ଭଗୀରଥ ରାଜା ଏକ ମହାନ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ନିଆଇ ଆଗେ ଆଗେ ଚାଲିଲେ, ତାଙ୍କ ପଛରେ ଦିବ୍ୟ ଗଙ୍ଗା ନିର୍ବିକଳଙ୍କ ଭାବରେ ଅନୁସରଣ କରିଲେ। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ଦେବତା, ଋଷି, ଦୈତ୍ୟ, ଦାନବ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଯକ୍ଷ, କିନ୍ନର, ମହାନାଗ ଓ ଅପ୍ସରାମାନେ ମଧ୍ୟ ଭଗୀରଥଙ୍କ ରଥ ପଛରେ ଗଙ୍ଗାକୁ ଅନୁସରଣ କରିଲେ। ଜଳରେ ରହୁଥିବା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ ଗଙ୍ଗାକୁ ଅନୁସରଣ କରିଥିଲେ; ଭଗୀରଥ ଯେଉଁଠି ଯାଉଥିଲେ, ଗଙ୍ଗା ମଧ୍ୟ ସେଉଁଠି ଯାଉଥିଲେ। ସମସ୍ତ ନଦୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପାପନାଶିନୀ ଗଙ୍ଗା ଏହିପରି ଆଗେ ଆଗେ ବଢ଼ି ଯାଉଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ଜହ୍ନୁ ନାମକ ମହାତ୍ମା ଋଷିଙ୍କ ଯଜ୍ଞସ୍ଥଳ ଉପରେ ଗଙ୍ଗା ଜଳରେ ବିପୁଳ ବନ୍ୟା ଆସିଲା। ଗଙ୍ଗାଙ୍କ ଏହି ଅତିକ୍ରମଣ ଦେଖି, ଜହ୍ନୁ ରୃଷି କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ ଏବଂ ଅଦ୍ଭୁତ ଶକ୍ତିରେ ସମସ୍ତ ଗଙ୍ଗା ଜଳକୁ ପିଇ ନେଲେ। ଦେବତା, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଋଷିମାନେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖି ଆଶ୍ଚର୍ୟ ଚକିତ ହେଲେ। ସମସ୍ତେ ଜହ୍ନୁ ଋଷିଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଲେ ଓ ଦୟା କରି ଗଙ୍ଗାକୁ ତାଙ୍କ ପୁତ୍ରୀ ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କରିବା ପାଇଁ ଅନୁରୋଧ କଲେ। ତାପରେ ଜହ୍ନୁ ଦୟାପରାୟଣ ହୋଇ ଗଙ୍ଗାକୁ ନିଜ କାନରୁ ମୁକ୍ତ କରିଦେଲେ। ଏହିପରି, ଗଙ୍ଗା ଜହ୍ନୁ ଋଷିଙ୍କ ପୁତ୍ରୀ ଭାବେ "ଜାହ୍ନବୀ" ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ। ଗଙ୍ଗା ଆଉଥରେ ଭଗୀରଥଙ୍କ ରଥକୁ ଅନୁସରଣ କରି ଏବଂ ଶେଷରେ ସମୁଦ୍ରକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ତାପରେ, ତାଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ପୂରଣ କରିବା ପାଇଁ ଗଙ୍ଗା ପାତାଳ ଲୋକକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ଭଗୀରଥ ମହାରାଜ ଅତି ସତର୍କ ଭାବରେ ଗଙ୍ଗାକୁ ନେଇ ଚାଲିଲେ। ସେଉଁଠି ଭଗୀରଥ ତାଙ୍କ ପୂର୍ବପୁରୁଷମାନେ ଅଗ୍ନିରେ ଭସ୍ମ ହୋଇ ଅବଚେତନ ଅବସ୍ଥାରେ ଦେଖିଲେ। ଗଙ୍ଗା ଜଳରେ ସେମାନଙ୍କ ଭସ୍ମକୁ ବିଗାଇ ଦେଲେ, ତାହାରେ ସେମାନଙ୍କର ପାପ ଶୁଧ୍ଧ ହେଲା ଓ ସେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ। ଏହି ଉପାଖ୍ୟାନର ଚତୁର୍ଚ୍ଚାଳିଶତମ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ତାପରେ ଭଗୀରଥ ଗଙ୍ଗା ପଥ ଅନୁସରି ଏବଂ ସମୁଦ୍ରକୁ ପହଞ୍ଚି ଭସ୍ମ ଥିବା ପୃଥିବୀର ଗଭୀର ଭାଗକୁ ଯାଇଲେ। ଭସ୍ମଗୁଡିକୁ ଗଙ୍ଗା ଜଳରେ ବିଗାଇ ଦେଇଲେ। ଏହି ସମୟରେ ବ୍ରହ୍ମା, ସମସ୍ତ ଜଗତର ପ୍ରଭୁ, ଭଗୀରଥଙ୍କୁ କହିଲେ—“ହେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସାଗର ମହାରାଜଙ୍କ ଷଷ୍ଟି ହଜାର ପୁତ୍ରମାନେ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଇଛନ୍ତି।" "ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମୁଦ୍ରର ଜଳ ଏହି ପୃଥିବୀରେ ରହିଛି, ସାଗରଙ୍କ ସମସ୍ତ ପୁତ୍ରମାନେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ପରି ସ୍ୱର୍ଗରେ ରହିବେ। ଏହି ଗଙ୍ଗା ତୁମର ଜେଷ୍ଠ କନ୍ୟା ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେବେ; ତୁମର କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସେ ତୁମ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧି ଲାଭ କରିବେ।" "ଦିବ୍ୟ ଗଙ୍ଗା 'ତ୍ରିପଥଗା' ଓ 'ଭଗୀରଥୀ' ଭାବରେ ପରିଚିତ; ତିନିଟି ପଥ ଅତିକ୍ରମ କରିବା ଦ୍ୱାରା ସେ 'ତ୍ରିପଥଗା' ଭାବରେ ମନ୍ତ୍ରଣା ହେଉଛି।" "ତୁମେ ଏଠାରେ ସମସ୍ତ ପୂର୍ବପୁରୁଷଙ୍କ ପୂର୍ବଜ; ଜଳତର୍ପଣ କର, ଏବଂ ତୁମର ପ୍ରତିଜ୍ଞା ପୂରଣ କର। ପୂର୍ବରୁ ତୁମର ପୂର୍ବଜ, ଯେଉଁମାନେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଓ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଏହି ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ।" "ଏହିପରି, ଅଂଶୁମାନ ନାମକ ରାଜା, ଯେଉଁଠି ଶ୍ରୀ ଓ ତେଜ ଅଦ୍ୱିତୀୟ, ସେ ଗଙ୍ଗାକୁ ଆଣିବା ଚେଷ୍ଟା କରିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ପୂରଣ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ।" "ତୁମର ପିତା ଦିଲୀପ, ତେଜସ୍ବୀ ଓ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ମୋ ସମାନ ତପସ୍ଵୀ, ଯେଉଁଠି କ୍ଷତ୍ରିୟ ଧର୍ମ ପାଳନ କରିଥିଲେ, ସେ ମଧ୍ୟ ଗଙ୍ଗାକୁ ଆଣିବା ଇଚ୍ଛା କରିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ସେହି କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ।" "କିନ୍ତୁ ତୁମେ, ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେହି ପ୍ରତିଜ୍ଞାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଛ; ତୁମେ ଜଗତରେ ସବୁଠୁ ଉଚ୍ଚ ଓ ପ୍ରସିଦ୍ଧି ଲାଭ କରିଛ।" "ଗଙ୍ଗାର ଅବତରଣ ତୁମ ଦ୍ୱାରା ସଫଳ ହୋଇଛି; ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ମହାଧର୍ମର ଆଶ୍ରୟ ଲାଭ କରିଛ।" "ଏହିପରି, ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଉଚିତ ଭାବରେ ଗଙ୍ଗା ଜଳରେ ନିମ୍ମଜିତ ହେବା; ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନ୍ୟ, ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ ଧର୍ମର ଫଳ ଲାଭ କର।" "ସମସ୍ତ ପୂର୍ବପୁରୁଷଙ୍କ ପାଇଁ ତର୍ପଣ କର; ଶୁଭ ହେବ। ମୁଁ ନିଜ ଲୋକକୁ ଯାଉଛି; ତୁମେ ମଧ୍ୟ ତୁମ ରାଜ୍ୟକୁ ଯାଉ।" ଏହିପରି କହି, ଦେବତାମାନଙ୍କ ପ୍ରଭୁ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ପିତା, ଆସିଥିବା ପଥରେ ଫେରି ଦେବଲୋକକୁ ଗଲେ। ଭଗୀରଥ ରାଜା ତର୍ପଣ ଓ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ ନିଜ ରାଜଧାନୀକୁ ଗଲେ; ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନ୍ୟ ଭାବରେ ନିଜ ରାଜ୍ୟରେ ଶାସନ କରିବା ଆରମ୍ଭ କଲେ। ଜନମାନେ ଏହି ରାଜାକୁ ଗ୍ରହଣ କରି ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ; ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ ଦୂର ହୋଇ ସମୃଦ୍ଧି ଓ ଶାନ୍ତି ଲାଭ କଲେ। ଏହିପରି, ରାମା, ମୁଁ ତୁମକୁ ଗଙ୍ଗାର ବିସ୍ତୃତ ଉପାଖ୍ୟାନ କହିଛି; ଶୁଭ ହେଉ, ଦିନ ଅସ୍ତ ହେଉଛି। ଯିଏ ଏହି କଥା ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସୁନାଇବେ, ସେ ଶୁଭ, ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଜୀବନଦାୟୀ, ଫଳଦାୟୀ ଓ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ନେଇଯିବା ହେବେ। ଏହି କଥା ଶୁଣିଲେ ପୂର୍ବପୁରୁଷ ଓ ଦେବତାମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇଥାନ୍ତି; ଗଙ୍ଗାର ଅବତରଣ ଉପାଖ୍ୟାନ ଦୀର୍ଘ ଆୟୁ ଓ ଶୁଭ ଦେଇଥାଏ। ଯିଏ ଏହି କଥା ଶୁଣିଥାଏ, ସେ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିଥାଏ; ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶ ହୋଇଥାଏ, ଆୟୁ ଓ ପ୍ରସିଦ୍ଧି ବୃଦ୍ଧି ହୋଇଥାଏ। ଏହିପରି ବାଲକାଣ୍ଡର ଚତୁର୍ଚ୍ଚାଳିଶତମ ସର୍ଗ ଶେଷ ହେଲା। ପଞ୍ଚଚାଳିଶତମ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଉପାଖ୍ୟାନ ଶୁଣି ରାଘବ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଅତି ବିସ୍ମିତ ହେଲେ ଏବଂ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ— “ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଆପଣ କହିଥିବା କଥା ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ୟ ଓ ପବିତ୍ର—ଗଙ୍ଗାର ଅବତରଣ ଓ ସମୁଦ୍ର ପୂରଣ କଥା। ହେ ଶତ୍ରୁ ଜୟୀ, ଆମେ ଏହି ଉପାଖ୍ୟାନ ଚିନ୍ତା କରି କରି ରାତିକୁ ସମସ୍ତେ ଅତିକ୍ରମ କରିଦେଲୁ, ମାନେ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଆମେ ରାତିକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଦେଲୁ।