ଗଙ୍ଗା ସ୍ନାନ କରି ସମସ୍ତେ ପବିତ୍ର ହେଲେ। ତାପରେ ରାଜା ଭଗୀରଥ, ଦିବ୍ୟ ରଥ ଉପରେ ଆରୋହଣ କରି, ଆଗକୁ ଚାଲିଲେ। ମହାନ ରାଜା ଭଗୀରଥ ଆଗରେ ଚାଲିଥିଲେ, ତାଙ୍କ ପଛରେ ଦେବୀ ଗଙ୍ଗା ଚାଲିଥିଲେ। ସମସ୍ତ ଦେବତା, ଋଷି, ଦୈତ୍ୟ, ଦାନବ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ—ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଭଗୀରଥଙ୍କ ରଥ ପଛରେ ଅନୁସରଣ କରୁଥିଲେ। ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଯକ୍ଷମାନେ, କିନ୍ନର, ମହାନ ନାଗମାନେ ଓ ସମସ୍ତ ଅପ୍ସରାମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଯାତ୍ରାରେ ଭଗୀରଥଙ୍କ ରଥ ପଛରେ ଚାଲିଥିଲେ। ଜଳଚର ପ୍ରାଣୀମାନେ ଖୁସି ହୋଇ ଗଙ୍ଗାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କଲେ। ଯେଉଁଠି ଭଗୀରଥ ଯାଉଥିଲେ, ସେଠି ଗୌରବମୟ ଗଙ୍ଗା ମଧ୍ୟ ଯାଉଥିଲେ। ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶକ ଏହି ମହାନଦୀ ଗଙ୍ଗା ଏମିତି ଅଗ୍ରସର ହେଉଥିଲେ। ସେତେବେଳେ ଜହ୍ନୁ ମହାରାଜଙ୍କ ଯଜ୍ଞସ୍ଥଳ ପାଖରେ ଗଙ୍ଗା ପହଞ୍ଚିଲେ। ଗଙ୍ଗା ତାହାଁର ଯଜ୍ଞସ୍ଥଳକୁ ବିପ୍ଳବ କରି ଜଳ ଭରିଦେଲେ। ଏହି ଅଭିମାନ ଦେଖି ମହାତ୍ମା ଜହ୍ନୁ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ। ତେଣୁ ତିନି ଅସାଧାରଣ ଶକ୍ତିରେ ଗଙ୍ଗାର ସମସ୍ତ ଜଳ ପିଇଗଲେ। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ସମସ୍ତ ଦେବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଋଷିମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ। ସମସ୍ତେ ମହାତ୍ମା ଜହ୍ନୁଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ ଓ ତାଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କଲେ ଯେ, ଗଙ୍ଗାଙ୍କୁ ତାଙ୍କର କନ୍ୟା ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ। ତାପରେ ଜହ୍ନୁ ଖୁସି ହୋଇ, ତାଙ୍କ କାନ ମାଧ୍ୟମରେ ଗଙ୍ଗାକୁ ପୁନଃ ପ୍ରକାଶ କଲେ। ଏହି କାରଣରୁ ଗଙ୍ଗାଙ୍କୁ ଜହ୍ନୁର କନ୍ୟା, ଯାହ୍ନବୀ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ପୁଣି, ଗଙ୍ଗା ଭଗୀରଥଙ୍କ ରଥ ପଛରେ ଚାଲିଲେ ଓ ସମୁଦ୍ରକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ସେଠାରୁ ଭଗୀରଥଙ୍କ କାମ୍ୟ ସାଧନ ପାଇଁ ଗଙ୍ଗା ପାତାଳ ଲୋକକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ରାଜା ଭଗୀରଥ ସାବଧାନ ଭାବରେ ଗଙ୍ଗାଙ୍କୁ ନେଇ ଚାଲିଲେ। ତିନି ତାଙ୍କର ପୂର୍ବଜମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଭସ୍ମରୂପେ ଅଚେତନ ଥିଲେ, ଦେଖିଲେ। ଭଲ ଗଙ୍ଗାଜଳ ଦ୍ୱାରା ସେହି ଭସ୍ମ ଧୋଇଦେଲେ। ତାଙ୍କର ପାପ ପରିଶୁଧ୍ଧ ହେଲା ଓ ସେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କଲେ। ଏଭଳି ଭାବେ ଭଗୀରଥ ଗଙ୍ଗାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରି ସମୁଦ୍ର ଓ ପାତାଳରେ ପହଞ୍ଚିଲେ, ଯେଉଁଠି ତାଙ୍କ ପୂର୍ବଜମାନେ ଭସ୍ମରୂପେ ଥିଲେ। ଗଙ୍ଗାଜଳରେ ଏହି ଭସ୍ମ ବିଲୀନ କରିବା ସମୟରେ, ବ୍ରହ୍ମା, ସମସ୍ତ ଜଗତର ସ୍ୱାମୀ, ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ—"ହେ ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସାଗରଙ୍କ ଷଷ୍ଠି ହଜାର ପୁତ୍ର ଉଦ୍ଧାର ହୋଇ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ପରି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଗଲେ। ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ସମୁଦ୍ରର ଜଳ ଏଇ ପୃଥିବୀରେ ରହିବ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସାଗରଙ୍କ ସମସ୍ତ ପୁତ୍ର ସ୍ୱର୍ଗରେ ରହିବେ। ଏହି ଗଙ୍ଗା ତୁମର ଜ୍ଯେଷ୍ଠ କନ୍ୟା ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେବେ, ତୁମର କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କ ନାମ ଲୋକେ ଜାଣିବେ। ଏହି ଦିବ୍ୟ ଗଙ୍ଗାକୁ ତ୍ରିପଥଗା ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଏବଂ ଭଗୀରଥୀ ମଧ୍ୟ। ସେ ତିନୋଟି ପଥ ଅଟୁଟ ଭାବେ ଚାଲିଥିବାରୁ ତ୍ରିପଥଗା ଭାବରେ ସ୍ମୃତିରେ ରହିଛନ୍ତି।" "ତୁମେ ଏଠାରେ ସମସ୍ତ ପିତୃମାନେଙ୍କ ପୂର୍ବଜ ଅଟୁଟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ପିତୃତର୍ପଣ କର, ଏବଂ ତୁମ ମନୋରଥ ପୂରଣ କର। ପୂର୍ବରୁ ତୁମର ପୂର୍ବଜ ଏହି କାମ୍ୟ ସାଧନ କରିପାରିନଥିଲେ। ତେଣୁ ଅଂଶୁମାନ, ଯାହାଙ୍କ ତେଜ ଏହି ପୃଥିବୀରେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ, ସେମଧ୍ୟ ଏହି ଚେଷ୍ଟା କରିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ନିଜ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ପୂରଣ କରିପାରିନଥିଲେ। ତୁମର ପିତା ଦିଲୀପ, ଧର୍ମଶୀଳ ଓ ମୁନିମାନଙ୍କ ସମାନ, ସେମଧ୍ୟ ଏହି ଉଦ୍ୟମ କରିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଗଙ୍ଗାକୁ ଆଣିପାରିନଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ତୁମେ, ମହାପୁରୁଷ, ଏହି ମହାପ୍ରତିଜ୍ଞା ସାଧନ କରିଛ। ଏହା ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ସବୁଠାରୁ ଉଚ୍ଚ ଏବଂ ପ୍ରଶଂସିତ ଖ୍ୟାତି ଅର୍ଜନ କଲେ। ଏହି ଭାବେ ତୁମେ ଧର୍ମର ଉତ୍ତମ ଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କଲେ।" "ଏବେ ତୁମେ ଗଙ୍ଗାଜଳରେ ସ୍ନାନ କର, ପବିତ୍ର ହୁଅ ଏବଂ ପୁଣ୍ୟ ଫଳ ଲାଭ କର। ସମସ୍ତ ପୂର୍ବଜଙ୍କ ପାଇଁ ତର୍ପଣ କର, ଭଲ ହେଉ। ମୁଁ ମୋ ଲୋକକୁ ଯାଉଛି, ତୁମେ ତୁମ ରାଜଧାନୀକୁ ଯାଅ।" ଏପରି କହି ବ୍ରହ୍ମା, ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ପିତାମହା, ଦେବଲୋକକୁ ଯାଇଥିଲେ। ତାପରେ ଭଗୀରଥ, ରାଜର୍ଷି, ସଠିକ୍ ରୀତିରେ ସାଗରପୁତ୍ରମାନେ ପାଇଁ ଉତ୍ତମ ତର୍ପଣ କଲେ। ସ୍ନାନ କରି, ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ, ରାଜା ନିଜ ରାଜଧାନୀକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସମୃଦ୍ଧି ସହ ବଡ଼ ଉତ୍ସାହରେ ତିନି ନିଜ ରାଜ୍ୟ ଶାସନ କଲେ। ଜନମାନେ ଏହି ରାଜାକୁ ଆପଣାର ମିଳିବାରେ ଖୁସି ହେଲେ, ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ ଓ ଭୟ ଦୂର ହେଲା, ସେମାନେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ। "ହେ ରାମ, ଏଭଳି ଭାବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଗଙ୍ଗାର ବିସ୍ତୃତ କଥା କହିଲି। ଭଲ ହେଉ, କାରଣ ସାନ୍ଧ୍ୟା ସମୟ ବିତିଚାଲିଛି। ଯିଏ ଏହି କଥା ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶୁଣାଏ, ସେ ଧନ୍ୟ, ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଆୟୁଷ୍ମାନ ଓ ସ୍ୱର୍ଗପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ। ତାଙ୍କର ପୂର୍ବଜ ଓ ଦେବତାମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି। ଏହି ଗଙ୍ଗାବତରଣ କଥା ଶୁଣିଲେ ଦୀର୍ଘାୟୁ ଓ ଶୁଭ ଲାଭ ହୁଏ। ଯିଏ ଏହି କଥା ଶୁଣନ୍ତି, ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହୁଏ, ପାପ ନାଶ ଓ ଆୟୁ, ଖ୍ୟାତି ବୃଦ୍ଧି ହୁଏ।" ଏହିପରି ଚତୁର୍ଦ୍ଧଶ ସର୍ଗର ଶେଷ ହେଲା। ତାପରେ ପଞ୍ଚଚତ୍ୱାରିଂଶତ୍ତମ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ରାଘବ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଭଳି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ। ତେବେ ରାଘବ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ—"ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଆପଣ କହିଥିବା ଗଙ୍ଗାବତରଣ କଥା ଓ ସମୁଦ୍ର ପୂରଣ ଘଟଣା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ ଓ ପବିତ୍ର।