ଲଙ୍କାର ଅନ୍ତର୍ଗତ ଦୃଶ୍ୟ ଏହିପରି ଘଟିଲା—ହନୁମାନ୍ ଜାନକୀଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ, କିମ୍ବା କ୍ଲାନ୍ତି ଦୃଷ୍ଟିରୁ, କିଏ ଜାଣେ; ତାଙ୍କର କ୍ଲାନ୍ତି କିପରି ହେବ? ତାଙ୍କ ଦୃଢ଼ ଦୃଷ୍ଟି ମାତ୍ର ସୀତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିଥିଲା। ସୀତା ଯେଉଁ ଶିଂଶପା ଗଛ ତଳେ ବସିଥିଲେ, ସେଇ ଶୋଭାପୂର୍ଣ୍ଣ ପତ୍ରର ଗଛଟିକୁ ମଧ୍ୟ ସେ ରକ୍ଷା କରିଥିଲେ। ତାପରେ ରାକ୍ଷସୀମାନେ ରାବଣଙ୍କୁ କହିଲେ—ଯିଏ ସୀତାଙ୍କୁ ଅପମାନ କରିଥିଲେ ଏବଂ ଉଦ୍ୟାନକୁ ଧ୍ଵଂସ କରିଦେଇଥିଲେ, ସେଠାରେ ତୁମେ କଠିନ ଶାସ୍ତି ଦିଅ। ରାକ୍ଷସମହାପତି ରାବଣଙ୍କ ମନ ସୀତାଙ୍କୁ ଅପହୃତ କରିଛି, ତେଣୁ ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କିଏ ଅପମାନ କରିପାରିବ? ଏହି କଥା ଶୁଣି ରାବଣ ମହାକ୍ରୋଧରେ ଜ୍ୱଳିଉଠିଲେ, ତାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ରୋଷରେ ଘୂରୁଉଠିଲା। ତାଙ୍କ ରୋଷର ଆଖିରୁ ତେଲର ଫୋଟା ପରି ଅଂଶୁ ପଡ଼ିଲା। ସେ ମହାବଳଶାଳୀ ରାବଣ ତାଙ୍କର ସେବକ କିଙ୍କର ନାମକ ରାକ୍ଷସମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ସେପରି ଶୂରବୀର, ତାଙ୍କୁ ହନୁମାନ୍କୁ ବଶ କରିବାକୁ ଆଦେଶ ଦେଲେ। ଅସୀଅଠି ହଜାର ଦ୍ରୁତ କିଙ୍କର, ଗଦା ଓ ମୁଷଳ ହାତରେ ନେଇ, ମହାଲୟରୁ ବାହାରିଲେ। ସେମାନେ ଭୟଙ୍କର ଦେହ, ବଡ଼ ଦାନ୍ତ, ଭୟଜନକ ରୂପ ଓ ବିପୁଳ ଶକ୍ତି ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଉତ୍ସାହିତ ହୋଇ ହନୁମାନ୍କୁ ଧରିବାକୁ ବିଗ୍ରହ କଲେ। ସେମାନେ ଦ୍ୱାରରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ମାରୁତନନ୍ଦନଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ, ପ୍ରଚଣ୍ଡ ବେଗରେ ଆକ୍ରମଣ କରିଲେ—ଯେପରି ଦୀପର ଆଲୋକକୁ ଦେଖି ପତଙ୍ଗା ଦୌଡ଼ିଯାଏ। ସେମାନେ ସୁନା ମୁଡ଼ି ଲାଗିଥିବା ମୁଷଳ, ଲୋହା ଦଣ୍ଡ, ଓ ସୂର୍ୟ ପ୍ରଭାର ସମ ତୀର ନେଇ, ମହାବନର ଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ। ଏହି ରାକ୍ଷସମାନେ ଗଦା, ଶୂଳ, ତୋମର, ଶକ୍ତି ଓ କୁତ୍ତରା ନେଇ ହନୁମାନ୍କୁ ଘେରି ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ। ମହାପ୍ରଭା ଓ ଶ୍ରୀମାନ୍ ହନୁମାନ୍ ତାଙ୍କର ପୁଛି ଭୂମିରେ ଆଘାତ କରି, ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ କଲେ। ବାୟୁପୁତ୍ର ହନୁମାନ୍ ବିଶାଳ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ତାଙ୍କର ପୁଛି ଘୁମାଇ, ସମଗ୍ର ଲଙ୍କାକୁ ଧ୍ୱନିରେ କମ୍ପିତ କରିଦେଲେ। ତାଙ୍କର ପୁଛି ଆଘାତର ଭୟଙ୍କର ଧ୍ୱନିରେ ଆକାଶରୁ ପକ୍ଷୀମାନେ ଝରିପଡ଼ିଲେ, ଭୂମି ତାଳ ଦେଇ ଉଠିଲା। ଏବେ ହନୁମାନ୍ ଜୟ ଘୋଷ କଲେ—“ମହାବଳୀ ରାମ ଜୟ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଜୟ, ରାଘବଙ୍କ ରକ୍ଷିତ ସୁଗ୍ରୀବ ରାଜା ଜୟ! ମୁଁ କୋଶଳର ରାଜା ରାମଙ୍କର ଦାସ, ମୁଁ ବାୟୁପୁତ୍ର ହନୁମାନ୍, ଶତ୍ରୁବଳ ନାଶକ। ଏହି ଯୁଦ୍ଧରେ ଏକ ହଜାର ରାବଣ ମଧ୍ୟ ମୋ ସମ୍ନାନ ହେବେ ନାହିଁ; ମୁଁ ହଜାର ହଜାର ପାଥର ଓ ଗଛ ଦେଇ ଆଘାତ କରିପାରିବି। ଲଙ୍କାକୁ ଭୟଭୀତ କରି, ମୈଥିଲୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ଏଠାରେ ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସଙ୍କ ଆଗରେ ମୋର କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ କରି ବିଦାୟ ହେବି।” ତାଙ୍କର ଗର୍ଜନ ଶୁଣି ରାକ୍ଷସମାନେ ଭୟ ଓ ସନ୍ଦେହରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ; ଏବଂ ହନୁମାନ୍ ଗଭୀର ମେଘପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ରାବଣଙ୍କ ଆଦେଶରେ ଆତ୍ମବିଶ୍ୱାସୀ ରାକ୍ଷସମାନେ ଭୟଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ର ନେଇ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ହନୁମାନ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ। ଏହି ଭୟଙ୍କର ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ହନୁମାନ୍କୁ ଘେରି ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ, ଏବଂ ଦ୍ୱାରେ ରଖାଯାଇଥିବା ଏକ ଭୟଙ୍କର ଲୋହ ଗଦା ନିକଟକୁ ଗଲେ। ହନୁମାନ୍ ସେହି ଗଦା ଉଠାଇ, ରାତିର ଭ୍ରମଣକାରୀ ରାକ୍ଷସମାନେ ଉପରେ ଆଘାତ କଲେ—ଯେପରି ଗରୁଡ଼ ନାଗକୁ ଧରେ। ବାୟୁପୁତ୍ର ହନୁମାନ୍ ଏହି ଗଦା ଧରି, ଆକାଶରେ ଉଡ଼ି, ଦୈତ୍ୟମାନେ ଉପରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବଜ୍ରପାତ ପରି ଆଘାତ କଲେ। ସେ ରାକ୍ଷସ ସେନାମାନେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଲେ, ଏବଂ ଯୁଦ୍ଧକୁ ଆଶା କରୁଥିବା ହନୁମାନ୍ ଦ୍ୱାରେ ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ। କିଛି ରାକ୍ଷସ ଭୟରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ଏହି ଦୁର୍ଦ୍ଦମ କିଙ୍କରମାନେ ସମସ୍ତେ ମୃତ୍ୟୁ ବରଣ କଲେ ବୋଲି ରାବଣଙ୍କୁ ଖବର ଦେଲେ। ରାବଣ ଏହି ଦୁଃସାହସିକ ଖବର ଶୁଣି, ରୋଷରେ ତାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ଘୂରୁଉଠିଲା। ସେ ପ୍ରହସ୍ତଙ୍କ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ, ଯିଏ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅପରାଜିତ ଏବଂ ସାହସରେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ, ତାଙ୍କୁ ଯିବାକୁ ଆଦେଶ ଦେଲେ। ଏଠାରେ ଶ୍ରୀମଦ୍ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡର ତେତିସ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। କିଙ୍କରମାନେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିବା ପରେ, ହନୁମାନ୍ ଚିନ୍ତାରେ ଲିନ୍ ହେଲେ—“ମୁଁ ଉଦ୍ୟାନ ଧ୍ଵଂସ କରିଛି, କିନ୍ତୁ ଚୈତ୍ୟ ମନ୍ଦିରକୁ ନଷ୍ଟ କରିନାହିଁ।” ତାପରେ ସେ ମହାପର୍ବତ ଶୃଙ୍ଗ ପରି ଉଚ୍ଚ ଚୈତ୍ୟ ମନ୍ଦିର ଉପରେ ଲାଫି ଚଢ଼ିଗଲେ। ବନର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବାୟୁପୁତ୍ର, ହନୁମାନ୍ ଏହି ମନ୍ଦିର ଉପରେ ଚଢ଼ି, ଉଦୟ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ଶୃଙ୍ଗ ଧରିବା ପରେ, ହନୁମାନ୍ ପ୍ରଭାରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୋଇ ଦିବ୍ୟ ପାରିଯାତ୍ର ବୃକ୍ଷ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ତାପରେ ବିଶାଳ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାୟୁପୁତ୍ର ହନୁମାନ୍ ଲଙ୍କାକୁ ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନରେ କମ୍ପିତ କରିଦେଲେ। ତାଙ୍କର ଉଚ୍ଚ ଧ୍ୱନିରେ ପକ୍ଷୀମାନେ ଝରିପଡ଼ିଲେ, ଚୈତ୍ୟ ରକ୍ଷକମାନେ ଭ୍ରମିତ ହେଲେ। ପୁଣି ସେ ଜୟ ଘୋଷ କଲେ—“ଅସ୍ତ୍ରମାସ୍ତ୍ର ନିପୁଣ ରାମ ଜୟ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଜୟ, ରାଘବଙ୍କ ରକ୍ଷିତ ସୁଗ୍ରୀବ ରାଜା ଜୟ! ମୁଁ କୋଶଳର ରାଜା ରାମଙ୍କର ଦାସ, ବାୟୁପୁତ୍ର ହନୁମାନ୍, ଶତ୍ରୁବଳ ନାଶକ। ଏକ ହଜାର ରାବଣ ମଧ୍ୟ ମୋ ସମ୍ନାନ ହେବେ ନାହିଁ; ମୁଁ ହଜାର ହଜାର ପାଥର ଓ ଗଛ ଦେଇ ଆଘାତ କରିପାରିବି। ଲଙ୍କାକୁ ଭୟଭୀତ କରି, ମୈଥିଲୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ଏଠାରେ ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସଙ୍କ ଆଗରେ ମୋର କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ କରି ବିଦାୟ ହେବି।” ଏପରି କହି, ମହାକାୟ ବନର ନେତା ହନୁମାନ୍ ମନ୍ଦିର ଶିଖରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୋଇ, ଭୟଭୀତ କରୁଥିବା ଗର୍ଜନ କଲେ। ଏହି ଭୟଙ୍କର ଧ୍ୱନି ଶୁଣି, ଏକ ଶତ ଚୈତ୍ୟ ରକ୍ଷକ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଅସ୍ତ୍ର—ଶୂଳ, ତଳୱାର, କୁତ୍ତରା ନେଇ ବାହାରିଲେ।