ସେହିବେଳେ, ଗଙ୍ଗା ନଦୀର ପଥ ଅନୁସରଣ କରି ରାଜା ଏକାଏକି ସମୁଦ୍ରକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ ଏବଂ ଯେଉଁଠାରେ ସାଗରଙ୍କ ସାଠି ହଜାର ପୁଅ ଭସ୍ମରେ ପରିଣତ ହୋଇଥିଲେ, ସେଠି ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଏହି ଭସ୍ମଗୁଡିକୁ ଗଙ୍ଗା ଜଳରେ ବିଲୀନ କରିବା ସମୟରେ, ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ନାଥ, ବ୍ରହ୍ମା ଦେବ, ରାଜାଙ୍କୁ ଏଭଳି କଥା କହିଲେ— “ହେ ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସାଗରଙ୍କ ସାଠି ହଜାର ପୁଅ ଏହି ଗଙ୍ଗା ଜଳର ଛୁଆଁରେ ଉଦ୍ଧାର ହୋଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଦେବତାମାନେ ପରି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଚଲିଗଲେ। ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏଇ ସମୁଦ୍ରର ଜଳ ପୃଥିବୀରେ ଅଛି, ସେଉଁଠି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସାଗରଙ୍କ ସମସ୍ତ ପୁଅ ଦେବତାମାନେ ପରି ସ୍ୱର୍ଗରେ ରହିବେ। ଏହି ଗଙ୍ଗା ତୁମର ପ୍ରଥମ କନ୍ୟା ଭାବେ ପୃଥିବୀରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେବେ, ତୁମର କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କର ନାମ ତୁମର ନାମରେ ହେବ। ଦେବୀ ଗଙ୍ଗାଙ୍କୁ ତିନି ମାର୍ଗ ଦ୍ୱାରା ବହିବାରୁ ‘ତ୍ରିପଥଗା’ ଓ ତୁମ ନାମରେ ‘ଭାଗୀରଥୀ’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏଠାରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ପିତୃମାନେ ତୁମର ପୂର୍ବଜ; ଏବେ ପିତୃତର୍ପଣ କର, ଏବଂ ତୁମ ବ୍ରତ ପୂରଣ କର। ପୂର୍ବରୁ ତୁମର ପୂର୍ବଜ ଏହି କାମନା ପୂରଣ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ। ତେଣୁ, ଏହି କାମନା ନେଇ ଅନ୍ଶୁମାନ୍ ମଧ୍ୟ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ତାହା ପୂରଣ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ। ତାପରେ ତୁମର ପିତା ଦିଲୀପ, ଯିଏ ଧର୍ମରେ ମହାନ ଏବଂ ତପସ୍ୱୀମାନେ ପରି ପ୍ରଭାବଶାଳୀ, ସେ ମଧ୍ୟ ଗଙ୍ଗାକୁ ଆଣିପାରିଲେ ନାହିଁ, ଯଦିଓ ଏହି ଆଶା ରଖିଥିଲେ। କିନ୍ତୁ, ହେ ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ଏହି ବ୍ରତ ପୂରଣ କରିଛ, ଏବଂ ପୃଥିବୀରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଖ୍ୟାତି ଅର୍ଜନ କରିଛ। ଏହି ଗଙ୍ଗା ଅବତରଣ ତୁମ ଦ୍ୱାରା ସଫଳ ହୋଇଛି, ଏହା ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଧର୍ମର ମହାନ ଆଶ୍ରୟକୁ ପହଞ୍ଚିଛ। ଏବେ ତୁମେ ଶାସ୍ତ୍ରୋକ୍ତ ଭାବେ ଗଙ୍ଗା ଜଳରେ ନିମ୍ନତା କର, ଶୁଦ୍ଧ ହୁଅ ଏବଂ ପୁଣ୍ୟର ଫଳ ଲାଭ କର। ତୁମର ପୂର୍ବଜମାନେ ପାଇଁ ପିତୃତର୍ପଣ କର, ମଙ୍ଗଳ ହେଉ। ମୁଁ ମୋ ଲୋକକୁ ଯାଉଛି, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଯାଅ।" ଏଭଳି କହି, ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା, ଯେପରି ଆସିଥିଲେ, ସେପରି ଦେବଲୋକକୁ ପୁନି ଚଲିଗଲେ। ତାପରେ ରାଜା ଭାଗୀରଥ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପିତୃତର୍ପଣ କରି, ଶାସ୍ତ୍ର ଏବଂ ପ୍ରଥା ଅନୁଯାୟୀ ସାଗରଙ୍କ ପୁଅମାନେ ପାଇଁ ଉତ୍ତମ ପିତୃତର୍ପଣ କଲେ। ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ, ସେ ନିଜ ରାଜଧାନୀକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ ଏବଂ ଧନ-ଧାନ୍ୟ ଓ ସମୃଦ୍ଧି ସହ ରାଜ୍ୟ ଶାସନ କଲେ। ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଜନମାନେ ବହୁତ ଖୁସି ହେଲେ, ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ ଓ ଅପମାନ ଦୂର ହୋଇଗଲା, ସେମାନେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ। “ହେ ରାମ, ଏହି ଭାବରେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଗଙ୍ଗାର ବିସ୍ତାର ବର୍ଣ୍ଣନା କଲି। ଏବେ ସନ୍ଧ୍ୟା ସମୟ ଅତିତ ହେଉଛି, ତୁମେ ମଙ୍ଗଳମୟ ହେଉ। ଯିଏ ଏହି କଥା ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ପାଖରେ ଶ୍ରବଣ କରାଏ, ସେ ଧନ୍ୟ, ଖ୍ୟାତିଶାଳୀ, ଆୟୁଷ୍ମାନ୍ ଓ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବା ଯୋଗ୍ୟ। ଏହି ଗଙ୍ଗା ଅବତରଣ କଥା ଶ୍ରବଣ କରିଲେ ପୂର୍ବଜମାନେ ଓ ଦେବତାମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି; ଏହି କଥା ଶୁଣିବା ଦ୍ୱାରା ଦୀର୍ଘାୟୁ ଓ ଶୁଭ ଫଳ ମିଳେ। ଯିଏ ଏହି କଥା ଶୁଣେ, ହେ କକୁତ୍ସ୍ଥବଂଶୀ, ସେ ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିପାରେ, ସମସ୍ତ ପାପ ନଶ୍ଟ ହୁଏ, ଆୟୁ ଓ ଖ୍ୟାତି ବୃଦ୍ଧି ପାଏ।" ଏହିପରି ଗୌରବମୟ ବାଲକାଣ୍ଡର ଚୁଅଁଚୁଅଁ ଚାଳିଶି ଚତୁର୍ଥ ସର୍ଗର ଶେଷ ହେଲା। ଏବେ ପଞ୍ଚଚାଳିଶି ସର୍ଗ ଶୁଣ। ଏହି କଥା ଶୁଣି ରାଘବ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ, ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ ଏବଂ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ, “ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଆପଣ କହିଥିବା ଗଙ୍ଗା ଅବତରଣ ଏବଂ ସମୁଦ୍ର ପୂରଣର ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ କଥା ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ। ଆମେ ଏହି ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା ଚିନ୍ତା କରୁଥିବା ବେଳେ ରାତି ମଧୁର ଭାବେ କେତେ ଦ୍ରୁତ କଟିଗଲା। ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରାତି ମୁଁ ଓ ସଉମିତ୍ରି (ଲକ୍ଷ୍ମଣ) ଏହି ମଙ୍ଗଳମୟ କଥା ଉପରେ ଚିନ୍ତା କରି କଟାଇଲୁ। ପ୍ରଭାତ ହେଲା, ଦିନ ସ୍ପଷ୍ଟ ହେଲା, ରାଘବ ନିଜ ପ୍ରାତଃକାଳୀନ କ୍ରିୟା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଆଜି ମଙ୍ଗଳମୟ ରାତି କଟିଛି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ କଥା ଶୁଣିଛୁ; ଏବେ ଚଳନ୍ତୁ, ଏହି ପବିତ୍ର ତିନିମାର୍ଗ ବହୁଥିବା ଗଙ୍ଗା ନଦୀକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିବାକୁ। ଏଠିକୁ ଏକ ନୌକା ଆସିଛି, ଯାହା ସଜ୍ଜନ ଋଷିମାନେ ସହଜରେ ଆସିପାରିବେ, ଏହି ଗୁରୁଜନଙ୍କ ଉପସ୍ଥିତି ଜାଣି ନୌକା ଦ୍ରୁତ ଆସିଛି।" ରାଘବଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ସମସ୍ତ ଋଷିମାନେ ପାଇଁ ନୌକା ଯାତ୍ରାର ବ୍ୟବସ୍ଥା କଲେ। ସେମାନେ ଗଙ୍ଗାର ଉତ୍ତର କୂଳକୁ ପହଞ୍ଚି, ଋଷିମାନେଙ୍କୁ ଯଥାଯଥ ଆଦର କଲେ। ଏହିପରେ ସେମାନେ ଗଙ୍ଗା ତୀରେ ବସି, ବିଶାଳା ନଗରକୁ ଦେଖିଲେ। ଏହିପରେ ମହାନ ଋଷି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର, ରାଘବ ସହିତ, ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ସୁନ୍ଦର ଓ ଆନନ୍ଦଦାୟକ ବିଶାଳା ନଗରକୁ ଗଲେ, ଯାହା ସ୍ୱର୍ଗ ପରି ଲାଗୁଥିଲା। ତାପରେ ରାମ, ଅତି ପ୍ରଜ୍ଞାଶାଳୀ, ହାତ ଯୋଡି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, “ହେ ମହାମୁନି, ଏହି ବିଶାଳା ନଗରରେ କେଉଁ ରାଜବଂଶ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ? ମୁଁ ଏହି କଥା ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛି, ଦୟାକରି କହନ୍ତୁ।” ରାମଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର, ମହାନ ଋଷି, ବିଶାଳାର ପୁରାତନ କଥା କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ— “ହେ ରାମ, ମୁଁ ଶୁଣିଥିବା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ କଥା ତୁମକୁ କହିବି; ଏହି ଭୂମିରେ କଣ ଘଟିଥିଲା, ତୁମେ ସତ୍ୟ ସତ୍ୟ ଶୁଣ।