ଯୁଦ୍ଧ ମାର୍ଗରେ ହନୁମାନଙ୍କ ମୁହଁ ରକ୍ତରେ ରଙ୍ଗିନ ହୋଇ ରହିଥିଲା, ଯେଉଁଥିରେ ରକ୍ତ ଚୁଇଁଁ ଚୁଇଁଁ ପଡ଼ିଥିଲା, ଏହା ଦେଖିବାକୁ ମନେ ହେଉଥିଲା ମାନେ ଆକାଶରେ ବଡ଼ ପଦ୍ମ ଫୁଲ ଉପରେ ଚନ୍ଦନ ତିତିକି ଦେଇଛନ୍ତି। ରାକ୍ଷସଙ୍କ ବାଣରେ ଆହତ ହୋଇ, ବଡ଼ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ ବାନର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହନୁମାନ। ସେ ତାଙ୍କ ପାଖରେ ବଡ଼ ଏକ ପାହାଡ଼ ଦେଖିଲେ। ଶକ୍ତିରେ ତାହାକୁ ଉଖିଲେ ଏବଂ ଭୟଙ୍କର ଶକ୍ତିରେ ରାକ୍ଷସ ଉପରେ ଛାଡ଼ିଲେ। କ୍ରୋଧିତ ଜମ୍ବୁମାଲି ତାହାକୁ ଦଶଟି ବାଣରେ ଭାଙ୍ଗିଦେଲେ। ଏହି ଚେଷ୍ଟା ବିଫଳ ହେବାରେ, ରୂଦ୍ରବୀର୍ୟ ହନୁମାନ ତାଙ୍କ ଶକ୍ତି ଏବଂ କ୍ରୋଧ ସହିତ ଏକ ବଡ଼ ଶାଳ ଗଛ ଉଖିଲେ ଏବଂ ତାହାକୁ ଘୁରାଇବା ଆରମ୍ଭ କଲେ। ବନରାଜି ମଧ୍ୟରେ ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଜମ୍ବୁମାଲି ଅନେକ ବାଣ ହନୁମାନ ଉପରେ ମାରିଲେ। ସେ ଚାରିଟି ବାଣରେ ଶାଳ ଗଛକୁ କାଟିଦେଲେ, ପାଞ୍ଚଟି ବାଣରେ ବାନରଙ୍କ ହାତକୁ, ଏକ ବାଣରେ ମୁଣ୍ଡକୁ ଏବଂ ଦଶଟି ବାଣରେ ଛାତିକୁ ଆଘାତ କଲେ। ହନୁମାନଙ୍କ ଶରୀର ବାଣରେ ଭରିଗଲା, କ୍ରୋଧରେ ତିବ୍ର ହେଲେ। ସେ ଏହି ସମୟରେ ଏକ ଏଉଁ ଲୋହାର ଗଦା ଧରି, ତାହାକୁ ଦ୍ରୁତ ଘୁରାଇଲେ। ଅସାଧାରଣ ଦ୍ରୁତି ଏବଂ ଶକ୍ତିରେ ଗଦାକୁ ଘୁରାଇ, ଜମ୍ବୁମାଲିଙ୍କ ବଡ଼ ଛାତି ଉପରେ ଭୟଙ୍କର ଆଘାତ କଲେ। ତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ, ହାତ, ଗୁଡ଼ିକିଛି ବାକି ରହିଲା ନାହିଁ; ତାଙ୍କ ଧନୁଷ, ରଥ, ଘୋଡ଼ା, ବାଣ କିଛି ଦେଖିଲା ନାହିଁ। ଏଭଳି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହନୁମାନଙ୍କ ଆଘାତରେ ଜମ୍ବୁମାଲି ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ, ତାଙ୍କ ଅଳଙ୍କାର ଏବଂ ଅଙ୍ଗ ଭାଙ୍ଗିଗଲା। ଜମ୍ବୁମାଲି ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପ୍ରହରୀମାନେ ମୃତ୍ୟୁ ବରଣ କରିଛନ୍ତି ବୋଲି ଶୁଣି, ରାବଣ କ୍ରୋଧରେ ତିବ୍ର ହେଲେ, ତାଙ୍କ ଆଖି ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣ ହେଇଯାଇଥିଲା। ରାତିର ଚରାଚର ଏହି ପତି, ପ୍ରହସ୍ତର ପୁତ୍ର ମୃତ୍ୟୁ ଦେଖି, ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ତାଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ମଧ୍ୟମ ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରାକ୍ରମ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ଆଦେଶ ଦେଲେ। ତାପରେ ରାକ୍ଷସ ରାଜାଙ୍କ ଉତ୍ତେଜନାରେ, ସାତିଜଣ ମନ୍ତ୍ରୀପୁତ୍ର, ଅଗ୍ନିଶିଖା ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ରାଜମହଳରୁ ବାହାରିଲେ। ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଜାଲି ଦ୍ୱାରା ବନ୍ଧା, ବଡ଼ ବଡ଼ ଧ୍ୱଜା ଓ ରଥରେ, ଘୋଡ଼ାମାନେ ବଜ୍ରଧ୍ୱନି ପରି ଗର୍ଜନ କରୁଥିଲେ, ସେମାନେ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରକୁ ଚଲିଗଲେ। ତାଙ୍କ ଧନୁଷ ତାପିତ ସୁବର୍ଣ୍ଣରେ ସୁଶୋଭିତ, ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ, ମେଘରେ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ପ୍ରଭା ପରି ଧନୁଷ ଟାଣିଲେ। ଏହି ବୀରମାନଙ୍କ ମାଆମାନେ, ପ୍ରହରୀମାନେ ମୃତ୍ୟୁ ବରଣ କରିଛନ୍ତି ବୋଲି ଜାଣି, ନିଜ ପରିବାର ଓ ବନ୍ଧୁମାନେ ସହିତ ଶୋକରେ ଅତିବ୍ୟସ୍ତ ହେଲେ। ସେମାନେ ତାପିତ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଅଳଙ୍କାର ପିନ୍ଧି, ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ ଦ୍ୱାରପାଳ ହନୁମାନଙ୍କ ଦିଗରେ ଧାଇଲେ। ରଥ ଗର୍ଜନ ମଧ୍ୟରେ ବାଣର ବୃଷ୍ଟି କରି, ବର୍ଷା ଋତୁର ମେଘ ପରି ଚରାଚର କରୁଥିଲେ। ସେମାନଙ୍କ ବାଣ ବୃଷ୍ଟିରେ ହନୁମାନ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଢାକିଗଲେ, ତାଙ୍କ ଶରୀର ଦୃଶ୍ୟ ହେଲା ଯେଉଁପରି ବର୍ଷାରେ ପାହାଡ଼ ଛାଇଯାଏ। ବାଣ ଓ ରଥର ଦ୍ରୁତ ଗତିକୁ ଏଡ଼ି, ହନୁମାନ ଆକାଶରେ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଚଳିଲେ। ଧନୁର୍ଧାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଖେଳିବା ପରି, ହନୁମାନ ମେଘ ମଧ୍ୟରେ ବାୟୁଦେବତା ପରି ଦେଖାଗଲେ। ହନୁମାନ ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ କରି, ସେଇ ବଡ଼ ସେନାକୁ ଭୟଭୀତ କଲେ, ତାଙ୍କ ତୀବ୍ର ଚଞ୍ଚଳତା ଦେଖି ରାକ୍ଷସମାନେ ଆତଙ୍କିତ ହେଲେ। କେହିକୁ ତାଙ୍କ ପଞ୍ଜାରେ, କେହିକୁ ପାଦରେ, କେହିକୁ ମୁଷ୍ଟିରେ, କେହିକୁ ନଖରେ ଆଘାତ କଲେ। କେହିକୁ ଛାତିରେ, କେହିକୁ ଉରୁରେ ଚାପିଦେଲେ, କେହି ତାଙ୍କ ଧ୍ୱନି ମାତ୍ରରେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ। ଏହିପରି ବାକି ଥିବା ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିବା ସହ ବଡ଼ ସେନା ଭୟରେ ଦଶ ଦିଗକୁ ପଳାଇଗଲେ। ହାତୀମାନେ କଷ୍ଟଦାୟକ ଧ୍ୱନି କରୁଥିଲେ, ଘୋଡ଼ାମାନେ ଭୂମିରେ ଲୁଟିପଡ଼ିଥିଲେ, ରଥମାନେ ଭାଙ୍ଗିଗଲା, ଧ୍ୱଜା ଓ ଛତ୍ର ଚୁର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଗଲା। ରାସ୍ତାରେ ରକ୍ତ ବହୁଥିଲା, ଲଙ୍କାରେ ଭୟଙ୍କର ଧ୍ୱନି ଉଠିଲା। ଏମିତି ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ରାକ୍ଷସମାନେ ହତ୍ୟା କରି, ଯୁଦ୍ଧ ନିମିତ୍ତେ ଅଧିକ ରାକ୍ଷସଙ୍କ ସହଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଆତୁର ହୋଇ, ସେଇ ଦ୍ୱାର ଉପରେ ପୁଣି ଆସିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ଏହିପରି ଉନଚାଳିଶି ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା। ବଳ୍ମୀକି ମୁନିଙ୍କ ମହାନ୍ତି ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡର ପ୍ରସଙ୍ଗ ଏଠିରେ ଶେଷ। ଏବେ ଶୁଣ, ଛଉଅଠି ଅଧ୍ୟାୟର କଥା। ମହାପ୍ରଭାବଶାଳୀ ବାନର ହାତରେ ମନ୍ତ୍ରୀପୁତ୍ରମାନେ ମୃତ୍ୟୁ ବରଣ କରିଛନ୍ତି ବୋଲି ଜାଣି, ରାବଣ ତାଙ୍କ ମନସ୍ତିତି ଲୁଚାଇ ଏକ ଉତ୍ତମ ଯୋଜନା କଲେ। ସେ ବଳାନ୍ବିତ ନାୟକ ଭିରୂପାକ୍ଷ, ଯୂପାକ୍ଷ, ଦୁର୍ଧର, ପ୍ରଘାସ, ଭାସକର୍ଣ୍ଣ—ଏହି ପାଞ୍ଚ ଅଗ୍ରଣୀ ସେନାପତିଙ୍କୁ ଡାକିଲେ। ଦଶମୁଖୀ ରାବଣ ଏହି ଶୂରମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ନିପୁଣ ଏବଂ ଅଦମ୍ୟ, ସେମାନଙ୍କୁ ଆଦେଶ ଦେଲେ—'ତୁମେ ସେଇ ବାନରକୁ ଧରି ଆଣ।' 'ସମସ୍ତେ ତୁମର ବଳ, ଘୋଡ଼ା, ରଥ, ହାତୀ ସହିତ ଯାଅ, ସେଇ ବାନରକୁ ବଶ କର। ଯେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ ଏଠିରେ ଉଚିତ, ସଥିକ ସମୟ ଓ ସ୍ଥାନ ଅନୁଯାୟୀ କର। କାରଣ, ତାଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖି, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ସାଧାରଣ ବାନର ଭାବିପାରୁନି; ସେ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଅସୀମ ଶକ୍ତି ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି।' 'ତାଙ୍କୁ ବାନର ଭାବିଲେ ମୋ ମନ ଶାନ୍ତି ମିଳୁନି; ଏହି ବର୍ଣ୍ଣନା ଅନୁଯାୟୀ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ବିଶ୍ୱାସ କରୁନି। ହେତୁ, ଶାୟଦ୍ ଇନ୍ଦ୍ର ଆମ ନାଶ ପାଇଁ ତାଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରିଛନ୍ତି, କିମ୍ବା ସେ ନାଗ, ଯକ୍ଷ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଦେବ, ଅସୁର, କିମ୍ବା ମହାମୁନି ମଧ୍ୟ ହେଇପାରନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ଆମେ ଦୁଇଜଣ ମିଶି ଜିତିଛୁ, ସେମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ଆମ ଉପରେ କୌଣସି ଚତୁରତା ଚାଳିଛନ୍ତି।' ଏଭଳି ରାବଣ ନିଜ ଚିନ୍ତା ଓ ଚତୁରତା ସହ ଅଗ୍ରଣୀମାନେକୁ ପ୍ରେରଣ କଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ହନୁମାନ ଦ୍ୱାରେ ଅପେକ୍ଷା କରୁଥିଲେ, ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପୁଣି ପ୍ରସ୍ତୁତ।