ହନୁମାନ୍ ତଳଠାରୁ ଏକ ଦୂର୍ଦ୍ଧର୍ଷ ଗଦା ଉଠାଇ, ରାତିର ଅନ୍ଧକାରରେ ଚଳା ରାକ୍ଷସମାନେ ଉପରେ ଏମିତି ଆକ୍ରମଣ କଲେ, ଯେପରି ଗରୁଡ଼, ଭୂମିରେ ଗୁଡ଼ୁଛିଥିବା ନାଗକୁ ଧରି ନେଇଯାଏ। ବାୟୁପୁତ୍ର ଏହି ଗଦା ଧରି, ଆକାଶରେ ଉଡ଼ିଉଡ଼ି, ଇନ୍ଦ୍ର ଯେପରି ତାଙ୍କର ବଜ୍ର ଦ୍ୱାରା ଦାଇତ୍ୟମାନେ କୁ ଧ୍ୱଂସ କରନ୍ତି, ସେହିପରି ରାକ୍ଷସମାନେ କୁ ବିନାଶ କଲେ। ଏମିତି ଶୂର ବାୟୁପୁତ୍ର ଏହି ଯୁଦ୍ଧ କୁ ଉତ୍ସୁକ ହୋଇ, ବାଟ ଦ୍ୱାରେ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ। ଏହା ପରେ, କିଛି ଭୟମୁକ୍ତ ରାକ୍ଷସ ରାବଣଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ, ସମସ୍ତ କିଙ୍କରମାନେ ନିହତ ହୋଇଛନ୍ତି ବୋଲି ସୂଚନା ଦେଲେ। ରାବଣ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିଶାଳୀ କିଙ୍କରମାନେ ମୃତ୍ୟୁ ବିଷୟ ଶୁଣି, କ୍ରୋଧରେ ଚକ୍ଷୁ ଲାଲ ହୋଇ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଅପରାଜେୟ ପ୍ରହସ୍ତପୁତ୍ର ଜମ୍ବୁମାଳିଙ୍କୁ ପ୍ରେରଣ କଲେ। ଏହି ସମୟରେ, କିଙ୍କରମାନେ କୁ ବିନାଶ କରି, ହନୁମାନ୍ ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ବସିଲେ—"ମୁଁ ଆଶୋକବାନ କୁ ଧ୍ୱଂସ କରିଛି, କିନ୍ତୁ ଚୈତ୍ୟ ମନ୍ଦିର କୁ ନାହିଁ।" ପରେ, ସେ ମହାନ୍ ଚୈତ୍ୟ ମନ୍ଦିର ଉପରେ ଏମିତି ଲାଫ ଦେଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ମେରୁ ପର୍ବତ ମତି ଉଚ୍ଚତା ଥିଲା। ବାନରମୁଖ୍ୟ ହନୁମାନ୍, ଅପାର ଶକ୍ତି ସହିତ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୋଇ, ଉଦୟମାନ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଅଲୋକିତ ହେଲେ। ସେ ଚୈତ୍ୟ ମନ୍ଦିର କୁ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଧରି, ଦିବ୍ୟ ପାରିଯାତ୍ର ବୃକ୍ଷ ପରି ଦେଖାଗଲେ। ତାପରେ, ବଡ଼ ଦେହ ଧାରଣ କରି, ବାୟୁପୁତ୍ର ଲଙ୍କା କୁ ଭୟଙ୍କର ରୋଷରେ କମ୍ପିତ କରିଦେଲେ। ତାଙ୍କର ରୋଷର ଧ୍ୱନିରେ, ଚାରିପାଖର ଚିଡ଼ିଆ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଲେ, ମନ୍ଦିରର ରକ୍ଷକମାନେ ଭ୍ରମିତ ହେଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ହନୁମାନ୍ ଉଚ୍ଚସ୍ୱରେ ଜୟ ଘୋଷଣା କଲେ—"ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ ରାମଙ୍କୁ ଜୟ! ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଜୟ! ରଘୁବଂଶର ରକ୍ଷାଧିକାରୀ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଜୟ!" "ମୁଁ କୋଶଳର ରାଜା ରାମଙ୍କର ଦାସ, ବାୟୁପୁତ୍ର ହନୁମାନ୍, ଶତ୍ରୁ ସେନା ଧ୍ୱଂସକାରୀ। ଏହି ଯୁଦ୍ଧରେ ମୋ ଶକ୍ତି କୁ ଏକ ହଜାର ରାବଣ ବି ମେଳ ଦେଇପାରିବେ ନାହିଁ—ମୁଁ ଥରେ ଥରେ ଶିଳା ଓ ବୃକ୍ଷ ଦ୍ୱାରା ଆକ୍ରମଣ କରିପାରିବି। ମୁଁ ଏଠାରେ ଲଙ୍କା କୁ ବିଜୟ କରି, ମୈଥିଲୀ ଦେବୀଙ୍କୁ ଦେଖି, ରାକ୍ଷସମାନେ ଦେଖୁଥିବା ଆଗରେ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ କରି ଚାଲିଯିବି।" ଏହିପରି ଅଭିମାନ ଓ ଶୂରତା ସହିତ, ମହାକାୟ ବାନରମୁଖ୍ୟ ମନ୍ଦିର ଉପରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୋଇ, ଭୟଙ୍କର ରୋଷରେ ରାକ୍ଷସମାନେ ଭୟଭୀତ ହେବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଗର୍ଜନ କଲେ। ଏହି ରୋଷ ଶୁଣି, ଶତମାନେ ମନ୍ଦିର ରକ୍ଷକ, ବିଭିନ୍ନ ଅସ୍ତ୍ର—ଶୂଳ, ଖଡ଼ଗ, ପରଶୁ ନେଇ ଆସିଲେ। ସେମାନେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଦ୍ୱାରା ଅଳଙ୍କୃତ ଗଦା, ଲୋହ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ମୁସଳ ନେଇ, ବାୟୁପୁତ୍ର କୁ ଘେରି ଆକ୍ରମଣ କଲେ। ସୂର୍ଯ୍ୟପ୍ରଭା ତୀର ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ଆଗ୍ରସର ହେଲେ, ଯେପରି ଗଙ୍ଗାର ବଡ଼ ଭ୍ରମର ତରଙ୍ଗ ଭଳି। ଏଭଳି ରାକ୍ଷସମାନେ ଘେରି ନେଲେ, ତେବେ ବାୟୁପୁତ୍ର ରୋଷରେ ଭୟଙ୍କର ଦେହ ଧାରଣ କଲେ। ଶୀଘ୍ର ଦୃଢ଼ତା ସହିତ, ହନୁମାନ୍ ଏକ ବଡ଼ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ମଣ୍ଡିତ ମନ୍ଦିର ଦଣ୍ଡ ଉଖିଡ଼ି ନେଲେ। ସେ ଏହାକୁ ଘୂର୍ଣ୍ଣା କରି, ଚାରିପାଖରେ ଅଗ୍ନି ଲାଗିଲା, ମନ୍ଦିର ମଧ୍ୟ ଜଳିଉଠିଲା। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ବାନରମୁଖ୍ୟ ଏକ ଶତ ରାକ୍ଷସ କୁ ମାରିଦେଲେ, ଯେପରି ଇନ୍ଦ୍ର ବଜ୍ର ଦ୍ୱାରା ଅସୁରମାନେ କୁ ଧ୍ୱଂସ କରନ୍ତି। ପରେ, ଆକାଶରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୋଇ, ହନୁମାନ୍ ଘୋଷଣା କଲେ—"ମୋ ପରି ହଜାର ହଜାର ବାନର ମହାପୁରୁଷମାନେ ମଧ୍ୟ ଏଠାକୁ ପଠାଯାଇଛନ୍ତି। ଆମେ ସମସ୍ତେ, ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ, ପୃଥିବୀର ସମସ୍ତ ଦିଗ୍ରେ ଘୂରୁଛୁ। କେହି ଦଶ ଘୋଡ଼ା ଶକ୍ତିର, କେହି ଦଶ ଗୁଣ ଅଧିକ, କେହି ହଜାର ଘୋଡ଼ା ଶକ୍ତି ସମାନ। କେହି ବନ୍ୟା ପରି, କେହି ବାୟୁ ପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଅନେକ ବାନର ମୁଖ୍ୟମାନେ ଅପାର ଶକ୍ତି ଧାରଣ କରନ୍ତି। ଏମିତି ଶତ, ହଜାର, ଲକ୍ଷ, କୋଟି ବାନର ଦ୍ୱାରା ଘେରି, ସୁଗ୍ରୀବ ତୁମ ଜାତିକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିବେ। ଏବେ ତୁମେ, ଏହି ଲଙ୍କା, ଏହି ରାବଣ—କେହି ମୁକ୍ତି ଆଶା କରିପାରିବେ ନାହିଁ, କାରଣ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ କୁଳର ମହାବୀର ରାମଙ୍କ ସହିତ ଶତ୍ରୁତା ହୋଇଯାଇଛି।" ଏହା ସହିତ, ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡର ଏହି ତିରାଳିଶ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଉଛି। ପରେ, ଚୁଅଳିଶି ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ରାକ୍ଷସରାଜ ରାବଣଙ୍କ ଆଦେଶରେ, ପ୍ରହସ୍ତଙ୍କ ପୁତ୍ର, ଦୁର୍ଦ୍ଧର୍ଷ ଓ ଅପରାଜେୟ ଯୋଦ୍ଧା ଜମ୍ବୁମାଳି, ବଡ଼ ଦାନ୍ତ, ଧନୁଷ୍ୟ ଧାରଣ କରି, ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରକୁ ଆସିଲେ। ସେ ଲାଲ ମାଳା ଓ ଵସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ମୁଣ୍ଡରେ ମାଳା, ଚମକୁଥିବା କୁଣ୍ଡଳ ଧାରଣ କରିଥିଲେ, ତାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ବିଶାଳ ଓ ଭୟଙ୍କର, ଯୁଦ୍ଧରେ ଅପରାଜେୟ। ତାଙ୍କର ଧନୁଷ୍ୟ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଧନୁଷ୍ୟ ସମାନ ମହାନ୍, ତେଜସ୍ବୀ, ତୀବ୍ର ତୀର ଲଗାଇ, ତାଙ୍କର ଧନୁଷ୍ୟ ଟଣାର ଧ୍ୱନି ବିଦ୍ୟୁତ୍ ତଡିତ୍ ଭଳି ଉପ୍ୟୁକ୍ତ ହେଲା। ଏହି ଧ୍ୱନିରେ ଦିଗ୍, ଉପଦିଗ୍, ଆକାଶ ସମସ୍ତ ପ୍ରକମ୍ପିତ ହୋଇଯାଇଥିଲା। ଏହିପରି ଜମ୍ବୁମାଳି ଚାରିଟି ଶାଳିକା ଦ୍ୱାରା ଏଗୁଡ଼ିକୁ ନେଇ ଆସୁଥିବା ଦେଖି, ଶୀଘ୍ର ଗତିର ହନୁମାନ୍ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ ଉଚ୍ଚସ୍ୱରେ ଗର୍ଜନ କଲେ। ଏହି ମହାବାହୁ ଜମ୍ବୁମାଳି, ତୀବ୍ର ତୀର ଦ୍ୱାରା ତୋରଣ ଉପରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହନୁମାନ୍ କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ। ଏକ ଅର୍ଧଚନ୍ଦ୍ର ତୀର ଦ୍ୱାରା ମୁହଁକୁ, ଏକ ଭାଲି ତୀର ଦ୍ୱାରା ମୁଣ୍ଡକୁ, ଦଶ ଲୋହ ତୀର ଦ୍ୱାରା ବାନରମୁଖ୍ୟଙ୍କ ଦୁଇ ବାହୁ କୁ ବିଧିଲେ। ତାଙ୍କର ମୁହଁ, ତାମ୍ର ତୀର ଦ୍ୱାରା ଆକ୍ରନ୍ତ ହୋଇ, ଶରଦ୍ରୁତୁର ରବିକିରଣ ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ତର୍ଭିଦ୍ଧ ହୋଇଥିବା ପଦ୍ମ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା।