ଏହି ଉପଖ୍ୟାନରେ, ହନୁମାନ୍ ମା ଶୀତାଙ୍କ ପାଖରେ ବସି ତାଙ୍କ ଦୁଃଖ ଶୁଣିବା ସମୟରେ, ଶୀତା ଏକ ପୁରୁଣା କଥା ଉପସ୍ଥାପନ କରିଲେ। ଏକ କାଉଁ ଏକ ଦିନ କିଛି ଅପରାଧ କରି ଦୁନିଆରେ ରକ୍ଷା ଚାହିଁ ପ୍ରତିକୁଳ ପଥରେ ଭମ୍ୟାଇ ଚାଲିଥିଲା। ସେ ତାଙ୍କ ପିତା ଓ ମହାର୍ଷିମାନେ ଦ୍ୱାରା ତ୍ୟାଗିତ ହୋଇ ତିନି ଲୋକରେ ରକ୍ଷା ଚାହିଁ ଶେଷରେ ଏକା ଏହି ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଉପରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଲା। ଯେ ଆଶ୍ରୟ ଦେଇଥାନ୍ତି, ସେଇ ପ୍ରଭୁ ଦୟାବଶତଃ ମୃତ୍ୟୁଯୋଗ୍ୟ କାଉଁକୁ ତାଙ୍କ ଉପରେ ପଡିଥିବା ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ର ଦେଇ ରକ୍ଷା କରିଥିଲେ। ଏହି କାଉଁ ଦୁଃଖିତ, କ୍ଳାନ୍ତି, ଶ୍ୱେତ, ଭୂମିରେ ପଡିଥିବା ବେଳେ ପ୍ରଭୁ କହିଲେ—“ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ର ଫଳହୀନ ହେବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ, ଏହା କେଉଁଠି ପଡିବା ଉଚିତ କହ।" ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ର କାଉଁର ଡାହାଣ ଆଖିରେ ପଡିଲା, ତାହା ତାଙ୍କ ଆଖି ଦେଇ ଜୀବନ ରକ୍ଷା କଲେ। କାଉଁ ରାମ ଓ ଦଶରଥଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ଏହି ବୀର ଦ୍ୱାରା ମୁକ୍ତ ହୋଇ ତାଙ୍କ ଗୃହକୁ ଫେରିଗଲେ। ଶୀତା ଏହି କଥା କହି ରାମଙ୍କ ପ୍ରତି ଦୟା ଦେଖି ଜିଜ୍ଞାସା କଲେ—"ମୋ ପାଇଁ କାଉଁ ଅପରାଧରେ ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ର ବ୍ୟବହାର ହେଇଥିଲା, ତେବେ ରାମ ମୋ ପ୍ରତି ଅପରାଧ କରିଥିବା ରାକ୍ଷସଙ୍କୁ କିଏ ମାଫ କରୁଛନ୍ତି?" ଶୀତା ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ କରି ରାମଙ୍କ ଦୟା, ସ୍ତିରତା, ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରଭାବ ବିବେଚନା କଲେ—"ତୁମେ ସମୁଦ୍ର ପରି ଗଭୀର, ଅଚଳ, ଭୂମିର ନାଥ, ଇନ୍ଦ୍ର ପରି ପ୍ରଭାବଶାଳୀ।" "ତୁମେ ଶସ୍ତ୍ର ବିଦ୍ୟାରେ ପ୍ରବୀଣ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ନିଶ୍ଚଳ, ତେବେ ରାଘବ, ରାକ୍ଷସମାନେ ପ୍ରତି ତୁମେ ଶସ୍ତ୍ର ବ୍ୟବହାର କିଏ ନ କରୁଛ?" "ସର୍ପ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଦେବ, ମାରୁତଗଣ କେହି ରାମଙ୍କ ଶକ୍ତିକୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ସହିପାରିବେ ନାହିଁ।" "ଯଦି ରାମ ମୋ ପ୍ରତି କିଛି ଚିନ୍ତା କରନ୍ତି, ତେବେ ତିନି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣ ଦ୍ୱାରା ରାକ୍ଷସମାନେ କିଏ ନଷ୍ଟ କରୁନ୍ତି?" "ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ତାଙ୍କ ଭାଇଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ମିଳିଛି, ତେବେ ସେ କିଏ ମୋତେ ଉଦ୍ଧାର କରୁନ୍ତି ନାହିଁ?" "ଏହି ଦୁଇ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବାୟୁ ଓ ଇନ୍ଦ୍ର ପରି ତେଜସ୍ବୀ, ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ ସହିପାରିବେ ନାହିଁ, ତେବେ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମୋତେ କିଏ ଅବହେଳା କରାଯାଉଛି?" "ନିଶ୍ଚୟ କିଛି ବଡ଼ ଅପରାଧ ମୋର ଅଛି; ନାହିଁ ହେଲେ ଏହି ଦୁଇ ଶତ୍ରୁନାଶୀ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମୋ ପ୍ରତି ଦୃଷ୍ଟି ଦେଉନ୍ତି।" ଶୀତା ଏହି ଦୁଃଖ ଭରା କଥା, ଅଶ୍ରୁ ଭିତରେ ମନ୍ତ୍ରଣା କରିବା ସମୟରେ, ମହାବୀର ହନୁମାନ୍ ସମ୍ମାନ ଭରା ଶବ୍ଦରେ କହିଲେ—"ମା, ରାମ ତୁମ ଦୁଃଖରେ ବିନ୍ଦୁବିନ୍ଦୁ ଲିନ୍; ଏହି କଥା ସତ୍ୟ ଶପଥ କରୁଛି। ରାମ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖ ଭୋଗୁଛନ୍ତି।" "ମା, ତୁମେ ମିଳିଗଲା; ଏବେ ଦୁଃଖ କରିବା ସମୟ ନୁହେଁ। ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ତୁମର ଦୁଃଖର ଶେଷ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିବ।" "ଏହି ଦୁଇ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ରାଜପୁତ୍ର, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ତୁମେ ଦେଖିବାକୁ ଚାହିଁ, ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ଅଗ୍ନିରେ ପରିଣତ କରିପାରିବେ।" "ରାବଣ, ଯୁଦ୍ଧରେ କ୍ରୂର, ତାଙ୍କ ସମସ୍ତ ନିକଟବର୍ଗ ନଷ୍ଟ କରି, ରାଘବ ତୁମେ, ବିଶାଳ ନୟନ ଶୀତା, ନିଜ ସହରକୁ ନେଇଯିବେ।" "ରାଘବ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଚମକୁଥିବା ସୁଗ୍ରୀବ, ଏବଂ ବନରାଜ୍ୟର ସମସ୍ତ ବନରାଜ୍ୟଙ୍କୁ ମୋ ଓଡ଼ିଆ ଶବ୍ଦ ପହଞ୍ଚାଇବାକୁ କହ।" ହନୁମାନ୍ ଏପରି କହିବା ପରେ, ଶୀତା ପୁନି ଉତ୍ତର ଦେଲେ—"କୌଶଳ୍ୟା, ଧର୍ମଶୀଳା, ସମସ୍ତ ଜଗତର ନାଥ ରାମଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଇଛନ୍ତି। ମୋ ପାଇଁ ତାଙ୍କ ସୁସ୍ଥତା ପ୍ରଶ୍ନ କରି, ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ପ୍ରଣାମ କର। ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟ ମହିଳାମାନେ, ମାଳା ଓ ମଣିମାଳାରେ ଶୋଭିତ, ସେମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସମ୍ମାନ କର।" "ଏହି ବିଶାଳ ଭୂମିର ଦୁର୍ଲଭ ସ୍ୱାମୀତ୍ୱ ମଧ୍ୟ, ତାଙ୍କ ପିତା ଓ ମାତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଓ ଉପକୃତି ଦେଖାଯିବା ଉଚିତ।" "ସୁମିତ୍ରାଙ୍କ ଧର୍ମଶୀଳ ପୁତ୍ର ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଯେ ରାମଙ୍କ ସହ ବନବାସରେ ଯାଇଛନ୍ତି, ଅପୂର୍ବ ସୁଖ ତ୍ୟାଗ କରି ଭାଇଙ୍କ ନିଷ୍ଠାରେ ଅଟୁଟ।" "ସେ କକୁତ୍ସ୍ଥଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରି, ଭାଇଙ୍କୁ ବନରେ ରକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି; ବିଶାଳ କନ୍ଧ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭୁଜ, ଗମ୍ଭୀର ଚିନ୍ତା, ଦେଖିବାକୁ ମନୋହର।" "ସେ ରାମଙ୍କ ପ୍ରତି ପୁତ୍ର ପରି, ମୋ ପ୍ରତି ମାତା ପରି ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତି; ତଥାପି ମୁଁ ଉଠାଯାଉଥିବା ବେଳେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଜାଣିପାରିଲେ ନାହିଁ।" "ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ବୃଦ୍ଧମାନେଙ୍କୁ ସେବା କରନ୍ତି, ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ଦକ୍ଷ, ଅଧିକ କଥା କହିନାହିଁ, ରାଜପୁତ୍ରଙ୍କ ପ୍ରିୟମନ୍ଦ, ମୋ ଶ୍ଵଶୁର ପରି।" "ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ସଦା ରାମଙ୍କୁ ମୋଠୁ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ, ଯେ କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ ଦିଆଯାଉଛି, ସେ ଶୌର୍ୟରେ ସମ୍ପାଦନ କରନ୍ତି।" "ସେ, ଯେଉଁକୁ ଦେଖି ରାଘବ ମଧ୍ୟ ଧର୍ମାଚାର ଭୁଲିଯାନ୍ତି—ସେକୁ ମୋ ପାଇଁ ମଙ୍ଗଳ କଥା କହ।" "ସଦା ମୃଦୁ, ପବିତ୍ର, ଦକ୍ଷ, ରାମଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଲକ୍ଷ୍ମଣ; ବନରାଜ୍ୟର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେ ମୋ ଦୁଃଖର ନାଶକ ହେଉ।" "ଏହି କାର୍ଯ୍ୟରେ ତୁମେ ପ୍ରଧାନ, ବନରାଜ୍ୟର ନେତା; ତୁମ ଉଦ୍ୟମରେ ରାଘବ ମୋ ପ୍ରତି ଶ୍ରଦ୍ଧା ଦେଖାନ୍ତୁ।" "ମୋ ପ୍ରଭୁ, ବୀର ରାମଙ୍କୁ ପୁନିପୁନି କହ—‘ମୁଁ ଏକ ମାସ ଜୀବନ ଧରିବି, ଦଶରଥପୁତ୍ର!’" "ଏକ ମାସ ପରେ ମୁଁ ଜୀବନ ରଖିପାରିବି ନାହିଁ—ଏହି କଥା ସତ୍ୟ। ରାବଣ ମୋତେ ଧୋଖା ଓ ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଧରିଛି, ତୁମେ ମୋତେ ଉଦ୍ଧାର କର, ବୀର, ଯେପରି କୌଶିକୀ ନରକରୁ ଉଦ୍ଧାର ହୋଇଥିଲେ।" ତାପରେ ଦିବ୍ୟ ଚୂଡାମଣି ତାଙ୍କ ପୋଷାକରୁ ଖୋଲି, ଶୀତା ହନୁମାନଙ୍କୁ ଦେଇ କହିଲେ—"ଏହା ରାଘବକୁ ଦେଉ।" ହନୁମାନ୍ ଏହି ଅତିଶ୍ରେଷ୍ଠ ମଣି ଗ୍ରହଣ କରି, ତାଙ୍କ ଆଙ୍ଗୁଠିରେ ପିନ୍ଧିଲେ, କାରଣ ତାଙ୍କ ଭୁଜ ଏହି ମଣି ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ନ ଥିଲା। ଏହି ମଣି ନେଇ, ବନରାଜ୍ୟର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପ୍ରଣାମ କରି, ଶୀତାଙ୍କୁ ପରିକ୍ରମା କରି, ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ତାଙ୍କ ପାଖରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ। ଶୀତା ଦେଖି ହନୁମାନ୍ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦ ଭରା ହୃଦୟରେ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଚିନ୍ତା କଲେ, ଯେଉଁମାନେ ଶୁଭ ଚିହ୍ନରେ ଶୋଭିତ। ଜନକନନ୍ଦିନୀ ଶୀତା ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ଏହି ଅତିଶ୍ରେଷ୍ଠ ମଣି, ତାଙ୍କ କେଶରୁ ଖୋଲି ଏବଂ ପବନରେ ଉଡିଥିବା, ହନୁମାନ୍ ସୁଖି ମନରେ ନେଇ ଫେରିବାକୁ ଚାଲିଗଲେ। ଏହିପରି ଶ୍ରୀମଦ୍ ରାମାୟଣର ସୁନ୍ଦର କାଣ୍ଡର ଉନତିସ ଅଧ୍ୟାୟ ଶ୍ରବଣ କରିବାକୁ ଉଚିତ।