ଏହି ଗଉରବପୂର୍ଣ୍ଣ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ସୁନ୍ଦର କାଣ୍ଡର ଏକଚଳିଶ ଅଧ୍ୟାୟର କଥା ଶୁଣନ୍ତୁ। ହନୁମାନ, ମନ୍ଦିରା ଦେଇ ସୀତାଙ୍କ ପାଖରୁ ବିଦାୟ ନେଇ, ତାଙ୍କ ପ୍ରଶଂସା ଶୁଣି ବହୁତ ମନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ। ସ୍ଥାନ ଛାଡି ତିନି ଉପାୟ ଚିନ୍ତା କରି, ଚତୁର୍ଥ ଉପାୟ ନିଜେ ଦେଖିଲେ। ହନୁମାନ ଚିନ୍ତା କରିଲେ—ରାକ୍ଷସମାନେ ସମ୍ମିଳନରେ ମନ ଦିଅନ୍ତି ନାହିଁ, ଦାନ ଦେଇ ସମ୍ପନ୍ନ ଲୋକଙ୍କୁ ବଶ କରିଯିବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ, ବିଭେଦ ଦେଇ ଶକ୍ତିଶାଳୀଙ୍କୁ ବଶ କରିବା ଅସମ୍ଭବ, ଏଠି କେବଳ ବଳ ଉପାୟ ଯୋଗ୍ୟ ଲାଗୁଛି। ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ବଳ ଛଡି ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟ ନାହିଁ। ଯଦି ରାକ୍ଷସମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରନ୍ତି, ତେବେ ସମ୍ଭବତଃ ଆଜି ସେମାନେ କିଛି ଦୟା ଦେଖାଇପାରନ୍ତି। ଯିଏ ଅନେକ କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ କରିପାରିବେ, ତାଙ୍କ ପୂର୍ବ କାର୍ଯ୍ୟରେ ବାଧା ନ ଆଣି, ସେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟରେ ଯୋଗ୍ୟ। ଏଠି କୌଣସି ଏକ ଉପାୟ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ୟା ସମାଧାନ ହୁଏ ନାହିଁ; ଯିଏ ବିଭିନ୍ନ ଉପାୟ ଜାଣିଥାଏ, ସେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ କରିପାରିବେ। ଏବେ ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ କରିଛି—ଆଜି ବାନର ରାଜାଙ୍କ ଗୃହକୁ ଯିବି; ପର ଜନଙ୍କ ସହ କ୍ଷୁଦ୍ର ଯୁଦ୍ଧର ସ୍ୱଭାବ ଜାଣି, ମୋ ମାଷ୍ଟରଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପୂରଣ କରିବି। କିପରି ଆଜି ରାକ୍ଷସମାନେ ସହ ସିଧାସିଧି ଯୁଦ୍ଧ ହେବ? ଏହିପରି, ମୋ ଶକ୍ତି ବିକାଶ କରିବି, ରାବଣ ଆମସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବ। ତାପରେ ରାବଣ ଏବଂ ତାଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀ, ସେନା, ରଥ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବି; ତାଙ୍କ ମନ ଏବଂ ଶକ୍ତି ବୁଝି, ଏଠୁ ନିର୍ବିକାର ଭାବରେ ଫେରିବି। ଏହି ଅଶୋକବନ, ଦୃଷ୍ଟି ଏବଂ ମନକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିବା, ସ୍ୱର୍ଗ ଉଦ୍ୟାନ ସମାନ, ଏହି କ୍ରୂର ରାବଣଙ୍କ ଉଦ୍ୟାନ, ଅନେକ ପ୍ରକାର ଗଛ ଏବଂ ଲତାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ। ମୁଁ ଏହି ଉଦ୍ୟାନକୁ ଅଗ୍ନି ଶୁଷ୍କ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଯେମିତି ଭସ୍ମ କରେ, ସେମିତି ଧ୍ୱଂସ କରିଦେବି; ଏହା ନଷ୍ଟ ହେଲେ, ରାବଣ ରିସିଯିବ। ତାପରେ ରାକ୍ଷସର ନାୟକ ମହାବଳୀ ସେନା, ଶ୍ୱେତ ଘୋଡା, ବଡ଼ ରଥ, ହାତୀ, ତ୍ରିଶୂଳ, ଲୋହ ଗଦା, ବାଣ ନେଇ ଏକ ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ କରିବ। ମୁଁ ରାବଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପଠାଯାଇଥିବା ବଳବାନ ଯୋଧ୍ୟାମାନେ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରି, ତାଙ୍କୁ ଅପରାଜିତ ରାକ୍ଷସମାନେ ସହ ନିର୍ଭୟ ହେଇ, ରାବଣଙ୍କ ସେନାକୁ ନଷ୍ଟ କରି, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି ମୁଁ ବାନର ରାଜାଙ୍କ ଗୃହକୁ ଖୁସି ହୋଇ ଫେରିବି। ତାପରେ, ପବନ ସମାନ ରିସିଯିବା, ବଳବାନ୍ ହନୁମାନ ତାଙ୍କ ଉରୁ ଶକ୍ତି ଦେଇ ବଡ଼ ବଡ଼ ଗଛ ଉଠାଇ ଫିଙ୍ଗିବା ଆରମ୍ଭ କଲେ। ସ୍ୱର୍ଗ ଉଦ୍ୟାନ ସମାନ ଉପବନ, ମଦ ଭରି ଉଡୁଥିବା ପକ୍ଷୀମାନେ ସହ, ଅନେକ ପ୍ରକାର ଗଛ ଏବଂ ଲତାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ହନୁମାନ ନଷ୍ଟ କରିଦେଲେ। ଏହି ଉଦ୍ୟାନ ଗଛ ଭାଙ୍ଗି, ଜଳ ଟାଙ୍କ ଭାଙ୍ଗି, ପାହାଡ଼ ଚୂଡ଼ା ଚୂର୍ଣ୍ଣ ହେଇ, ଦୃଷ୍ଟିକୁ ଅପ୍ରୀତିକର ହେଇଗଲା। ବିଭିନ୍ନ ପକ୍ଷୀମାନେ ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲେ, ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିବା ଜଳ ଟାଙ୍କ, ତାମ୍ରବର୍ଣ୍ଣ ପତ୍ରମାନେ ଲାଗିଥିଲେ, ଥକିଯାଇଥିବା ଗଛ ଏବଂ ଲତାମାନେ ଲାଗିଥିଲେ। ଏହି ଜଙ୍ଗଲ ଅଗ୍ନିରେ ଭସ୍ମ ହେବା ପରି ଦେଖାଯିବା ନାହିଁ; ଲତାମାନେ ତାଙ୍କ ଆବରଣ ଭାଙ୍ଗି ଉଚ୍ଚ୍ୱଳିତ ହେଉଥିଲେ। ଲତା ଅଲୟ ଏବଂ ଶୋଭିତ କୁଟିର ଭାଙ୍ଗିଯିବା, ଜଙ୍ଗଲ ଜନ୍ତୁ ଏବଂ ପଶୁ ଦୁଃଖରେ ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲେ, ପକ୍ଷୀ ଏବଂ ପାଥର କୁଟିର ଭାଙ୍ଗିଯିବା, ଏହି ବଡ଼ ଉଦ୍ୟାନ ଅପରିଚିତ ଆକାର ନେଇଥିଲା। ଦୁଃଖିତ ଲତାମାନେ ବିଭିନ୍ନ ଗଛ ଆକାରରେ ଏହି ଉଦ୍ୟାନ ଦଶମୁଖୀ ରାବଣଙ୍କ ରମଣୀମାନଙ୍କ ଉଦ୍ୟାନ ଭଳି ହେଇଗଲା, ଏହି ସବୁ ହନୁମାନଙ୍କ ଶକ୍ତିର କାରଣରୁ। ଏପରି ଭାବରେ, ପୃଥିବୀର ନାଥଙ୍କୁ ବଡ଼ ଅପରାଧ କରି, ମନରେ ମହାପୁରୁଷଙ୍କୁ ଅପରାଧ କରି, ହନୁମାନ, ଏକା ଅନେକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଯୋଧ୍ୟାଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ତେଜରେ ଦ୍ୱାର ନିକଟେ ଦିଠି ଦେଇ ଦଢ଼ି ହେଲେ। ଏବେ ଗଉରବପୂର୍ଣ୍ଣ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ସୁନ୍ଦର