ଲଙ୍କାପୁରୀରେ ଶିମ୍ଶପା ଗଛଟି, ଯାହାର ଶୋଭାମୟ ପତ୍ରରେ ଭରିଥିଲା, ସେଠି ସ୍ୱୟଂ ସୀତା ଦେବୀ ବସିଥିଲେ, ଏହି ଗଛଟିକୁ ମଧ୍ୟ ହନୁମାନ୍ଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସୁରକ୍ଷିତ ରହିଥିଲା। ରାକ୍ଷସୀମାନେ ରାବଣଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଏହି ଭୟଙ୍କର ଆକୃତିର ବ୍ୟକ୍ତି, ଯିଏ ସୀତାଙ୍କୁ ଉପଦ୍ରବ କରିଲା ଏବଂ ଉଦ୍ୟାନକୁ ଧ୍ୱଂସ କଲା, ତାଙ୍କୁ ଅତି କଠୋର ଦଣ୍ଡ ଦିଅ। ହେ ରାକ୍ଷସାଧିପତି, ତୁମେ ଯାହାକୁ ମନରେ ନିଜ କରିଛ, ସେ ସୀତାଙ୍କୁ କିଏ ଦୁସ୍ସାହସିକ ଭାବେ ସମ୍ବୋଧନ କରିପାରିବ? ଏହା କେବଳ ଜୀବନ ତ୍ୟାଗ କରିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ମାତ୍ର କରିପାରେ।” ଏହି ରାକ୍ଷସୀମାନଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ଲଙ୍କାପତି ରାବଣ ଶବଦାହ ଅଗ୍ନି ପରି ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ ହେଲେ, ତାଙ୍କର ଆଖି ରୋଷରେ ଲାଲ ହେଇ ଘୂରିଗଲା। ଏହି କ୍ରୋଧରେ ତାଙ୍କର ଆଖିରୁ ତେଲର ଛିଟିକି ପଡ଼ୁଥିବା ଦୀପପରି ଅଶ୍ରୁ ବର୍ଷିଲା। ଏହି ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ରାବଣ ତାଙ୍କର କିଂକର ନାମକ ରାକ୍ଷସ ସେନାପତିମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ତାଙ୍କ ପରି ଶୂର ଏବଂ ପ୍ରବଳ, ସେମାନଙ୍କୁ ଆଦେଶ ଦେଲେ: “ହନୁମାନ୍ଙ୍କୁ ଦମନ କର।” ଏହି ଆଦେଶ ପାଇଁ ଲଗଭଗ ଅସୀ ହଜାର କିଂକର, ଯେଉଁମାନେ ଦଣ୍ଡ ଏବଂ ଗଦା ନେଇ ଦୃତ ଗତିରେ ରାଜପ୍ରସାଦରୁ ବାହାରିଲେ। ସେମାନଙ୍କର ଭୟଙ୍କର ଆକୃତି, ବଡ଼ ଉଦର ଓ ଦୀର୍ଘ ଦାନ୍ତ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରବଳ ଶକ୍ତି, ସମ୍ବୃଦ୍ଧ ଯୁଦ୍ଧ ଅଭିଲାଷା ସହିତ ସେମାନେ ହନୁମାନ୍ଙ୍କୁ ଧରିବାକୁ ଚାଲିଲେ। ସେମାନେ ଦ୍ୱାରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହନୁମାନ୍ଙ୍କ ନିକଟକୁ ଅଗ୍ନିକୁ ଆକର୍ଷିତ ପତଙ୍ଗ ପରି ଦୃତ ଗତିରେ ଧାଉଥିଲେ। ସେମାନେ ସୁନ୍ଦର ଗଦା, ସୁନା ଝାଲ ଲାଗିଥିବା ଲୋହା ଦଣ୍ଡ, ଏବଂ ସୂର୍ୟ ପରି ଅଭ୍ରାନ୍ତ ତୀର ନେଇ ଆଗେଇ ଯାଉଥିଲେ। ତଳୱାର, ଶୂଳ, ଭାଲା, ମୁଷଳ ଓ କଟାରି ନେଇ ସେମାନେ ହନୁମାନ୍ଙ୍କୁ ଘେରି ଦେଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ପର୍ବତ ସଦୃଶ ତେଜସ୍ୱୀ ହନୁମାନ୍ ତାଙ୍କର ପୁଛ ଭୂମିରେ ଭାଙ୍ଗି ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ କଲେ। ବାୟୁପୁତ୍ର ହନୁମାନ୍ ଏବେ ବିଶାଳ ଆକୃତି ଧାରଣ କରି, ପୁଛ ଝାଡ଼ି ସବୁ ଲଙ୍କାକୁ କମ୍ପିତ କରିଦେଲେ। ତାଙ୍କର ଏହି ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦରେ ପକ୍ଷୀମାନେ ଆକାଶରୁ ଖସିପଡ଼ିଲେ, ଭୂମି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କମ୍ପିତ ହେଲା। ଏହି ଗର୍ଜନରେ ହନୁମାନ୍ ଘୋଷଣା କଲେ: “ବୀର ରାମ ଜୟ ହେଉ, ପ୍ରବଳ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଜୟ ହେଉ, ରାଘବଙ୍କର ସୁରକ୍ଷାଧୀନ ସୁଗ୍ରୀବ ମହାରାଜ ଜୟ ହେଉ। ମୁଁ କୋଶଳର ରାଜା ରାମଙ୍କ ସେବକ, ବାୟୁପୁତ୍ର ହନୁମାନ୍, ଶତ୍ରୁ ସେନାଙ୍କ ନାଶକ। ହଜାର ରାବଣ ମଧ୍ୟ ମୋ ସାମ୍ନାରେ ଦୃଢ଼ ହୋଇପାରିବେ ନାହିଁ, କାରଣ ମୁଁ ହଜାର ଶିଳା ଓ ଗଛ ନେଇ ଯୁଦ୍ଧ କରିପାରିବି। ଲଙ୍କାକୁ ଭୟଭୀତ କରି, ମୈଥିଳୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ସାମ୍ନାରେ ମୋର କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ କରି ଯିବି।” ହନୁମାନଙ୍କ ଏହି ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନରେ ସେମାନେ ଭୟଭୀତ ଓ ଶଙ୍କାଶୀଳ ହେଇଗଲେ; ଏବଂ ହନୁମାନ୍ ଗାଢ଼ ମେଘ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ତଥାପି, ରାବଣଙ୍କ ଆଦେଶରେ ଦୃଢ଼ ମନ ଧାରଣ କରି, ସେହି ଭୟଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ର ନେଇ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ହନୁମାନ୍ଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କରିଲେ। ଶୂରବୀର ରାକ୍ଷସମାନେ ଚାରିପାଖରୁ ଘେରି ଦେଲେ, ଏବଂ ଦ୍ୱାରେ ରଖାଯାଇଥିବା ଏକ ଭୟଙ୍କର ଲୋହା ଗଦା ନିକଟକୁ ହନୁମାନ୍ ଯାଇଲେ। ସେ ଏହି ଗଦାକୁ ଧରି ଗରୁଡ଼ ଯେପରି ନାଗକୁ ଧରେ, ସେପରି ରାକ୍ଷସମାନେ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ। ବାୟୁନନ୍ଦନ ହନୁମାନ୍ ଏହି ଗଦା ନେଇ ଆକାଶରେ ଉଡ଼ି ଦୈତ୍ୟମାନେ ଉପରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବଜ୍ର ପରି ଆକ୍ରମଣ କରି ରାକ୍ଷସମାନେ ନାଶ କଲେ। ଏହିପରି ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ପରେ, ଯୁଦ୍ଧପ୍ରିୟ ବାୟୁପୁତ୍ର ଦ୍ୱାରେ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରହିଲେ। ତାପରେ କିଛି ଭୟମୁକ୍ତ ରାକ୍ଷସ ରାବଣଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ ଖବର ଦେଲେ ଯେ, ସମସ୍ତ କିଂକର ନିହତ ହୋଇଛନ୍ତି। ଏହି ଦୁଃଖଦ ଖବର ଶୁଣି, ରାବଣ କ୍ରୋଧରେ ତାଙ୍କର ଆଖି ଘୂରାଇ ଉଠିଲା, ଏବଂ ସେ ପ୍ରହସ୍ତ ପୁତ୍ର, ଯେଉଁଠାରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ତାଙ୍କ ସମାନ ନାହିଁ, ତାଙ୍କୁ ଯିବାକୁ ଆଦେଶ ଦେଲେ। ଏଠାରେ ଅଦ୍ଭୁତ ସୁନ୍ଦର କାଣ୍ଡର ଏକଚାଳିଶିତମ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। କିଂକରମାନେ ନିହତ ହେବା ପରେ, ହନୁମାନ୍ ଧ୍ୟାନରେ ଲୀନ ହେଲେ ଏବଂ ଚିନ୍ତା କଲେ: “ମୁଁ ଉଦ୍ୟାନ ଧ୍ୱଂସ କରିଛି, କିନ୍ତୁ ଚୈତ୍ୟ ମନ୍ଦିରକୁ ନାଷ୍ଟ କରିନାହିଁ।” ତାପରେ, ହନୁମାନ୍ ମହାମେରୁ ଶିଖର ପରି ଉଚ୍ଚ ଚୈତ୍ୟ ମନ୍ଦିର ଉପରେ ଲାଫି ଚଢ଼ିଗଲେ। ସେଉଁଠି, ପର୍ବତ ସଦୃଶ ମନ୍ଦିର ଉପରେ ଚଢ଼ି, ବିଶାଳ ତେଜ ଧାରଣ କରି, ଉଦୟ ହୋଉଥିବା ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଅଲୋକିତ ହେଲେ। ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବାନର ହନୁମାନ୍ ଏହି ଉଚ୍ଚ ଚୈତ୍ୟ ମନ୍ଦିରକୁ ଦୃଢ଼ତାରେ ଧରି, ଦିବ୍ୟ ପାରିଯାତ୍ର ଗଛ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ତାପରେ, ବିଶାଳ ଆକୃତି ଧାରଣ କରି, ବଳଶାଳୀ ବାୟୁପୁତ୍ର ହନୁମାନ୍ ଲଙ୍କାକୁ ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନରେ କମ୍ପିତ କରିଦେଲେ। ତାଙ୍କର ଏହି ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦରେ ପକ୍ଷୀମାନେ ଖସିପଡ଼ିଲେ, ଚୈତ୍ୟ ରକ୍ଷକମାନେ ଅବାକ୍ ହେଇଗଲେ। ଏଠି ମଧ୍ୟରେ ହନୁମାନ୍ ଆବାର ଘୋଷଣା କଲେ: “ଅସ୍ତ୍ରମାନ୍ୟ ରାମ ଓ ପ୍ରବଳ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଜୟ ହେଉ, ରାଘବଙ୍କର ସୁରକ୍ଷାଧୀନ ସୁଗ୍ରୀବ ମହାରାଜ ଜୟ ହେଉ। ମୁଁ କୋଶଳର ରାଜା ରାମଙ୍କ ସେବକ, ବାୟୁପୁତ୍ର ହନୁମାନ୍, ଶତ୍ରୁ ସେନାଙ୍କ ନାଶକ। ହଜାର ରାବଣ ମଧ୍ୟ ମୋ ସାମ୍ନାରେ ଦୃଢ଼ ହୋଇପାରିବେ ନାହିଁ, କାରଣ ମୁଁ ହଜାର ଗଛ ଓ ପାଥର ନେଇ ଯୁଦ୍ଧ କରିପାରିବି। ଲଙ୍କାକୁ ଭୟଭୀତ କରି, ମୈଥିଳୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ସାମ୍ନାରେ ମୋର କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ କରି ଯିବି।” ଏହିପରି କହି, ମହାକାୟ ବାନର ନାୟକ ଚୈତ୍ୟ ମନ୍ଦିର ମୁଣ୍ଡରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୋଇ, ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ କଲେ, ଯାହାର ଶବ୍ଦରେ ରାକ୍ଷସମାନେ ଭୟଭୀତ ହୋଇଗଲେ। ଏହି ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ଶତାଧିକ ଚୈତ୍ୟ ରକ୍ଷକ ବିଭିନ୍ନ ଅସ୍ତ୍ର—ଭାଲା, କଟାରି, କୁଟାର—ନେଇ ଆସି, ସୁନା ଝାଲ ଲାଗିଥିବା ଗଦା ଓ ଲୋହା ଦଣ୍ଡ ନେଇ ବାୟୁପୁତ୍ର ହନୁମାନ୍ଙ୍କୁ ଘେରି ଆକ୍ରମଣ କରିଲେ।