ଓ ରାମ, ଗଙ୍ଗା ଅବତରଣର ଏହି ଦିବ୍ୟ ଉତ୍ତରାଧିକାର କଥା ଏପରି ଭାବେ ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ଆକାଶ ମেঘରେ ଭରିଯାଇଥିଲା, ଏହା ଶତ ସୂର୍ଯ୍ୟର ଭଳି ଚମକୁଥିଲା, ଡଲଫିନ, ନାଗ ଓ ଅଶାନ୍ତ ମାଛ ଏଉଁ ଆକାଶରେ ଶୋଭା ପାଉଥିଲେ। ଆକାଶ ତାଡ଼ିରେ ବିକିରଣ ହେଉଥିଲା, ଶୁଭ୍ର ଓ ଉତ୍ତାଳ ଜଳ ବହୁ ଧାରାରେ ବିସ୍ତୃତ ହେଉଥିଲା। ଶରତ ଋତୁର ମେଘରେ ଯେପରି ହଂସ ଦଳ ଚାଲିଥାଏ, ଏହି ଆକାଶରେ ମଧ୍ୟ ଏପରି ହଂସ ଦଳ ଥିଲା; ନଦୀ କେବେ ତ୍ୱରିତ ଚାଲିଥିଲା, କେବେ ବାକ୍ର ଭାବେ, କେବେ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ। କେଉଁଠି ନଦୀ ଉତ୍ତାଳ ହେଉଥିଲା, କେଉଁଠି ଶାନ୍ତ ଭାବେ ବହୁଥିଲା; କେବେ ଜଳ ଜଳକୁ ଆଘାତ କରୁଥିଲା। ପୁନଃପୁନଃ ଗଙ୍ଗା ଉପରକୁ ଉଠି ପୃଥିବୀରେ ପଡ଼ିଯାଉଥିଲା; ଶଙ୍କରଙ୍କ ଶିରରୁ ଯେଉଁ ଜଳ ପୃଥିବୀରେ ପଡ଼ିଲା, ସେଉଁଠି ଏହା ପୁନଃ ତଳକୁ ଝରିଲା। ଏହି ଜଳ ଶୁଭ୍ର ଏବଂ ପାପମୁକ୍ତ ହୋଇ ଚମକୁଥିଲା; ଏଉଁଠି ପୃଥିବୀରେ ବସୁଥିବା ଋଷି ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଏହି ଜଳକୁ ଛୁଇଁ ଏହାକୁ ପବିତ୍ର ଘୋଷଣା କରିଲେ; ଯେଉଁମାନେ ଶାପ ଦ୍ୱାରା ଆକାଶରୁ ପୃଥିବୀରେ ପଡ଼ିଥିଲେ, ସେମାନେ ଏଉଁଠି ସ୍ନାନ କରି ପାପମୁକ୍ତ ହେଲେ; ଏହି ଜଳ ଦ୍ୱାରା ସେମାନଙ୍କର ପାପ ଧୋଇଗଲା ଓ ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣ ଉପଲବ୍ଧ ହେଲା। ସେମାନେ ପୁନଃ ଆକାଶକୁ ଯାଇ ସ୍ଵ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ; ଲୋକମାନେ ଏହି ଦୀପ୍ତିମାନ ଜଳ ଦ୍ୱାରା ଖୁସି ହେଲେ। ଗଙ୍ଗାରେ ସ୍ନାନ କରି ସମସ୍ତେ ପବିତ୍ର ହେଲେ; ଭାଗୀରଥ, ରାଜା ଋଷି, ଦିବ୍ୟ ରଥରେ ଚଢ଼ିଲେ। ମହାରାଜ ଆଗକୁ ଚାଲିଥିଲେ, ଗଙ୍ଗା ତାଙ୍କ ପଛରେ ଚାଲିଥିଲେ; ସମସ୍ତ ଦେବ, ଋଷି, ଦୈତ୍ୟ, ଦାନବ, ରାକ୍ଷସ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଯକ୍ଷ, କିନ୍ନର, ମହାନାଗ ଓ ଅପ୍ସରାମାନେ ଭାଗୀରଥଙ୍କ ରଥର ପଛକୁ ଚାଲିଥିଲେ। ଜଳଚର ଜନ୍ତୁମାନେ ଖୁସି ହୋଇ ଗଙ୍ଗାକୁ ଅନୁସରଣ କରିଲେ; ଭାଗୀରଥ ଯେଉଁଠି ଯାଉଥିଲେ, ଗୋଡ଼ିଆ ଗଙ୍ଗା ସେଉଁଠି ଯାଉଥିଲେ। ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶକାରିଣୀ ଗଙ୍ଗା ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲା; ତାପରେ, ଜହ୍ନୁଙ୍କ ଯଜ୍ଞସ୍ଥଳୀରେ, ତିନି ଅଦ୍ଭୁତ କର୍ମ କରୁଥିଲେ। ଗଙ୍ଗା ଜହ୍ନୁଙ୍କ ଯଜ୍ଞସ୍ଥଳୀକୁ ବଢ଼ି ତାଙ୍କର ଯଜ୍ଞକୁ ବିନାଶ କରିଦେଲା; ଏହି ଅସାଧାରଣ ଆଚରଣ ଦେଖି ଜହ୍ନୁ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ, ଓ ଗଙ୍ଗାର ସମସ୍ତ ଜଳ ପିଇଗଲେ। ଦେବ, ଋଷି, ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ବଡ଼ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ। ସମସ୍ତେ ଜହ୍ନୁଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଲେ ଓ ଗଙ୍ଗାକୁ ତାଙ୍କ କନ୍ୟା ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ ଅନୁରୋଧ କଲେ। ତାପରେ ଜହ୍ନୁ ଖୁସି ହୋଇ ଗଙ୍ଗାକୁ ତାଙ୍କ କାନରୁ ମୁକ୍ତ କରିଦେଲେ; ଏହି କାରଣରୁ ଗଙ୍ଗାକୁ 'ଜାହ୍ନବୀ' ଭାବେ ଓ 'ଜହ୍ନୁକନ୍ୟା' ଭାବେ ଡାକାଯାଏ। ଗଙ୍ଗା ପୁନଃ ଭାଗୀରଥଙ୍କ ରଥକୁ ଅନୁସରଣ କଲେ, ଏବଂ ସେ ସମୁଦ୍ରକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ତାପରେ ଗଙ୍ଗା ଭୂଲୋକରେ ପ୍ରବେଶ କରିଲେ, ଭାଗୀରଥ ତାଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପୂରଣ କରିବାକୁ ଗଙ୍ଗାକୁ ସାବଧାନ ଭାବେ ନେଇଗଲେ। ସେ ତାଙ୍କ ପୂର୍ବଜମାନେ ଅଗ୍ନିରେ ଭସ୍ମ ହୋଇ ଅଚେତନ ଥିବା ଦେଖିଲେ; ଗଙ୍ଗାର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜଳ ଦ୍ୱାରା ସେମାନଙ୍କର ଭସ୍ମକୁ ପବିତ୍ର କରିଲେ, ଏବଂ ସେମାନେ ଅପରାଧ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ସ୍ଵର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ। ତାପରେ, ରାଜା ଭାଗୀରଥ ଗଙ୍ଗାକୁ ଅନୁସରଣ କରି ସମୁଦ୍ରକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ଏବଂ ଭୂମିର ଗଭୀର ଅଞ୍ଚଳରେ ତାଙ୍କ ପୂର୍ବଜମାନେ ଭସ୍ମ ହୋଇ ଥିବା ସ୍ଥଳକୁ ଗଲେ। ଭସ୍ମଗୁଡିକୁ ଗଙ୍ଗାର ଜଳରେ ବିଲିନ କରିବା ପରେ, ବ୍ରହ୍ମା, ସମସ୍ତ ଜଗତର ପ୍ରଭୁ, ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ—“ଓ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସାଗରଙ୍କ ଷଷ୍ଟି ହଜାର ପୁଅ ଉଦ୍ଧାର ହୋଇ ଦେବତାମାନଙ୍କ ପରି ସ୍ଵର୍ଗକୁ ଯାଇଛନ୍ତି। ଯେପରି ଜଗତରେ ସମୁଦ୍ରର ଜଳ ଅଛି, ସାଗରଙ୍କ ସମସ୍ତ ପୁଅ ସ୍ଵର୍ଗରେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ପରି ରହିବେ। ଏହି ଗଙ୍ଗା ତୁମର ଜେଷ୍ଠ କନ୍ୟା ହେବେ; ତୁମ ନାମରେ ଏହି ଗଙ୍ଗା ଜଗତରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେବେ। ଦିବ୍ୟ ଗଙ୍ଗା 'ତ୍ରିପଥଗା' ଓ 'ଭାଗୀରଥୀ' ଭାବେ ଚିହ୍ନିତ; ତିନିଟି ମାର୍ଗ ଦ୍ୱାରା ଏହା ଯାଉଥିବାରୁ ଏହାକୁ 'ତ୍ରିପଥଗା' ଭାବେ ମନେ ରଖାଯାଏ। ତୁମେ ଏଠି ସମସ୍ତ ପୂର୍ବଜଙ୍କ ପୂର୍ବଜ; ଓ ରାଜା, ପିତୃତର୍ପଣ କରି ତୁମ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପୂରଣ କର। ପୂର୍ବରୁ ତୁମ ପୂର୍ବଜ ବିରାଟ ଏହି ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିପାରିନଥିଲେ। ଅଂଶୁମାନ, ଯାହାର ତେଜ ଜଗତରେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଥିଲା, ଗଙ୍ଗାକୁ ଆଣିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, କିନ୍ତୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପୂରଣ କରିପାରିନଥିଲେ। ଦିଲୀପ, ତୁମ ପିତା, ଯାହାର ତେଜ ତୁମ ତେଜକୁ ଉଲ୍ଲଙ୍ଘନ କରିଥିଲା, ତିନି ମଧ୍ୟ ଗଙ୍ଗାକୁ ଆଣିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, କିନ୍ତୁ ସଫଳ ହେଇନଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ତୁମେ ଏହି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟକୁ ଉଲ୍ଲଙ୍ଘନ କରିଛ; ତୁମେ ଜଗତରେ ଉଚ୍ଚ ଏବଂ ପ୍ରଶଂସିତ ଖ୍ୟାତି ଉପଲବ୍ଧ କରିଛ। ଗଙ୍ଗାର ଅବତରଣ ତୁମ ଦ୍ୱାରା ସଫଳ ହୋଇଛି; ଏହି କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଧର୍ମର ମହା ଆଶ୍ରୟ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଛ। ଓ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯଥାଯଥ ଭାବେ ଗଙ୍ଗାରେ ସ୍ନାନ କର; ଶୁଭ ଫଳ ପ୍ରାପ୍ତ କରି ପବିତ୍ର ହୁଅ। ସମସ୍ତ ପୂର୍ବଜଙ୍କ ପାଇଁ ତର୍ପଣ କର; ମଙ୍ଗଳ କାମନା କରି, ମୁଁ ମୋର ଲୋକକୁ ଯାଉଛି; ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଦେଶକୁ ଯାଉ। ଏପରି କହି, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ପ୍ରଭୁ ବ୍ରହ୍ମା, ତାଙ୍କ ଲୋକକୁ ଯାଇ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ। ତାପରେ, ରାଜା ଭାଗୀରଥ ଯଥାଯଥ ଭାବେ ଏବଂ ବିଧିମାନ୍ୟ ପ୍ରକାରେ ସାଗରଙ୍କ ପାଇଁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ତର୍ପଣ କରିଲେ। ସ୍ନାନ ଓ ତର୍ପଣ କରି ପବିତ୍ର ହୋଇ, ରାଜା ନିଜ ସହରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନ୍ୟ ଭାବେ ନିଜ ରାଜ୍ୟରେ ଶ୍ରୀମତ୍ ଭାବେ ଶାସନ କଲେ। ଏପରି ଗଙ୍ଗା ଅବତରଣ ଏବଂ ଭାଗୀରଥଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପୂରଣ ପ୍ରସଙ୍ଗ ଶୁଭ ଭାବେ ସମାପ୍ତ ହେଲା।