ଏହି ସମୟରେ ରାକ୍ଷସମାନେ ତାଙ୍କର ରଥ ଗୁଡ଼ିକୁ ଗଜ୍ଜନ କରାଇ ଅନେକ ଅସ୍ତ୍ର-ବାଣ ମାରିବା ଆରମ୍ଭ କଲେ। ସେମାନେ ବର୍ଷା ଋତୁର ମেঘମାନେ ପରି ଚଳାଚଳ କରୁଥିଲେ। ହନୁମାନଙ୍କୁ ଏହି ଅସ୍ତ୍ର-ବାଣର ଝଡ଼ ମେଳିଗଲା, ତାଙ୍କର ଦେହ ଏତେ ଢାକିଗଲା ଯେ, ବର୍ଷାରେ ପାହାଡ଼ର ରାଜା ଯେପରି ଚିହ୍ନଟ ହୁଏନାହିଁ, ମନେ ହେଲା ହନୁମାନ ମଧ୍ୟ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି। ହନୁମାନ ତାଙ୍କର ତୀବ୍ର ଗତିରେ ଏହି ବାଣ ଓ ରଥମାନଙ୍କର ଗତିକୁ ଏଡ଼ି ଦେଲେ, ସ୍ପଷ୍ଟ ଆକାଶରେ ଚଳାଚଳ କରୁଥିଲେ। ଆକାଶରେ ଧନୁର୍ଧରମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଖେଳୁଥିବା ହନୁମାନ ଏପରି ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଲେ, ଯେପରି ବାୟୁଦେବ ଧନୁ ଧରିଥିବା ମେଘମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଚମକିବା। ହନୁମାନ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଗଜ୍ଜନ କରି, ବଡ଼ ରାକ୍ଷସ ସେନାକୁ ଭୟଭିତ କରିଦେଲେ; ତାଙ୍କର ତୀବ୍ର ଗତି ଦେଖି ରାକ୍ଷସମାନେ ଅତି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେଲେ। ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ହାତରେ, କିଛିକୁ ପାଦରେ, କିଛିକୁ ମୁଷ୍ଟିରେ, ଅନ୍ୟମାନେକୁ ନଖରେ ଆଘାତ କରିଦେଲେ। କିଛିକୁ ଚେଷ୍ଟ ଦେଇ, ଅନ୍ୟମାନେକୁ ଉରୁ ଦେଇ ଚିଁଡ଼ିଦେଲେ; କିଛି ହନୁମାନଙ୍କର ଶବ୍ଦ ଶୁଣିଲେ ମାତ୍ର ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ। ଅନ୍ୟ ଅନ୍ୟ ରାକ୍ଷସମାନେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିବା ପରେ, ସମସ୍ତ ସେନା ଭୟରେ ଦଶ ଦିଗରେ ଚିଁଡ଼ିଯାଇଲା। ହାତୀମାନେ ଖରା ଶବ୍ଦରେ କୁହୁଡ଼ିଲେ, ଘୋଡ଼ାମାନେ ଭୂମିରେ ଲୁଟିପଡ଼ିଲେ, ଭୂମି ରଥ, ବ୍ୟାନା, ଧ୍ୱଜ ଓ ଛତା ଭଙ୍ଗ ହୋଇ ବିଛି ହୋଇଗଲା। ରକ୍ତ ବହି ଜାତା ରାସ୍ତାରେ ଦେଖାଗଲା, ଲଙ୍କାରେ ଭୟଙ୍କର ଗଜ୍ଜନ ଶବ୍ଦ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା। ହନୁମାନ ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାକ୍ଷସମାନେକୁ ବଧ କରି, ଅବଶିଷ୍ଟ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବା ଆଶାରେ, ପୁନି ସେଇ ଦ୍ବାରରେ ଆସିଗଲେ। ଏଠାରେ ସୁନ୍ଦର କାଣ୍ଡର ପଞ୍ଚଚାଳିଶ ଶର୍ଗର ଶେଷ ହେଲା। ଏବେ ଆପଣ ଶୁଣନ୍ତୁ, ବଳ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ସୁନ୍ଦର କାଣ୍ଡର ଛଉଅଚଳିଶ ଶର୍ଗର କଥା। ହନୁମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମନ୍ତ୍ରୀପୁତ୍ରମାନେ ବଧ ହୋଇଥିବା ଖବର ରାବଣ ଶୁଣିଲେ, ତାଙ୍କର ଚିନ୍ତା ଲୁଚାଇ ଏକ ଉତ୍ତମ ଯୋଜନା ତିଆରି କଲେ। ସେ ବିରୁପାକ୍ଷ, ଯୁପାକ୍ଷ, ଦୁର୍ଧର, ପ୍ରଘାସା ଓ ଭାସକର୍ଣ୍ଣ—ଏହି ପାଞ୍ଚ ନାୟକ ରାକ୍ଷସମାନେକୁ ଡାକିଲେ। ଏହି ଦଶମୁଖୀ ରାବଣ ଏହି ନାୟକମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଉତ୍ତମ ନୀତି ଜାଣନ୍ତି ଓ ତୀବ୍ର ଗତିରେ ବାୟୁ ସମ, ତାଙ୍କୁ ହନୁମାନଙ୍କୁ ଧରିବା ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଲେ। ସେ କହିଲେ, “ସେନାପତିମାନେ, ତୁମେ ସମସ୍ତେ ବଡ଼ ସେନା, ଘୋଡ଼ା, ରଥ, ହାତୀ ସହିତ ଯାଉ, ଏହି ବନବାସୀ ବାନରକୁ ବଶ କରିବାକୁ। ସେଠାରେ ଯାଇ, ଯେକିଛି କରିବା ଦରକାର, ସମୟ ଓ ସ୍ଥାନ ଅନୁଯାୟୀ କର। ମୁଁ ଭାବୁଛି ହନୁମାନ ଏକ ସାଧାରଣ ବାନର ନୁହେଁ; ତାଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖି, ସେ ଅତିଶୟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ। ବାନର ଜାଣିଲେ ମଧ୍ୟ ମୋ ମନ ଶାନ୍ତି ନୁହେଁ; ଏହି କଥାରେ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ବିଶ୍ୱାସ କରୁନାହିଁ। ସମ୍ଭବତଃ ଇନ୍ଦ୍ର ତପସ୍ୟା ଶକ୍ତିରେ ଆମ ନାଶକୁ ଏହି ବାନରକୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିଛନ୍ତି, କିମ୍ବା ସେ ନାଗ, ଯକ୍ଷ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଦେବ, ଅସୁର, ବଡ଼ ଋଷି ମଧ୍ୟ ହେଇପାରନ୍ତି। ତୁମେ ଯେଉଁମାନେ ଏପରି ଅନେକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦୂତମାନେକୁ ବଧ କରିଛ, ସେମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ଆମ ପାଇଁ କିଛି ଚତୁର୍ୟ କରିଛନ୍ତି। ତେଣୁ ସନ୍ଦେହ କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ—ତାଙ୍କୁ ବଳପୂର୍ବକ ଧର। ତୁମେ ସମସ୍ତେ ସେନାପତିମାନେ ବଡ଼ ସେନା ସହିତ ଯାଉ। ଘୋଡ଼ା, ରଥ, ହାତୀ ସହିତ ଏହି ବାନରକୁ ବଶ କର; ତାଙ୍କର ଶୌର୍ଯ୍ୟ ଓ ପ୍ରତାପକୁ ଅବହେଳା କରନ୍ତୁନାହିଁ। ମୁଁ ଆଗରେ ବଲି, ସୁଗ୍ରୀବ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଜାମ୍ବବନ୍—ଏହି ବାନରମାନେ ଦେଖିଛି। ନୀଳ, ଦ୍ୱିବିଦ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଏପରି ତୀବ୍ର ଗତି, ଦୀପ୍ତି, ଶୌର୍ଯ୍ୟ ନାହିଁ। ସେମାନେ ନୀତି, ଶକ୍ତି, ଉତ୍ସାହ ଓ ଦେହର ଆକାର ମଧ୍ୟ ଅପୂର୍ବ ନୁହେଁ; ଏହି ବଡ଼ ବ୍ୟକ୍ତି, ବାନର ଦେହରେ ଥିବା ଚ଼ଲି, ଅସାଧାରଣ। ତାଙ୍କୁ ବଶ କରିବାକୁ ଅତିଶୟ ପ୍ରୟାସ କର; ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ ତିନି ଲୋକ, ଦେବ, ଅସୁର, ମନୁଷ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ତୁମେମାନେ ପାଖରେ ଯୁଦ୍ଧ କରିପାରିବେନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଯେଉଁମାନେ ଜୟ ଚାହନ୍ତି, ସେମାନେ ନୀତି ଜାଣି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଦରକାର। ଆତ୍ମରକ୍ଷା ସବୁଠୁ ମହତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ; ଯୁଦ୍ଧରେ ଜୟ ଅସ୍ଥିର। ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାକ୍ଷସମାନେ ନିଜ ମାଲିକଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଗ୍ରହଣ କଲେ। ସେମାନେ ତୀବ୍ର ଗତିରେ ଉଠିଲେ, ତାଙ୍କର ଦୀପ୍ତି ଦହୁଥିବା ଅଗ୍ନି ପରି, ରଥ, ମଦୋନ୍ମତ ହାତୀ, ତୀବ୍ର ଘୋଡ଼ା ସହିତ ଆଗେ ଆଗେ ଚାଲିଲେ। ବିଭିନ୍ନ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଅସ୍ତ୍ର ନେଇ ଓ ସମସ୍ତ ସେନା ସହିତ, ଏହି ନାୟକମାନେ ଅଗ୍ନିପରି ଚମକୁଥିବା ବଡ଼ ବାନର ହନୁମାନଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ହନୁମାନ ଉଦୟ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ରଶ୍ମିରେ ଚମକୁଥିଲେ, ତାଙ୍କର ଦେହର ଦୀପ୍ତି ହାଲୋ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଦ୍ବାରରେ ଦୃଢ଼, ତୀବ୍ର ଗତିରେ ଏବଂ ବଡ଼ ଶକ୍ତିରେ ଦୃଢ଼ ଠିଆ ହୋଇଥିଲେ। ହନୁମାନ ଅତି ଶକ୍ତି, ଉତ୍ସାହ, ବଡ଼ ଦେହ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭୁଜା ଧରିଥିଲେ; ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ରାକ୍ଷସମାନେ ନିଜ ନିଜ ସ୍ଥାନରେ ଠିଆ ହେଲେ। ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ବିଭିନ୍ନ ଭୟଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ର ଦେଇ ଆକ୍ରମଣ କଲେ; ଦୁର୍ଧର ତାଙ୍କର ଧନୁରେ ଚମକୁଥିବା ଫୁଲର ପତ୍ର ପରି ପୀତ ଶିର୍ଷ ଥିବା ପାଞ୍ଚ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଅସ୍ତ୍ର ହନୁମାନଙ୍କ ମୁଣ୍ଡରେ ଦେଇ ମାରିଲେ। ହନୁମାନ ମୁଣ୍ଡରେ ପାଞ୍ଚ ଅସ୍ତ୍ର ଲାଗିଲା ପରେ ଗଜ୍ଜନ କରି ଆକାଶକୁ ଉଡ଼ିଗଲେ, ଦଶ ଦିଗ ତାଙ୍କର ଶବ୍ଦରେ ଗୁଞ୍ଜିଉଠିଲା। ତାପରେ ଦୁର୍ଧର ତାଙ୍କର ରଥ ଓ ଧନୁ ନେଇ, ଅନେକ ବାଣ ମାରି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହନୁମାନଙ୍କୁ ଆସି ଆକ୍ରମଣ କଲେ। ହନୁମାନ ଆକାଶରେ ଏହି ଧନୁର୍ଧରକୁ ଏଡ଼ି ଦେଲେ, ବର୍ଷା ଶେଷରେ ବାୟୁ ମେଘକୁ ଭଗାଇଦେଇଥିବା ପରି। ଦୁର୍ଧରଙ୍କ ଆକ୍ରମଣରେ ହନୁମାନ ଏକ ଅନ୍ୟ ଭୟଙ୍କର ଗଜ୍ଜନ କରି, ତାଙ୍କର ଶୌର୍ଯ୍ୟ ଅଧିକ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଲା। ତାପରେ ଦୂରରୁ ଏକ ତୀବ୍ର ଉଚ୍ଛ୍ୱାସ ଦେଇ ହନୁମାନ ବିଜ୍ଳୀ ଗଣ୍ଠ ପରି ପାହାଡ଼ ଉପରେ ପଡ଼ିଥିବା ଭଳି ଦୁର୍ଧରଙ୍କ ରଥ ଉପରେ ଝାପିପଡ଼ିଲେ।