ହେ ରାମ, ଏହି ଗାଙ୍ଗା ଅବତରଣ ପୂର୍ବରୁ ତୁମର ପୂର୍ବଜମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଓ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲେ, ସେମାନେ ଏହି ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିପାରିନଥିଲେ । ଏହିପରି, ଏହି ସଂସାରରେ ଅଦ୍ଭୁତ ତେଜଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଅଂଶୁମାନ ମଧ୍ୟ ଗଙ୍ଗାକୁ ଆଣିବା ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ସେ ତାଙ୍କର ପ୍ରତିଜ୍ଞା ପୂରଣ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ । ତୁମର ପିତା ଦିଲୀପ, ଯିଏ ଧର୍ମପରାୟଣ ଓ ଋଷିମାନେ ପରି ତପସ୍ଵୀ ଥିଲେ, ତାଙ୍କର ତପଅନୁଷ୍ଠାନ ମୋର ସମାନ ଥିଲା, ଏବଂ ସେ ଏକ ସତ୍ୟବାନ୍ ରାଜା ଥିଲେ । ତେବେ ତୁମର ପିତା ଦିଲୀପଙ୍କର ତେଜ ତୁମ ତୁଳନାରେ ଅଧିକ ଥିଲା, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କର ଇଚ୍ଛା ଥିଲା ବେଳେ ମଧ୍ୟ ସେ ଗଙ୍ଗାକୁ ଆଣିପାରିଲେ ନାହିଁ, ହେ ନିର୍ମଳ ଭାଗୀରଥ । କିନ୍ତୁ ତୁମେ, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି ପ୍ରତିଜ୍ଞାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଛ । ତୁମେ ସାରା ବିଶ୍ୱରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଓ ମହାନ୍ୟ ଖ୍ୟାତି ଅର୍ଜନ କରିଛ । ଏହି ଗଙ୍ଗା ଅବତରଣ ତୁମ ଦ୍ୱାରା ସଫଳ ହୋଇଛି, ଏବଂ ଏହା ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଧର୍ମର ମହାସ୍ଥାନକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଇଛ । ଏବେ ତୁମେ ଯଥାଯଥ ରୀତିରେ ଏହି ପବିତ୍ର ଜଳରେ ସ୍ନାନ କର, ଶୁଦ୍ଧ ହୁଅ ଓ ପୁଣ୍ୟର ଫଳ ଲାଭ କର । ତୁମର ପୂର୍ବଜମାନଙ୍କ ପାଇଁ ତର୍ପଣ କର, ତୁମ ମଙ୍ଗଳ ହେଉ । ଏବେ ମୁଁ ମୋ ଲୋକକୁ ଯିବି; ତୁମେ ମଧ୍ୟ ତୁମ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ଯିବା, ହେ ରାଜନ୍ । ଏପରି କହି ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଭୁ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା, ଯେପରି ଆସିଥିଲେ ସେପରି ଦେବଲୋକକୁ ଫେରିଗଲେ । ତାପରେ ଭାଗୀରଥ, ସେଇ ରାଜା ଓ ଋଷି, ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ବିଧି ଓ ପ୍ରଥା ଅନୁଯାୟୀ ସାଗରପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଉତ୍ତମ ତର୍ପଣ କଲେ । ତର୍ପଣ ଦେଇ ଓ ନିଜକୁ ଶୁଦ୍ଧ କରି, ସେ ରାଜା ନିଜ ରାଜଧାନୀକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ ଏବଂ ଧନ-ଧାନ୍ୟ ଓ ସମୃଦ୍ଧି ସହିତ ନିଜ ରାଜ୍ୟରେ ଶାସନ କଲେ । ସେଇ ସମୟରେ, ରାଜା ଭାଗୀରଥ ଫେରିଆସିବାରେ ପ୍ରଜାମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ, ଦୁଃଖ ଓ ଅନ୍ତର୍ଦ୍ଦ୍ୱନ୍ଦ ମୁକ୍ତ ହେଲେ, ଏବଂ ସମୃଦ୍ଧି ଓ ସନ୍ତୋଷ ଲାଭ କଲେ । ଏପରି