କାଣ୍ଡର ବୟାଳିଶ ଅଧ୍ୟାୟର କଥା ଶୁଣନ୍ତୁ। ତାଙ୍କର ଉଦ୍ୟାନରେ ପକ୍ଷୀମାନେ ଚିତ୍କାର ଏବଂ ଗଛ ଭାଙ୍ଗିବା ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ଲଙ୍କାର ସମସ୍ତ ନିବାସୀ ଭୟ ଏବଂ ଅଶାନ୍ତିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ। ଘୁମ ଭାଙ୍ଗିଯିବା ପରେ, ବିକୃତ ମୁହଁ ଥିବା ରାକ୍ଷସୀମାନେ ଉଦ୍ୟାନ ନଷ୍ଟ ଏବଂ ବଡ଼ ବିର ହନୁମାନକୁ ଦେଖିଲେ। ସେମାନେ ଦେଖି, ବଳବାନ୍, ମହାତ୍ମା ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାନର ଭୟଙ୍କର ଆକାର ନେଇ, ରାକ୍ଷସୀମାନେ ଭୟଭୀତ ହେଲେ। ଏହି ବଡ଼ ପର୍ବତ ପରି ବାନର ଦେଖି, ରାକ୍ଷସୀମାନେ ଜନକନନ୍ଦିନୀ ସୀତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—ଏହି କିଏ? କାହାର? କେଉଁଠୁ ଆସିଛି? କେଉଁ କାରଣରୁ ଏଠି ଆସିଛି? ତୁମେ କିପରି ତାଙ୍କ ସହ କଥା ହେଲା? ସେମାନେ ସୀତାଙ୍କୁ କହିଲେ—ବଡ଼ ଚକ୍ଷୁ ଥିବା, ଭୟ କରନି, ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ମହିଳା; କଣ କଥା ହେଲା ତାଙ୍କ ସହ? କହ, କଳା ଚକ୍ଷୁ ଥିବା। ତାପରେ ସୀତା, ଧର୍ମାତ୍ମା ଏବଂ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, କହିଲେ—ମୁଁ ଏହି ରୂପ ବିଚାର କରିବାରେ କୌଣସି ଉପାୟ ଦେଖୁନାହିଁ; ଏହି ରୂପ ବଦଳାଇବା ରାକ୍ଷସମାନେ, ମୁଁ ଜାଣିପାରିବି ନାହିଁ। ତୁମେମାନେ ଏହି ବାନର କିଏ ଏବଂ କଣ କରିବେ, ଏହି ବିଷୟ ଜାଣିଛ; ମାନେ ଅନ୍ୟ ସର୍ପ ନିଜେ ଅନ୍ୟ ସର୍ପର ପାଦ ଜାଣିଥାଏ। ମୁଁ ବହୁତ ଭୟଭୀତ, ଏହି ବାନର କିଏ ମୁଁ ଜାଣିନାହିଁ; ମୁଁ ଭାବୁଛି, ଏହି ରାକ୍ଷସ, ଯେଉଁଠି ଚାହିଁ ଏହି ରୂପ ନେଇଛି। ସୀତାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ରାକ୍ଷସୀମାନେ ଶୀଘ୍ର ଚାରିଯାଇଲେ; କିଛି ରହିଗଲେ, କିଛି ରାବଣଙ୍କୁ ଖବର ଦେବାକୁ ଗଲେ। ରାବଣଙ୍କ ସମ୍ନାରେ, ବିକୃତ ମୁହଁ ଥିବା ରାକ୍ଷସୀମାନେ ଏହି ଭୟଙ୍କର, ବିଶାଳ ବାନର ବିଷୟରେ ଖବର ଦେଲେ। "ହେ ରାଜା, ଅଶୋକବନ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଆକାରର ବାନର ଦିଠି ଦେଇଛି, ଯିଏ ସୀତାଙ୍କ ସହ କଥା ହେଲା ଏବଂ ଅପାର ଶୌର୍ୟ ରଖିଛି।" "କିନ୍ତୁ ଜନକଙ୍କ ଜନ୍ମ ଦେଇଥିବା, ହରିଣ ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ସୀତା, ଆମେ ବହୁ ଭାବେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ଏହି ବାନର ବିଷୟରେ କିଛି କହିବାକୁ ଚାହିଲା ନାହିଁ।" "ସେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦୂତ ହେବାପାଇଁ, କୁବେରଙ୍କ ଦୂତ ହେବାପାଇଁ, କିମ୍ବା ଆମ ଅନ୍ବେଷଣ କରିବାକୁ ରାମଙ୍କ ଦୂତ ହେବାପାଇଁ ଆସିଛି।