖି, ଅକ୍ଷ ତୀବ୍ର କ୍ରୋଧରେ ତିନି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣ ଦ୍ୱାରା ହନୁମାନଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ। ଅକ୍ଷ ଏହି ଅଦମ୍ୟ ବନରାଜଙ୍କୁ ଦେଖି, ଧନୁଷ୍ୟ ଓ ବାଣ ହାତରେ ନେଇ, ମନେ ଉତ୍ସାହ ଏବଂ ଦୃଢ଼ତା ସହିତ ତାଙ୍କୁ ନିରୀକ୍ଷଣ କଲେ। ସୁନାର କଙ୍କଣ ଓ ଶୋଭାମୟ କୁଣ୍ଡଳ ପିନ୍ଧି, ଅସାଧାରଣ ପ୍ରତାପ ସହିତ, ଅକ୍ଷ ହନୁମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଆସିଲେ; ଏହି ସଂଘର୍ଷ ଦେବ ଓ ଦାନବଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଭୟଭୀତ କଲା। ପୃଥିବୀ କମ୍ପିଲା, ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାପ ଦେଲା ନାହିଁ, ବାୟୁ ବହିଲା ନାହିଁ, ପାହାଡ଼ କମ୍ପିଲେ ନାହିଁ; ବନରାଜ ଓ ରାଜପୁତ୍ର ମଧ୍ୟରେ ଶକ୍ତିର ପ୍ରତିଯୋଗିତା ଆରମ୍ଭ ହେଉଥିବା ବେଳେ ଦିଗନ୍ତ ଗଜ୍ଜନା କଲା ଓ ସମୁଦ୍ର ବିକ୍ଷୁବ୍ଧ ହେଲା। ଅକ୍ଷ ତିନି ତୀକ୍ଷ୍ଣ, ସୁନାର ଶିରା ଓ ବିଷାକ୍ତ ବାଣ ଦ୍ୱାରା ହନୁମାନଙ୍କ ମୁଣ୍ଡରେ ଘାତ କଲେ, ଯେଉଁ ବାଣ ଗଭୀର ଧ୍ୟାନ ଦ୍ୱାରା ଶିକ୍ଷିତ ଏବଂ ନିଶାନାରେ ଅପୂର୍ବ। ଏହି ବାଣର ଘାତରେ ହନୁମାନଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ରକ୍ତାବିରକ୍ତ ଓ ଘୂର୍ଣ୍ଣିତ ହେଲା, ରକ୍ତ ଝରିଲା, ସେ ଉଦୟ ହେଉଥିବା ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଅତି ଦୀପ୍ତିମାନ ଦେଖାଗଲେ, ବାଣର କିରଣରେ ଚମକୁଥିଲେ। ବନରାଜଙ୍କ ସର୍ବପ୍ରଧାନ ମନ୍ତ୍ରୀ ହନୁମାନ ଏହି ରାଜପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅସାଧାରଣ ଅସ୍ତ୍ର ଓ ଧନୁଷ୍ୟ ସହିତ ଦେଖି, ଅତି ଖୁସି ଓ ଯୁଦ୍ଧ ଅଭିଲାଷାରେ ଭରିଯିଲେ। ମନ୍ଦର ପାହାଡ଼ ଉପରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି, ତୀବ୍ର କ୍ରୋଧ ଓ ପ୍ରତାପରେ ଆବୃତ, ହନୁମାନ ତାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିର ତୀବ୍ର କିରଣରେ ଅକ୍ଷ ତାଙ୍କ ସେନା ଓ ଯାନ ସହିତ ଦଗ୍ଧ କଲେ।