ଏହି କାହାଣୀର ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି ରାମ, ସୌମିତ୍ର, ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସ ଓ ବୈଦେହୀଙ୍କ ଘଟଣାବଳୀରେ। ଯାହା ଘଟିଛି, ସେ ସବୁ ଖୋଲା ଭାବେ କିମ୍ବା ଗୁପ୍ତ ଭାବେ ହେଉ, ସମସ୍ତ କଥା ତୁମେ ଜାଣିପାରିବା। ଏହି କବିତାରେ କୌଣସି ମିଥ୍ୟା ଭାଷା ପ୍ରବେଶ କରିବ ନାହିଁ। ତୁମେ ରାମଙ୍କର ପବିତ୍ର କାହାଣୀକୁ ରଚନା କର, ଯାହା ପାଇଁ ପାହାଡ଼ ଓ ନଦୀ ଧରାରେ ଥିବା ସମୟ ଧରିବ। ଯେତେବେଳେ ତୁମେ ଏହି କଥା କହିବା, ତେବେ ରାମାୟଣର କଥା ଲୋକମାନେ ଶୁଣିବେ। ତୁମେ ଏହି କଥାକୁ କହିବା ସମୟରେ, ତୁମେ ଲୋକମାନଙ୍କ ସହିତ ରହିବା। ଏହା କହିବା ପରେ, ଭଗବାନ ବ୍ରହ୍ମା ତିଏଁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ, ଓ ବୈଦେହୀଙ୍କ ଅନେକ ଶିଷ୍ୟ ଆଶ୍ଚର୍ୟରେ ଚାଲିଗଲେ। ସେହି ଶିଷ୍ୟମାନେ ସେହି କବିତାକୁ ପୁନରାବୃତ୍ତ କରିବାରେ ଆନନ୍ଦ ଓ ଆଶ୍ଚର୍ୟ ଅନୁଭବ କଲେ। ବଡ଼ ଋଷିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଚାରି ପଦରେ ଗାଇଥିବା ଏହି କଥା ଦ୍ୱାରା, ଦୁଃଖ ବାର୍ତ୍ତାକୁ କବିତାରେ ପରିଣତ କରାଗଲା। ଏହାରେ ଭାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ମନ ଶୁଧ ହୋଇଥିଲା, ତେଣୁ ସେ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଲେ, 'ମୁଁ ରାମାୟଣକୁ ଏହି ପଦରେ ରଚିବି।' ସେ ଉଚ୍ଚ ରୂପରେ, ଅର୍ଥ ଓ ଶବ୍ଦରେ ରାମଙ୍କର ପ୍ରଶଂସା କରି, ସେ ଏକ ଗାଥା ରଚନା କଲେ, ଯାହା ଗରିମା ଆଣେ। ସେ ଶୁଣିବାକୁ ମିଳିବା ଗଥା ଗଢ଼ିଥିଲେ, ଯାହା ରାଗୁଙ୍କ ପୁତ୍ରଙ୍କର କଥା, ରାମଙ୍କର କଥା ଓ ଦଶାହରଣଙ୍କୁ ହତ କରିବାର କଥା। ରାମଙ୍କର ଜନ୍ମ, ତାଙ୍କର ବିରତା, ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତାଙ୍କର ମାନ, ଧୈର୍ୟ, ମୃଦୁତା, ଓ ସତ୍ୟତା—ସମସ୍ତ କଥା ତାଙ୍କର ଗାଥାରେ ଦେଖାଗଲା। ନାରଦ ଋଷିଙ୍କର ପୂର୍ବରୁ କଥା ହେବା ପରେ, ବୈଦେହୀଙ୍କ ସହିତ ବିବାହ, ବାଣ ଭଙ୍ଗ, ଓ ରାମ ଓ ପାରଶୁରାମଙ୍କର ବିବାଦ—ସମସ୍ତ କଥା ଏହି କବିତାରେ ରହିଛି। ରାମଙ୍କର ଦେବାରୋହଣ, ତାଙ୍କର ନିକ୍ଷେପଣ, ଓ କାଇକେୟୀଙ୍କ ଦୁଷ୍କରତା—ସେହି ସମସ୍ତ ଘଟଣା ଏହି କାହାଣୀରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ। ଲୋକଙ୍କର ଦୁଃଖ, ରାମଙ୍କର ନିଷ୍କାସନ, ଓ ତାଙ୍କର ଯାତ୍ରା—ସମସ୍ତ କଥା ଏହି