ସେଇ ସମୟରେ, ସେ ଶୂରବୀର ରାକ୍ଷସମାନେ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଘେରି ରହିଥିଲେ, ଏବଂ ବିଶାଳ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ବାୟୁପୁତ୍ର ହନୁମାନ୍ ଦ୍ୱାରରେ ପଡ଼ିଥିବା ଭୟଙ୍କର ଲୋହାର ଗଦାଟିକୁ ଦେଖିଲେ। ସେ ଗଦାକୁ ଦୃଢ଼ତାରେ ଧରି, ରାତିରେ ଘୁରୁଥିବା ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କୁ ଏମିତି ଆକ୍ରମଣ କଲେ, ଯେପରି ଗରୁଡ଼, ବିନତାନନ୍ଦନ, ଉଳୁଣା ସର୍ପକୁ ଆକ୍ରମଣ କରେ। ବାୟୁପୁତ୍ର ହନୁମାନ୍ ଗଦା ଧରି ଆକାଶରେ ଉଡ଼ି ଯାଇ, ଇନ୍ଦ୍ର ଯେପରି ବଜ୍ର ଦ୍ୱାରା ଦୈତ୍ୟମାନେକୁ ବିନାଶ କରନ୍ତି, ସେପରି ରାକ୍ଷସମାନେକୁ ବିନାଶ କଲେ। ସେ ଶୂରବୀର ବାୟୁପୁତ୍ର, ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସ ଯୋଦ୍ଧାଙ୍କୁ ଘାତ କରି, ଯୁଦ୍ଧେ ଉତ୍ସାହିତ ହୋଇ ଦ୍ୱାରରେ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଦଢ଼ି ରହିଲେ। ଏହାପରେ, କିଛି ଭୟମୁକ୍ତ ରାକ୍ଷସ ରାବଣଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ, ସମସ୍ତ କିମ୍କରମାନେ ଘାତ ହୋଇଛନ୍ତି ବୋଲି ସୂଚନା ଦେଲେ। ରାବଣ ଏହି ଦୁଃଖଦ ଖବର ଶୁଣି, କ୍ରୋଧରେ ଚକ୍ଷୁ ରକ୍ତିମ ହୋଇଗଲେ ଏବଂ ଅପରିମିତ ଶୂରତା ଓ ଅଜୟ୍ୟ ଯୋଦ୍ଧା ପ୍ରହସ୍ତପୁତ୍ର ଜମ୍ବୁମାଳିଙ୍କୁ ଯିବାକୁ ଆଦେଶ ଦେଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ବନରାଜ ହନୁମାନ୍ କିମ୍କରମାନେକୁ ବିନାଶ କରି ଚିନ୍ତାରେ ଲୀନ ହେଲେ—‘ମୁଁ ଆଶୋକବାଟିକାକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିଛି, କିନ୍ତୁ ଚୈତ୍ୟ ମନ୍ଦିରକୁ ଛୁଁଇନାହିଁ।’ ଏହିପରେ, ସେ ଚୈତ୍ୟ ମନ୍ଦିର ଉପରେ ଏମିତି ଲାଫ୍ ଦେଲେ, ଯେଉଁମାନେ ମେରୁ ପର୍ବତ ଚୂଡ଼ା ପରି ଉଚ୍ଚ। ବାୟୁନନ୍ଦନ ହନୁମାନ୍ ଏହି ମନ୍ଦିର ଉପରେ ଚଢ଼ି, ତାଙ୍କ ଅପାର ତେଜରେ ଉଦୟମାନ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଅଭିଭାସିତ ହେଲେ। ଏହି ଉଚ୍ଚ ଚୈତ୍ୟ ମନ୍ଦିରକୁ ଦୃଢ଼ତାରେ ଧରି, ହନୁମାନ୍ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଯେପରି ପାରିଯାତ୍ର ବୃକ୍ଷ ତେଜରେ ତେଜସ୍ବୀ ହୁଏ, ସେପରି ଅପୂର୍ବ ଚମକରେ ଅନୁଭୂତି ହେଲେ। ଏହାପରେ, ବିଶାଳ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ବଳବାନ ବାୟୁପୁତ୍ର ଏକ ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ କଲେ, ଯାହା ଲଙ୍କା ସମଗ୍ରକୁ ଉପ୍ରୁକ୍ତ ଧ୍ୱନିରେ ଭରିଦେଲା। ସେ ଭୟଙ୍କର ଧ୍ୱନିରେ ପକ୍ଷୀମାନେ ଭୂମିକୁ ଝରିପଡ଼ିଲେ, ମନ୍ଦିର ରକ୍ଷକମାନେ ଅସ୍ତବ୍ୟସ୍ତ ହୋଇଗଲେ। ଏବେ ହନୁମାନ୍ ବିଜୟ ଘୋଷଣା କଲେ—‘ରାମ ଅସ୍ତ୍ରର