ହନୁମାନଙ୍କୁ ରାକ୍ଷସ ସେନାପତିମାନେ ତୀରବର୍ଷାରେ ଢାକି ଦେଲେ, ଯେପରି ଏକ ପାହାଡ଼ ରାଜା ବର୍ଷାରେ ବୁଡିଯାଏ, ସେପରି ହନୁମାନଙ୍କ ଦେହ ଲୁଚିଗଲା। ତଥାପି, ବାନର ହନୁମାନ ବହୁତ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ତୀର ଓ ରାକ୍ଷସ ଯୋଦ୍ଧାମାନଙ୍କର ରଥକୁ ଉପେକ୍ଷା କରି ଖୋଲା ଆକାଶରେ ଚାଲିଗଲେ। ଆକାଶରେ ବଣ୍ଦୁକଧାରୀମାନଙ୍କ ଭିତରେ ଖେଳ କରୁଥିବା ହନୁମାନ ଏପରି ଦେଖାଗଲେ, ଯେପରି ବାୟୁଦେବ ମେଘମାନଙ୍କ ଭିତରେ ତାଙ୍କର ଚମକ ଦେଖାଇଥାନ୍ତି। ହନୁମାନ ବିଭୀଷଣ ଭୟଙ୍କର ହୁଁକାର ଦେଇ ସେ ମହାସେନାକୁ ଭୟଭୀତ କରିଲେ, ଏବଂ ସେ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ଭିତରେ ତାଙ୍କ ଦ୍ରୁତି ଦେଖାଇଲେ। ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ହନୁମାନ କେତେକ ରାକ୍ଷସକୁ ତାଙ୍କର ହାତରେ, କେତେକକୁ ପାଦରେ, କେତେକକୁ ମୁଠିରେ ଏବଂ କେତେକକୁ ନଖରେ ଆଘାତ କରିଲେ। କେତେକ ରାକ୍ଷସକୁ ଚେଷ୍ଟ ଦେଇ, କେତେକକୁ ଉରୁ ଦେଇ ଚିଁଡ଼ି ଦେଲେ; କେତେକ ତାଙ୍କର ହୁଁକାର ଶବ୍ଦରୁ ମାତ୍ର ପୃଥିବୀରେ ପଡ଼ିଗଲେ। ଏପରି ଭାବରେ ଯେଉଁ ରାକ୍ଷସ ଅବଶିଷ୍ଟ ଥିଲେ ସେମାନେ ଭୟରେ ଦଶ ଦିଗରେ ପଳାଇଗଲେ। ହାତୀମାନେ ଦୁଃଖରେ ଚିତ୍କାର କରିଲେ, ଘୋଡ଼ାମାନେ ଭୂମିରେ ଲୁଟିପଡ଼ିଲେ, ଏବଂ ଭୂମି ଉପରେ ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିବା ରଥ, ପତାକା, ଦୂଜ, ଚାପର ଛାଇଁ ହେଇଗଲା। ରାସ୍ତାରେ ରକ୍ତ ବହିଲା, ଲଙ୍କାରେ ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦ ସୃଷ୍ଟି ହେଲା। ହନୁମାନ ଏହି ମହାବଳୀ ରାକ୍ଷସମାନେ ମାରିଦେଇ, ଅବଶିଷ୍ଟ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଆଗ୍ରହି ହୋଇ, ପୁନି ସେହି ଦ୍ୱାର ପାଖକୁ ଆସିଲେ। ଏଠିରେ ସୁନ୍ଦର କାଣ୍ଡର ପଞ୍ଚଚାଳିଶ ଶର୍ଗର ଶେଷ ହେଲା। ଏବେ ଶୁଣ, ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ସୁନ୍ଦର କାଣ୍ଡର ଛଉଅଠା ଶର୍ଗ। ହନୁମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମନ୍ତ୍ରୀପୁତ୍ରମାନେ ମୃତ୍ୟୁ ହେବାର ଖବର ପାଇ, ରାବଣ ତାଙ୍କର ଚିନ୍ତା ଲୁଚି ଏକ ଉତ୍ତମ ଯୋଜନା କରିଲେ। ସେ ଭିରୂପାକ୍ଷ, ୟୂପାକ୍ଷ, ଦୁର୍ଧର, ପ୍ରଘାସ, ଭାସକର୍ଣ୍ଣ—ଏହି ପାଞ୍ଚ ଅଗ୍ରଣୀ ସେନାପତିଙ୍କୁ ଡାକିଲେ। ଦଶମୁଖ ରାବଣ ସେ ଶୂରମାନେ, ଯୋଜନାରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଚଳ, ବାୟୁର ଗତି ସମ, ହନୁମାନଙ୍କୁ ଧରିବା ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଲେ। "ସମସ୍ତେ ଆପଣମାନେ ଦଳ ସହିତ ଯାଆ, ଘୋଡ଼ା, ରଥ, ହାତୀ ସହିତ ହନୁମାନଙ୍କୁ ଦମନ କର। ଯେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ, ସେଠାରେ ଏହି ସମୟ ଓ ସ୍ଥାନ ଅନୁଯାୟୀ କର।" "ତାଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖି, ମୁଁ ମନେ କରେ ନାହିଁ ଯେ ଏହି ବାନର ସାଧାରଣ। ସେ ସବୁ ଦିଗରେ ବିଶାଳ ଶକ୍ତି ରଖିଛନ୍ତି। ବାନର ଜଣା ଥିବା ସତ୍ତ୍ୱେ ମୋ ମନ ଶାନ୍ତି ନାହିଁ; ଏହି ବିବରଣୀ ଅନୁଯାୟୀ ସେ ନୁହେଁ।" "ସମ୍ଭବତଃ ସେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ତପୋବଳରେ ଆମର ବିନାଶ ପାଇଁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛନ୍ତି, କିମ୍ବା ସେ ନାଗ, ଯକ୍ଷ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଦେବ, ଅସୁର, କିମ୍ବା ମହାର୍ଷି ଅଟେ।" "ଆପଣମାନେ ଏବଂ ମୁଁ ଯେଉଁ ଦିନିକି ଅନେକ ଶତ୍ରୁମାନେକୁ ଜୟ କରିଛୁ, ସେମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଆମ ପାଇଁ କିଛି ଚତୁର୍ୟ କରିଛନ୍ତି।" "ଏହିପାଇଁ ଅସନ୍ଦେହ ଭାବରେ ତାଙ୍କୁ ବଳପୂର୍ବକ ଧର; ସମସ୍ତେ ଦଳ ସହିତ ଯାଆ। ଘୋଡ଼ା, ରଥ, ହାତୀ ସହିତ ହନୁମାନଙ୍କୁ ଦମନ କର; ଏହି ବାନରକୁ ଅବହେଳା କରିବେନି, ତାଙ୍କର ଶୂରତା ଓ ପ୍ରତାପ ଅଦ୍ୱିତୀୟ।" "ମୁଁ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବହୁତ ବଳବାନ ବାନର ଦେଖିଛି—ବାଲି, ସୁଗ୍ରୀବ, ଜାମ୍ବବାନ।" "ନୀଳ, ଦ୍ୱିବିଦ ଓ ଅନ୍ୟ ବାନରମାନେ ଏପରି ଦ୍ରୁତି, ଚମକ, ପ୍ରତାପ ରଖିନାହାନ୍ତି।" "ସେମାନେ ବିବେକ, ଶକ୍ତି, ଉତ୍ସାହ ଓ ଦେହ ରୂପରେ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ; ଏହି ବାନର ଦୃଶ୍ୟରେ ବିଶିଷ୍ଟ ଅଟେ।" "ତାଙ୍କୁ ଶମ କରିବା ପାଇଁ ବଡ଼ ପ୍ରୟାସ ଦେଉ; ତିନି ଲୋକ, ଇନ୍ଦ୍ର, ଦେବ, ଦାନବ, ମାନବ ମିଳିବା ସତ୍ତ୍ୱେ ଆପଣମାନେ ସମ୍ମୁଖ ହେବାକୁ ଅସମ୍ଭବ। କିନ୍ତୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଜୟ ଚାହିଁଲେ ଯୋଜନା ଓ ବୁଦ୍ଧି ଦ୍ୱାରା କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ।" "ସବୁଠାରୁ ସାବଧାନ ହୋଇ ନିଜକୁ ସୁରକ୍ଷିତ କରିବା ଦରକାର; ଯୁଦ୍ଧରେ ଜୟ ଅନିଶ୍ଚିତ।" ସେନାପତିମାନେ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଗ୍ରହଣ କରି, ବହୁତ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଉଠିଲେ; ତାଙ୍କର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନି ସମ, ରଥ, ମଦୋନ୍ମତ ହାତୀ, ଦ୍ରୁତ ଘୋଡ଼ା ସହିତ ଯାଇଲେ। ବିଭିନ୍ନ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଅସ୍ତ୍ର ଏବଂ ଦଳ ସହିତ ସେ ଶୂରମାନେ ବଡ଼ ବାନରକୁ ଦେଖିଲେ। ହନୁମାନ ଉତ୍ତଳ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମ, ତାଙ୍କର ଚମକ ଆଲୋକର ମଣ୍ଡଳ ଦେଖାଉଥିଲା, ଦ୍ୱାର ଉପରେ ଦ୍ରୁତ, ଉତ୍ସାହୀ, ବିଶାଳ ଶକ୍ତିରେ ଦେଖାଗଲେ। ବିଶାଳ ବୁଦ୍ଧି, ଅତିକୁ ଉତ୍ସାହ, ବଡ଼ ଦେହ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାହୁ ଦେଖି, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ସ୍ଥିତ ହେଲେ। ତାପରେ ସମସ୍ତେ ଦିଗରୁ ଭୟଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ର ଦେଇ ଆକ୍ରମଣ କରିଲେ; ଦୁର୍ଧର ନାମକ ରାକ୍ଷସ ଫୁଲ ଦଳ ସମ ରଙ୍ଗର ପାଞ୍ଚ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀର ହନୁମାନଙ୍କ ମୁଣ୍ଡରେ ମାରିଲେ। ଏହି ତୀରର ଆଘାତରେ ବାନର ଚିତ୍କାର କରି ଆକାଶକୁ ଉଡ଼ିଗଲେ, ଦଶ ଦିଗରେ ତାଙ୍କର ହୁଁକାର ଶବ୍ଦ ଚାରିପାଖରେ ଗଞ୍ଜିଗଲା। ତାପରେ ଦୁର୍ଧର ରଥ ଓ ଧନୁସ୍ ନେଇ ଅନେକ ତୀର ଦେଇ ହନୁମାନଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କରିଲେ। ହନୁମାନ ଆକାଶରେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରତିରୋଧ କଲେ, ଯେପରି ବାୟୁ ଶରତ୍କାଳରେ ବର୍ଷା ମେଘକୁ ଭାଙ୍ଗିଦେଇଥାଏ। ଦୁର୍ଧରଙ୍କ ଆକ୍ରମଣରେ ହନୁମାନ ଆଉ ଏକ ଭୟଙ୍କର ହୁଁକାର ଦେଇ ଅଧିକ ପ୍ରତାପ ଦେଖାଇଲେ। ଏବେ, ହନୁମାନ ଦୂରରୁ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଲାଫି ଦୁର୍ଧରଙ୍କ ରଥ ଉପରେ ପଡ଼ିଲେ, ଯେପରି ଏକ ତଡ଼ିତ ପାହାଡ଼ ଉପରେ ଲାଫି ପଡ଼େ। ତାଙ୍କର ଅଠ ଘୋଡ଼ା ଚିଁଡ଼ିଗଲା, ରଥର ଧୁର ଓ ଦଣ୍ଡ ଭାଙ୍ଗିଗଲା; ଦୁର୍ଧର ରଥ ଛାଡ଼ି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଲେ, ତାଙ୍କର ପ୍ରାଣ ଛାଡ଼ିଦେଲେ।