ଗାଥାରେ ବିବର୍ତ୍ତିତ। ଗଙ୍ଗା ପାର କରିବା, ଭରଦ୍ୱାଜଙ୍କ ସହିତ ମିଳିବା, ଓ ଚିତ୍ରକୂଟକୁ ଦେଖିବା—ସମସ୍ତ ଘଟଣା ଗାଥାରେ ଖୋଲା ହେଉଛି। ସେହିପରି, ରାମଙ୍କର ବାସ, ଭାରତଙ୍କ ଆଗମନ, ଓ ବାପାଙ୍କ ପାଇଁ ଜଳ ଅର୍ପଣ—ସମସ୍ତ କଥା ଏହି ଗାଥାରେ ରହିଛି। ଦଣ୍ଡକ ବନରେ ଯାତ୍ରା, ବିରଧଙ୍କୁ ହତ କରିବା, ଓ ଶରଭଙ୍ଗଙ୍କ ସହିତ ମିଳିବା—ସେହି ସମସ୍ତ କଥା ଏହି କାହାଣୀର ଅଂଶ। ଗାସ୍ତ୍ୟା, ଶୁର୍ପଣଖାଙ୍କ ସହିତ କଥା, ଓ ତାଙ୍କର ଅସୁନ୍ଦରତା—ସମସ୍ତ କଥା ଏହି କବିତାରେ ଦେଖାଯାଉଛି। ରାବଣଙ୍କର ଉଦୟ, ମାରିଚଙ୍କୁ ହତ କରିବା, ଓ ବୈଦେହୀଙ୍କର ଅପହରଣ—ସେହି ସମସ୍ତ କଥା ଏହି କାହାଣୀରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ। ରାଗବଙ୍କର ଦୁଃଖ, ଗୁରୁଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ, ଓ କବନ୍ଧଙ୍କ ସହିତ ମିଳିବା—ସମସ୍ତ କଥା ଏହି ଗାଥାରେ ରହିଛି। ଶବରୀଙ୍କ ସହିତ ମିଳିବା, ଓ ହନୁମାନଙ୍କ ସହିତ ଆଲୋଚନା—ସେହି ସମସ୍ତ କଥା ଏହି କାହାଣୀର ଅଂଶ। ଏହି କଥା ରାଷ୍ୟମୁକାକୁ ଯାତ୍ରା, ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ସହିତ ବନ୍ଧୁତ୍ୱ, ଓ ବାଳୀଙ୍କ ସହିତ ବିବାଦ—ସମସ୍ତ କଥା ଏହି କାହାଣୀରେ ଦେଖାଯାଉଛି। ବାଳୀଙ୍କ ପରାଜୟ, ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ପୁନସ୍ଥାପନ, ଓ ବର୍ଷା ଋତୁରେ ବାସ—ସେହି ସମସ୍ତ କଥା ଏହି ଗାଥାରେ ରହିଛି। ରାଗବଙ୍କର କ୍ରୋଧ, ସେନାର ସଂଗ୍ରହ, ଓ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ପଠାଇବା—ସେହି ସମସ୍ତ କଥା ଏହି କାହାଣୀର ଅଂଶ। ରଙ୍ଗରେ ଚିହ୍ନ, ଭାରୀକୁ ସାହାଯ୍ୟ କରିବା, ଓ ସାମ୍ପତିଙ୍କ ସହିତ ମିଳିବା—ସମସ୍ତ କଥା ଏହି କାହାଣୀରେ ରହିଛି। ପର୍ବତ ଉପରେ ଚଢ଼ିବା, ସମୁଦ୍ରକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିବା, ଓ ମୈନକାକୁ ଦେଖିବା—ସେହି ସମସ୍ତ କଥା ଏହି ଗାଥାରେ ଦେଖାଯାଉଛି। ରାବଣୀଙ୍କ ସହିତ ମିଳିବା, ତାଙ୍କର ତାଣ୍ଡବ, ଓ ଲଙ୍କା ଓ ମାଳୟକୁ ଦେଖିବା—ସମସ୍ତ କଥା ଏହି କାହାଣୀର ଅଂଶ। ତାଳିକା ରାତିରେ ଲଙ୍କାରେ ପ୍ରବେଶ, ଏକାକୀ ଚିନ୍ତନ, ଓ ଶିତଳ ପାନୀୟକୁ ଦେଖିବା—ସମସ୍ତ କଥା ଏହି ଗାଥାରେ ରହିଛି। ଏହି କାହାଣୀର ଅନ୍ତ ହେଉଛି, ଯେଉଁଥିରେ ରାମଙ୍କର ଜୀବନ ଓ ତାଙ୍କର କଥା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଓ ପ୍ରେମ ଦେଇଥାଏ।