ମହାପତି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ରଘୁନାଥଙ୍କ ରକ୍ଷାଧୀନ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ବିଜୟ ହେଉ! ମୁଁ କୋଶଳର ରାଜା ରାମଙ୍କ ଦାସ, ବାୟୁପୁତ୍ର ହନୁମାନ୍, ଶତ୍ରୁସେନା ବିନାଶକାରୀ। ହଜାର ରାବଣ ମଧ୍ୟ ମୋ ଶକ୍ତିକୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ସମ୍ମୁଖୀନ କରିପାରିବେ ନାହିଁ, କାରଣ ମୁଁ ହଜାର ହଜାର ପାଥର ଏବଂ ବୃକ୍ଷ ଦ୍ୱାରା ଆଘାତ କରିପାରିବି। ଲଙ୍କା ଜୟ କରି, ମୈଥିଲୀଙ୍କୁ ଦେଖି, ମୋ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସାଧନ କରି, ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ସାମ୍ନାରେ ଯିବି।’ ଏପରି କହି, ମହାବଳୀ ବନରାଜ ମନ୍ଦିର ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ଦଢ଼ି ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ କଲେ, ଯାହାରେ ରାକ୍ଷସମାନେ ଭୟଭୀତ ହେଲେ। ସେଇ ଭୟଙ୍କର ଧ୍ୱନି ଶୁଣି, ଏକଶ ମନ୍ଦିର ରକ୍ଷକ ନିଜ ନିଜ ଅସ୍ତ୍ର—ଶୂଳ, ଖଡ଼ଗ, ପରଶୁ ନେଇ ଆସିଲେ। ସେମାନେ ସୁନ୍ଦର ଶର ଓ ସୁର୍ଯ୍ୟପ୍ରଭା ଝଲମଲାଉଥିବା ବାଣ ଦ୍ୱାରା ବାନର ଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ ଘେରି ଆକ୍ରମଣ କଲେ, ଯେପରି ଗଙ୍ଗା ନଦୀର ବିପୁଳ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଝରଣା ଘୂର୍ଣ୍ଣି ହୁଏ। ଏହି ଭାବେ ରାକ୍ଷସମାନେ ହନୁମାନ୍କୁ ଚାରିପାଖରେ ଘେରି ରହିଲେ। ବାୟୁପୁତ୍ର ହନୁମାନ୍ କ୍ରୋଧରେ ଭୟଙ୍କର ରୂପ ଧାରଣ କରିଲେ। ତା’ପରେ, ହନୁମାନ୍ ବିଶାଳ ତ୍ୱରିତାରେ ସେଇ ମନ୍ଦିରର ଏକ ସୁନାର ଅଳଙ୍କୃତ ବଡ଼ ଥାମକୁ ଉପଟିଲେ। ଏହି ମହାଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥାମକୁ ଚକ୍ରାକାରେ ଘୁରାଇ, ଚାରିପାଖରେ ଅଗ୍ନି ଜାଗ୍ରତ କଲେ; ମନ୍ଦିରଟି ବି ଆଗୁନରେ ଜଳିଉଠିଲା। ମନ୍ଦିର ଜଳୁଥିବା ଦେଖି, ବନରାଜ ହନୁମାନ୍ ଏକଶ ରାକ୍ଷସକୁ ଘାତ କଲେ, ଯେପରି ଇନ୍ଦ୍ର ବଜ୍ର ଦ୍ୱାରା ଅସୁରମାନେକୁ ବିନାଶ କରନ୍ତି। ଏହିପରି ଶୌର୍ୟ ଦେଖାଇ, ଆକାଶରେ ଦଢ଼ି, ତେଜସ୍ବୀ ହନୁମାନ୍ ଘୋଷଣା କଲେ—‘ମୋ ପରି ହଜାର ହଜାର ବନରାଜ ମହାପୁରୁଷମାନେ ପ୍ରେଷିତ ହୋଇଛନ୍ତି। ଆମେ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବନରାଜମାନେ, ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଆଦେଶରେ, ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀରେ ବିଚରଣ କରୁଛୁ। କିଛି ଦଶ ହାତୀର ଶକ୍ତି ଧାରଣ କରନ୍ତି, କିଛି ତାହାଠାରୁ ଦଶଗୁଣା ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଆଉ କିଛି ହଜାର ହାତୀ ସମ୍ମାନ ଶୌର୍ୟରେ। କିଛି ବନରାଜମାନେ ବନ୍ୟା ପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ, କିଛି ପବନ ପରି ଶକ୍ତିର ଅଧିପତି, ଆଉ କିଛି ବନରାଜମାନେ ଅପାର ଶକ୍ତି ଧାରଣ କରନ୍ତି। ଏମିତି ଶତ, ଶତ ହଜାର, ଲକ୍ଷ, କୋଟି ସଂଖ୍ୟକ ବନରାଜମାନେ ଦନ୍ତ ଓ ନଖ ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରି ତୁମକୁ ଘେରିବେ। ସୁଗ୍ରୀବ, ତୁମ ସମସ୍ତ ଜାତିର ବିନାଶକାରୀ, ଆସିବେ। ଏହି ଲଙ୍କା, ତୁମେମାନେ, ଏବଂ ରାବଣଙ୍କ ମଧ୍ୟ କୌଣସି ଆଶା ନାହିଁ, କାରଣ ସେ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁବଂଶୀ ମହାବୀର ରାମଙ୍କ ସହିତ ଶତୃତା କରିଛନ୍ତି।’ ଏହିପରି ଦୃଢ଼ ଘୋଷଣା ପରେ, ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡର ଏକଚଳିଶ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା। ବଳବାନ ରାକ୍ଷସରାଜଙ୍କ ଆଦେଶରେ ପ୍ରହସ୍ତପୁତ୍ର ଜମ୍ବୁମାଳି, ଭୟଙ୍କର ଦାନ୍ତ ଓ ଧନୁଷ୍ୟ ଧାରଣ କରି, ଯୁଦ୍ଧ ମେଦାନରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସେ ଲାଲ ମାଳା, ଲାଲ ପୋଷାକ ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ମୁଣ୍ଡରେ ମାଳା, କାନରେ ଅଳଙ୍କାର, ତାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ବିସ୍ତୃତ ଏବଂ ଭୟଙ୍କର, ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଜୟ୍ୟ। ତାଙ୍କର ଧନୁଷ୍ୟ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଧନୁଷ୍ୟ ପରି ମହାନ୍, ଏହି ଧନୁଷ୍ୟରେ ଏକ ଶୀଘ୍ର ଓ ସୁନ୍ଦର ବାଣ ଲଗାଯାଇଥିଲା, ତାଙ୍କ ଧନୁଷ୍ୟ ଟାଣିବା ସମୟରେ ମେଘ ଓ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ପରି ଧ୍ୱନି ହେଉଥିଲା। ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧନୁଷ୍ୟର ଧ୍ୱନିରେ ସମସ୍ତ ଦିଗ, ମଧ୍ୟଦିଗ ଏବଂ ଆକାଶ ଉପ୍ରୁକ୍ତ ଧ୍ୱନିରେ ଭରିଗଲା। ଏତେବେଳେ, ମୁଳ ଯୁକ୍ତ ରଥରେ ଆସୁଥିବା ଜମ୍ବୁମାଳିଙ୍କୁ ଦେଖି, ତ୍ୱରିତ ଗତିର ବନରାଜ ହନୁମାନ୍ ଆନନ୍ଦରେ ଉଚ୍ଚସ୍ୱରେ ଗର୍ଜନ କଲେ। ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଜମ୍ବୁମାଳି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣ ଦ୍ୱାରା ମନ୍ଦିର ତୋରଣ ଉପରେ ଦଢ଼ିଥିବା ବଡ଼ ବନରାଜ ହନୁମାନ୍କୁ ଆଘାତ କଲେ। ଚନ୍ଦ୍ରକର ମୁଣ୍ଡିଆ ବାଣ ଦ୍ୱାରା ମୁହଁରେ, କଣ୍ଟାକିତ ବାଣ ଦ୍ୱାରା ମଣ୍ଡକୁ ଏବଂ ଦଶଟି ଲୋହା ବାଣ ଦ୍ୱାରା ବନରାଜଙ୍କ ଦୁଇ ହାତକୁ ଆଘାତ କଲେ। ଏଭଳି ହେଲା ହନୁମାନ୍ଙ୍କ ଅପୂର୍ବ ଶୌର୍ୟ ଓ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ଭୟଙ୍କର ପ୍ରତିକ୍ରିୟାର ଅଦ୍ଭୁତ ଗାଥା।