ଭାବେ, ହେ ରାମ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଗଙ୍ଗାର ବିସ୍ତୃତ କଥା କହିଦେଲି; ତୁମର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ, କାରଣ ସଂଧ୍ୟାବେଳା ଅତିବାହିତ ହେଉଛି । ଏହି ଗଙ୍ଗା ଅବତରଣର କଥା ଯିଏ ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରବଣ କରାଏ, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଧନ୍ୟ, ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଜୀବନଦାୟକ, ଫଳଦାୟକ ଓ ସ୍ୱର୍ଗଦାୟକ ହୁଏ । ତାଙ୍କର ପୂର୍ବଜମାନେ ଓ ଦେବତାମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି; ଏହି ଗଙ୍ଗା ଅବତରଣ କଥା ଶ୍ରବଣ କଲେ ଦୀର୍ଘାୟୁ ଓ ଶୁଭ ଲାଭ ହୁଏ । ଏହି କଥା ଯିଏ ଶୁଣେ, ହେ କକୁତ୍ସ୍ଥବଂଶୀ, ସେ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିଥାଏ, ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶ ହୁଏ, ଆୟୁ ଓ ଖ୍ୟାତି ବୃଦ୍ଧି ପାଏ । ଏହିପରି ଶ୍ରୀମଦ୍ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ବାଳକାଣ୍ଡର ଚୁଆଳିଶତମ ସର୍ଗର ସମାପ୍ତି ହେଲା । ଏବେ ପଞ୍ଚଚାଳିଶତମ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି । ଏହି କଥା ଶୁଣି, ରାଘବ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସହିତ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଅନୁଭବ କଲେ ଏବଂ ତାପରେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ, "ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଆପଣ ଯାହା କହିଲେ ଏହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅଦ୍ଭୁତ; ଗଙ୍ଗାର ପବିତ୍ର ଅବତରଣ ଓ ସାଗର ପୂରଣ ଏହି କଥା ଶୁଣି ଆମେ ଚମତ୍କୃତ ହେଲୁ । ହେ ଶତ୍ରୁନାଶକ, ଆମ ପାଇଁ ଏହି ରାତି ଏକ କ୍ଷଣ ଭଳି ଅତିତ ହେଲା, କାରଣ ଆମେ ଆପଣଙ୍କର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଉପଖ୍ୟାନ ଚିନ୍ତା କରୁଥିଲୁ । ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରାତି ସଉମିତ୍ରିଙ୍କ ସହିତ ମୋ ପାଇଁ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ମଙ୍ଗଳମୟ କଥା ଚିନ୍ତା କରି ଅତିତ ହେଲା ।" ପରେ ପ୍ରଭାତ ହେଉଥିବା ବେଳେ, ରାଘବ, ଶତ୍ରୁନାଶକ, ସକାଳର କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଏହି ମଙ୍ଗଳମୟ ରାତି ଅତିତ ହେଲା, ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କଥା ଶୁଣିବାକୁ ମିଳିଲା; ଏବେ ଆମେ ଏହି ପବିତ୍ର ନଦୀ, ତିନି ଧାରା ବହୁଥିବା ଗଙ୍ଗାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ ।" ଏହି ସମୟରେ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଋଷିମାନେ ସହଜରେ ପାର୍ହୁଥିବା ଏକ ନୌକା ଶୀଘ୍ର ଆସିଗଲା, କାରଣ ସେମାନେ ଜାଣିଲେ ଯେ ପୂଜ୍ୟ ବ୍ୟକ୍ତି ଏଠାରେ ଅଛନ୍ତି । ରାଘବଙ୍କର ଏହି କଥା ଶୁଣି, କୌଶିକ ମହାର୍ଷି ସମସ୍ତ ଋଷିମାନେ ଏକାଠି ହୋଇ ନଦୀ ଅତିକ୍ରମ କରିବା ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ । ସେମାନେ ଉତ୍ତର ପାର୍ଷ୍ୱରେ ପହଞ୍ଚି ଶିଷ୍ଟାଚାର ଅନୁଯାୟୀ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ, ଏବଂ ଗଙ୍ଗା ତଟରେ ବସି ଭିଶାଳା ନଗର ଦେଖିଲେ । ପରେ, ସେଇ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଋଷି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ରାଘବଙ୍କ ସହିତ ଶୀଘ୍ର ଭିଶାଳା ନଗରକୁ ଗଲେ, ଯାହା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ଦିବ୍ୟ ଦେଖାଯାଉଥିଲା । ତାପରେ ରାମ, ଅତି ବୁଦ୍ଧିମାନ ହୋଇ, ହାତ ଜୋଡି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, "ହେ ମହାମୁନି, ଏଠାରେ କେଉଁ ରାଜବଂଶ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ? ମୁଁ ଏହା ଜାଣିବାକୁ ଆଗ୍ରହୀ; ଆପଣ ମଙ୍ଗଳମୟ ହେଉନ୍ତୁ ।" ଏହିପରି ରାମଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସେ ମୁନି ଭିଶ୍ୱାମିତ୍ର ପୁରୁଣା କଥା କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ, "ହେ ରାମ, ମୁଁ ଯେପରି ଶୁଣିଛି, ଏଠାରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ କଥା ଶୁଣ; ଏହି ଭୂମିରେ ପୂର୍ବେ କ’ଣ ଘଟିଥିଲା, ସେଥିରେ ମୁଁ ସତ୍ୟ କଥା କହିବି । ପ୍ରାଚୀନ କୃତ ଯୁଗରେ, ଦିତିଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେ ଏବଂ ଅଦିତିଙ୍କ ଧନ୍ୟ, ପ୍ରଭାବଶାଳୀ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ପୁତ୍ରମାନେ ଥିଲେ । ସେମାନେ ଚିନ୍ତା କଲେ—କିପରି ଆମେ ଅମର, ଅଜର ଓ ରୋଗମୁକ୍ତ ହେବା? ସେମାନେ ଚିନ୍ତା କରୁଥିବା ବେଳେ ଏକ ବିଚାର ହେଲା—'ସମୁଦ୍ର ମନ୍ଥନ କଲେ ତାହାର ସାର ଲାଭ କରିପାରିବା' । ସେମାନେ ମନ୍ଥନ କରିବାକୁ ନିଷ୍ପତ୍ତି କଲେ; ବାସୁକି ନାଗକୁ ରସ୍ସି ଭାବେ ଏବଂ ମନ୍ଦର ପର୍ବତକୁ ମଥାନ ଦଣ୍ଡ ଭାବେ ବ୍ୟବହାର କରି, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶକ୍ତି ଦେଇ ସମୁଦ୍ର ମନ୍ଥନ କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ । ହଜାର ବର୍ଷ ପରେ, ରସ୍ସି ଭାବେ ବ୍ୟବହୃତ ନାଗ ବାସୁକିର ମୁଣ୍ଡ ଉପରୁ ବିଷ ନିଷ୍କ୍ରମଣ ହେବାକୁ ଲାଗିଲା, ଏବଂ ସେ ତାଙ୍କ ଦାନ୍ତରେ ପାହାଡ଼କୁ ଚିବାଇବାକୁ ଲାଗିଲା । ଏହିପରି ଭୟଙ୍କର, ଅଗ୍ନିସମ ହାଳାହଳ ବିଷ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଜଗତ—ଦେବ, ଅସୁର, ମାନବ—ଦଗ୍ଧ ହେବାକୁ ଲାଗିଲା । ତାପରେ ଦେବତାମାନେ ଉଦ୍ଧାର ପାଇଁ ମହାଦେବ ଶଂକରଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ, ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି କହିଲେ, "ଉଦ୍ଧାର କରନ୍ତୁ, ଉଦ୍ଧାର କରନ୍ତୁ!