ରାବଣଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ସମସ୍ତ ଆତ୍ମୀୟ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧରେ ବଧ କରିବା ପରେ, ଦୁଇ ରାଘବ—ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ—ତୁମକୁ ତାଙ୍କ ନିଜ ନଗରକୁ ନେଇଯିବେ, ଓ ଚୋଉଁ ଆଖିର ଅନ୍ତର୍ଭାବିତା ନାରୀ। ହେ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷା, ତୁମେ ରାମଙ୍କୁ ଏକ ଚିହ୍ନ ଦେବା ଉଚିତ, ଯେଉଁଥିରେ ସେ ଜାଣିପାରିବେ ଓ ଅଧିକ ଖୁସି ହେବେ। ସୀତା ଉତ୍ତର ଦେଲେ, “ମୁଁ ଏକ ଉତ୍ତମ ଚିହ୍ନ ଦେଇଛି; ଏହି ଅଳଙ୍କାର, ଯାହାକୁ ମୁଁ ସାଧାରଣ ଭାବରେ ରଖିଛି, ଏହା ରାମ ଦେଖିବେ।” ହନୁମାନଙ୍କୁ ନାୟିକା ସୀତା ଏହି ମୂଲ୍ୟବାନ ମଣି ଦେଲେ, ତାଙ୍କ ଶବ୍ଦରେ ଆସ୍ଥା ରଖିଲେ। ମହାପ୍ରତିଭାଶାଳୀ ବାନର ବୀର ହନୁମାନ ମଣିଟି ନେଲେ। ସୀତାଙ୍କୁ ଶିର ନମାଇ, ହନୁମାନ ଯାଇବାକୁ ତୟାରି ହେଲେ। ବାନର ନାୟକ ତୃତିୟ ଗତିରେ ଚାଲିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ ଦେଖି, ଜନକନନ୍ଦିନୀ ସୀତା, ତାଙ୍କ ମୁହଁରେ ଅଶ୍ରୁ, ଦୁଃଖ ଭରା ହୃଦୟ ଓ ଭୟ ଭିତରେ, ହନୁମାନଙ୍କୁ କଣ୍ଠ ଚାପି ଉତ୍ତର ଦେଲେ। “ହନୁମାନ, ତୁମେ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ—ସିଂହ ସମାନ ଭାଇ—ଏବଂ ସୁଗ୍ରୀବ ଓ ତାଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେଙ୍କୁ ମୋର ଭଲ ଅବସ୍ଥା ଜଣାଇବା ଉଚିତ। ରାମ ମୋତେ ଏହି ଦୁଃଖର ବନ୍ଧନରୁ ଉଦ୍ଧାର କରିବେ, ଏହା ଉପାୟ କର। ରାମଙ୍କୁ ଯାଇ, ମୋର ଦୁଃଖର ତୀବ୍ରତା ଓ ରାକ୍ଷସମାନେଙ୍କର ଅପମାନ ବିଷୟରେ ଜଣାଇବା; ତୁମର ଯାତ୍ରା ମଙ୍ଗଳମୟ ହେଉ, ହେ ବାନର ଶ୍ରେଷ୍ଠ।” ସୀତାଙ୍କ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ହନୁମାନ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ ହେବାର ଆନନ୍ଦରେ, ଅବଶିଷ୍ଟ କାମ ବିଚାର କରି, ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ମନ ଦେଲେ। ଏଉଁ ସମୟରେ, ବାନର ହନୁମାନ ସୀତାଙ୍କର ଆଦର ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ସେଠାରୁ ଯାଇ, ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। “ମୋର କାର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରାୟ ସମାପ୍ତ; ଏବେ ମୁଁ ଅନ୍ଧାର ଆଖି ନାରୀ ସୀତାକୁ ଦେଖିଛି। ତିନି ପ୍ରକାର ଉପାୟ ଶେଷ, ଚତୁର୍ଥ ଏଠାରେ ପ୍ରକାଶ ପାଉଛି।” ହନୁମାନ ଚିନ୍ତା କଲେ, “ସମ୍ବିଧାନ ରାକ୍ଷସମାନେଙ୍କ ନିଜ ସ୍ୱଭାବକୁ ଅନୁକୂଳ ନୁହେଁ; ଦାନ ସମ୍ପନ୍ନମାନେଙ୍କ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ନୁହେଁ; ବିଭେଦ ଶକ୍ତି ମଦରେ ମତ୍ତ ଲୋକଙ୍କୁ ଜିତିପାରିବା ନୁହେଁ; ଶକ୍ତି—ଏହି ଏକମାତ୍ର ଉପାୟ ଏଠାରେ ମୋତେ ଉପଯୁକ୍ତ ଲାଗୁଛି।” “ଏଠାରେ ଶକ୍ତି ବ୍ୟତିତ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟ ନାହିଁ। ଯଦି ରାକ୍ଷସମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ବଧ ହେବେ, ଶାୟଦ ଆଜି ସେମାନେ କିଛି ଦୟା ଦେଖାଇପାରିବେ। ଯିଏ ଅନେକ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ ଏବଂ ପୂର୍ବ କାମକୁ ବାଧା ଦେଉନାହିଁ, ସେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ। ଏଠାରେ ଏକ ହେତୁ ଦ୍ୱାରା ସାଧାରଣ କାର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟ ସଫଳ ହେବା ନୁହେଁ; ଯିଏ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଅନେକ ଭାବରେ ଜାଣିପାରେ, ସେ ସଫଳ ହେବେ। ଏଠାରେ ମୁଁ ନିଜ ମନ ନିଶ୍ଚିତ କରି, ଆଜି ବାନର ରାଜାଙ୍କ ନିବାସକୁ ଯାଇବି; ଅନ୍ୟଙ୍କ ସହିତ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱର ତତ୍ତ୍ୱ ଜାଣି, ମୋ ମାସ୍ତରଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପୂରଣ ହେବ। କିପରି ଆଜି ରାକ୍ଷସମାନେ ସହିତ ଏକ ସିଧାସିଧି ଯୁଦ୍ଧ ମୋ ପାଇଁ ଲାଭଦାୟକ ହେବ? ଏହିପରି ମୋ ଶକ୍ତି ପ୍ରଦର୍ଶିତ ହେଉ, ଓ ରାବଣ ମୋ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧରେ ଆସୁ।” “ଏହା ପରେ, ରାବଣଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀ, ସେନା, ରଥ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧରେ ସାମ୍ନା କରି, ତାଙ୍କ ମନ ଓ ଶକ୍ତି ବୁଝି, ମୁଁ ଏଠାରୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ ଫେରିବି। ଏହି ଉତ୍ତମ ଉଦ୍ୟାନ, ଦୃଷ୍ଟି ଓ ମନକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିବା, ସ୍ୱର୍ଗ ଉଦ୍ୟାନ ସମାନ, ଏହି ନିରଦୟ ରାବଣଙ୍କର, ବିଭିନ୍ନ ଗଛ ଓ ଲତାରେ ଭରିଛି। ମୁଁ ଏହି ଉଦ୍ୟାନକୁ ଅଗ୍ନି ଜଳା ଜଙ୍ଗଲ ସମାନ ଧ୍ବଂସ କରିଦେବି; ଏହା ନଷ୍ଟ ହେଲେ, ରାବଣ କ୍ରୋଧିତ ହେବେ। ପରେ ରାକ୍ଷସମାନେ ରଥ, ଘୋଡ଼ା, ହାତୀ, ତ୍ରିଶୂଳ, ଲୋହା ଗଦା, ବଣ୍ଡ ନେଇ ବଡ଼ ସେନା ଏକତ୍ର କରିବେ; ଏବଂ ଏକ ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେବ। ମୁଁ ରାବଣଙ୍କ ସେନା ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରି, ଭୟ ନାହିଁ ରାକ୍ଷସମାନେ, ତାଙ୍କ ପ୍ରେରିତ ବଳକୁ ବିଧ୍ୱଂସ କରି, ଆନନ୍ଦରେ ବାନର ରାଜାଙ୍କ ନିବାସକୁ ଫେରିବି।” ତାପରି, ବିଶାଳ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହନୁମାନ, ପବନ ସମାନ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ନିଜ ଉରୁ ଶକ୍ତିରେ ବଡ଼ ବଡ଼ ଗଛ ଫିଙ୍ଗିଦେଲେ। ମହାବୀର ହନୁମାନ ଉଦ୍ୟାନକୁ ଧ୍ବଂସ କରି ଦେଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ମଦୋନ୍ମତ ପକ୍ଷୀମାନେ ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲେ, ଏହି ଉଦ୍ୟାନ ବିଭିନ୍ନ ଗଛ ଓ ଲତାରେ ଭରିଥିଲା। ଏହି ଉଦ୍ୟାନ ଗଛ ଭଙ୍ଗ, ଜଳ ଟାଙ୍କି ଭାଙ୍ଗି, ପାହାଡ଼ ଶିଖର ଚୁର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ଦେଖିବାକୁ ଅନିମିତ ହେଇଗଲା। ଭିନ୍ନ ଜଳ ଟାଙ୍କି, ଅନେକ ପକ୍ଷୀର ଚିତ୍କାର, ତମ୍ବା ରଙ୍ଗର ଶିଖର, ଥକ୍କା ଲତା ଓ ଗଛ, ଏହି ଉଦ୍ୟାନ ଅସ୍ଥିର ଆକୃତିରେ ପରିଣତ ହେଲା। ଏହି ଉଦ୍ୟାନ ଅଗ୍ନିରେ ପୋଡ଼ା ଜଙ୍ଗଲ ସମାନ ଦେଖାଯାଉ ନାହିଁ; ଲତାମାନେ ତାଙ୍କ ଆବରଣ ଭଙ୍ଗି, ତରଳ ହୋଇ ତଳେ ଗଲେ। ଲତା କୁଟିର ଓ ଶୋଭା ମଣ୍ଡପ ଭଙ୍ଗି, ଜଙ୍ଗଲ ଜନ୍ତୁ ଆତଙ୍କରେ ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲେ, ପକ୍ଷୀ ଓ ପାଥର ଶେଳ ଭଙ୍ଗି, ଏହି ବଡ଼ ଉଦ୍ୟାନ ଅଜଣା ଆକୃତିରେ ପରିଣତ ହେଲା। ଦୁଃଖିତ ଲତା ଗୁଛ ଦେଖି, ଏହି ଉଦ୍ୟାନ ଦଶମୁଖୀ ରାବଣଙ୍କ ମହିଳାମାନେଙ୍କ ଶୋଭା ଉଦ୍ୟାନ ସମାନ ହେଲା, ସମସ୍ତ କିଛି ବାନର ଶକ୍ତିର କାରଣରେ। ଏହିପରି, ପୃଥିବୀ ନାଥ ରାବଣଙ୍କୁ ମହା ଅପରାଧ କରି, ମହାତ୍ମା ରାବଣଙ୍କୁ ଚିନ୍ତାରେ ଅପରାଧ କରି, ଏକା ହୋଇ ଅନେକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବୀରମାନେ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ ହନୁମାନ, ତାଙ୍କ ତେଜରେ ଦୀପ୍ତ, ଦ୍ୱାର ପାଖରେ ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ଉଭା ହେଲେ। ଏହି ଦୃଶ୍ୟରେ, ଉଦ୍ୟାନରେ ପକ୍ଷୀମାନେ ଚିତ୍କାର କରୁଥିବା ଓ ଗଛ ଭାଙ୍ଗିବା ଶବ୍ଦରେ, ଲଙ୍କାର ସମସ୍ତ ନିବାସୀ ଭୟ ଓ ଅସ୍ଥିରତାରେ ଭରିଗଲେ। ନିଦ୍ରା ଛାଡ଼ି, ବିକୃତ ମୁହଁର ରାକ୍ଷସୀମାନେ ଉଦ୍ୟାନ ଧ୍ବଂସ ଓ ମହାବୀର ବାନରକୁ ଦେଖିଲେ। ଏହିପରି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ମହାତ୍ମା, ବଡ଼ ଶକ୍ତିର ବାନର, ଭୟଙ୍କର ଆକୃତି ଧାରଣ କରି, ରାକ୍ଷସୀମାନେଙ୍କୁ ଭୟଭିତ କରିଦେଲେ। ବଡ଼ ପରିବା ଓ ବିଶାଳ ଶକ୍ତି ଦେଖି, ରାକ୍ଷସୀମାନେ ସୀତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ଏହି କିଏ? କାହାର? କେଉଁଠୁ ଆସିଛି? କି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଆସିଛି? ତୁମେ ଏହା ସହିତ କିପରି କଥା ହେଲା?” “ଚୋଉଁ ଆଖି ନାରୀ, ଭୟ କରିନାହିଁ, ଭାଗ୍ୟଶାଳି ନାରୀ, ଏହା ସହିତ କି କଥା ହେଲା?