ଗଙ୍ଗା ଆବହମନ ଓ ଭଗୀରଥଙ୍କ ତପସ୍ୟାର ଫଳ ଭଗୀରଥଙ୍କ ଅଦ୍ଭୁତ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଗଙ୍ଗା ଭୂଲୋକକୁ ଆଣିବା ପାଇଁ ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଅସୀମ ଶକ୍ତିର ଧାରକ, ଦେଖିବାକୁ ଆସିଥିଲେ। ସେମାନେ ଆକାଶରେ ଉଡ଼ୁଥିଲେ, ତାଙ୍କର ଅଳଙ୍କାର ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଉଥିଲା। ଏହି ସମୟରେ ଆକାଶ ମେଘରେ ଭରିଗଲା, ଶତଶଃ ସୂର୍ଯ୍ୟର ଦୀପ୍ତିରେ ଦ୍ୱୀପ, ନାଗ ଓ ଚଞ୍ଚଳ ମାଛମାନେ ଚମକୁଥିଲେ। ଆକାଶ ବିଜୁଳି ରେ ଚିତ୍ରିତ ହେଉଥିଲା, ଅନେକ ଧାରାରେ ଦୁଧର ଜଳ ପ୍ରବାହିତ ହେଉଥିଲା। ଶରଦ୍ କାଳୀନ ମେଘ ଭଳି ହଂସମାନେ ଆକାଶରେ ଉଡ଼ୁଥିଲେ; ଏଠାରେ ନଦୀ କେବେ ତେଜ ଗତିରେ, କେବେ ବାକା ହୋଇ, କେବେ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ପ୍ରବାହିତ ହେଉଥିଲା। କେଉଁଠି ଜଳ ଉପରକୁ ଉଠୁଥିଲା, କେଉଁଠି ହଳୁଆ ଏବଂ ଶାନ୍ତ ଭାବେ ଚାଲୁଥିଲା; କେବେ କେବେ ଜଳ ଜଳ ସହ ଟକ୍କର ଖାଉଥିଲା। ପୁଣିପୁଣି ଏହି ଜଳ ଉପରକୁ ଉଠି ମାଟିକୁ ପଡ଼ୁଥିଲା; ଯେଉଁ ଜଳ ଶଙ୍କରଙ୍କ ମସ୍ତକରୁ ତଳକୁ ପଡ଼ିଥିଲା, ତାହା ପୁଣି ଭୂମିରେ ବ୍ୟାପିଗଲା। ଏହି ଭଳି ଶୁଦ୍ଧ ଓ ନିର୍ମଳ ଜଳ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଉଥିଲା; ଏଠାରେ ଭୂଲୋକରେ ବସୁଥିବା ମୁନିମାନେ ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଏହି ଜଳକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରି, ଏହାକୁ ପବିତ୍ର ବୋଲି ଘୋଷଣା କଲେ। ଯେଉଁମାନେ ଶାପବଶତଃ ଆକାଶରୁ ଭୂମିକୁ ପଡ଼ିଥିଲେ, ସେମାନେ ଏଠାରେ ସ୍ନାନ କରି ଅପବିତ୍ରତାରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲେ, ସେମାନଙ୍କର ପାପ ଧୋଇଯାଇ, ଶୁଭ ଫଳ ଲାଗିଲା। ସେମାନେ ପୁଣି ଆକାଶକୁ ଯାଇ, ନିଜ ଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ। ଲୋକମାନେ ଏହି ଦୀପ୍ତିମାନ ଜଳ ଦ୍ୱାରା ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ। ଗଙ୍ଗାରେ ସ୍ନାନ କରି ସମସ୍ତେ ପବିତ୍ର ହେଲେ; ଏବଂ ରାଜା ଭଗୀରଥ ତାଙ୍କର ଦିବ୍ୟ ରଥ ଚଢ଼ି ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ। ମହାନ ରାଜା ଭଗୀରଥ ପଥ ଦେଖାଉଥିଲେ, ତାଙ୍କ ପଛରେ ଗଙ୍ଗା ପ୍ରବାହିତ ହେଉଥିଲେ; ସମସ୍ତ ଦେବତା, ଋଷି, ଦୈତ୍ୟ, ଦାନବ, ରାକ୍ଷସ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଯକ୍ଷ, କିନ୍ନର, ମହାନାଗ ଓ ଅପ୍ସରାମାନେ ଭଗୀରଥଙ୍କ ରଥକୁ ଅନୁସରଣ କରୁଥିଲେ। ସମସ୍ତ ଜଳଚର ପ୍ରାଣୀ ଖୁସିରେ ଗଙ୍ଗାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କଲେ; ଯେଉଁଠି ଭଗୀରଥ ଯାଉଥିଲେ, ସେଉଁଠି ଦୀପ୍ତିମାନ ଗଙ୍ଗା ଯାଉଥିଲେ। ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶକ, ସର୍ବୋତ୍ତମ ନଦୀ ଗଙ୍ଗା ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ। ତାପରେ, ଜହ୍ନୁ ନାମକ ମହାତ୍ମାଙ୍କ ଯଜ୍ଞ ମଣ୍ଡପକୁ ଗଙ୍ଗା ଆସି, ତାହାକୁ ବୁଡ଼ାଇଦେଲେ। ଏହି ଅଭିମାନ ଦେଖି, ଜହ୍ନୁ ଖୁବ୍ ରାଗିଗଲେ ଓ ଅସାଧାରଣ କାର୍ଯ୍ୟ କରି, ସମସ୍ତ ଗଙ୍ଗା ଜଳ ପିଇଗଲେ। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ଦେବତା, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଋଷିମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଚକିତ ହେଲେ। ସେମାନେ ମହାତ୍ମା ଜହ୍ନୁଙ୍କୁ ଗୌରବ କଲେ ଓ ଗଙ୍ଗାକୁ ତାଙ୍କର କନ୍ୟା ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ ଅନୁରୋଧ କଲେ। ତାପରେ ଜହ୍ନୁ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ତାଙ୍କ ଶ୍ରବଣ ଦ୍ୱାରା ଗଙ୍ଗାକୁ ପୁଣି ପ୍ରକାଶ କଲେ। ଏହି କାରଣରୁ ଗଙ୍ଗାକୁ ଜହ୍ନୁଙ୍କ କନ୍ୟା ଓ ଜାହ୍ନବୀ ଭାବେ ଓ ଚିହ୍ନିତ କରାଯାଏ। ଗଙ୍ଗା ପୁଣି ଭଗୀରଥଙ୍କ ରଥକୁ ଅନୁସରଣ କରି, ସମୁଦ୍ରକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ଏଠାରୁ ନିମ୍ନଲୋକକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ଭଗୀରଥଙ୍କ କାମ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ପୂରଣ କଲେ। ଭଗୀରଥ ଏହି ଦେବୀ ଗଙ୍ଗାକୁ ସାବଧାନରେ ନେଇଗଲେ। ସେଠାରେ ସେ ତାଙ୍କର ପୂର୍ବଜମାନେ, ଅଗ୍ନିରେ ଭସ୍ମ ହୋଇ ଅଚେତନ ଅବସ୍ଥାରେ ଥିବାକୁ ଦେଖିଲେ। ଭଲ ଭାବେ ଗଙ୍ଗା ଜଳରେ ସେମାନଙ୍କ ଭସ୍ମକୁ ପ୍ରକ୍ଷାଳନ କଲେ, ଏବଂ ସେମାନେ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ। ଏହିପରି ଭାବେ, ଭଗୀରଥ ଗଙ୍ଗା ଅନୁସରଣ କରି ସମୁଦ୍ର ପହଞ୍ଚି, ଭୂମିର ଗଭୀରତମ ସ୍ଥାନକୁ ଯାଇ, ଯେଉଁଠି ତାଙ୍କର ପୂର୍ବଜମାନେ ଭସ୍ମ ହୋଇଥିଲେ, ସେଠାରେ ଗଲେ। ଗଙ୍ଗା ଜଳରେ ଭସ୍ମକୁ ବିଲିନ କରିବା ସମୟରେ, ବ୍ରହ୍ମା ସମସ୍ତ ଜଗତର ଶ୍ୱାମୀ ଭଗୀରଥଙ୍କୁ କହିଲେ— "ହେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମହାନ ସଗରଙ୍କ ସଠିଅଠି ଷଷ୍ଟି ହଜାର ପୁତ୍ର ଉଦ୍ଧାର ହୋଇ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ। ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପୃଥିବୀରେ ସମୁଦ୍ରର ଜଳ ଅଛି, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସଗରପୁତ୍ରମାନେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ପରି ବସିବେ। ଏହି ଗଙ୍ଗା ତୁମର ପ୍ରଥମ କନ୍ୟା ଭାବେ ବିଶ୍ୱରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେବେ, ତୁମ ନାମରେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଗଙ୍ଗା ପରିଚିତ ହେବେ। ଦେବୀ ଗଙ୍ଗାକୁ ତ୍ରିପଥଗା ଓ ଭଗୀରଥୀ ଭାବେ ବି ଡାକାଯାଏ; କାରଣ ସେ ତିନିଟି ପଥ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରବାହିତ ହୁଅନ୍ତି। ତୁମେ ଏଠାରେ ସମସ୍ତ ପୂର୍ବଜଙ୍କ ପୂର୍ବଜ; ଏବେ ତୁମେ ପିତୃତର୍ପଣ କର, ଏବଂ ତୁମ ବ୍ରତ ପୂରଣ କର। ପୂର୍ବରୁ ତୁମ ପୂର୍ବଜ ଏହି ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ। ଏହିପରି ଅନ୍ଶୁମାନ ମଧ୍ୟ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, କିନ୍ତୁ ସେ ବ୍ରତ ପୂରଣ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ। ତୁମ ପିତା ଦିଲୀପ ମଧ୍ୟ ଏହି ମହାତ କାମ୍ୟ ଲକ୍ଷ୍ୟ ପୂରଣ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ତୁମେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରି, ଏହି ମହାନ କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ କରିଛ; ତୁମର କୀର୍ତ୍ତି ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା। ଏବଂ ଏହି ଗଙ୍ଗା ଅବତରଣ ତୁମ ଦ୍ୱାରା ସଫଳ ହୋଇଛି; ଏହା ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଧର୍ମର ମହାନ ଲକ୍ଷ୍ୟକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଛ। ଏବେ ନିୟମାନୁସାରେ ତୁମେ ଗଙ୍ଗା ଜଳରେ ସ୍ନାନ କର, ପବିତ୍ର ହେଉ ଏବଂ ପୁଣ୍ୟ ଫଳ ପାଓ। ପୂର୍ବଜମାନେ ପାଇଁ ପିତୃତର୍ପଣ କର, ଏବଂ ମଙ୍ଗଳ କମ୍ୟା କର। ମୁଁ ଏବେ ମୋ ଲୋକକୁ ଯାଉଛି, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଯିବା।" ଏଭଳି କହି ବ୍ରହ୍ମା, ଦେବତାମାନଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତାଙ୍କ ଲୋକକୁ ଚଲିଗଲେ। ତାପରେ ଭଗୀରଥ, ରାଜା ଓ ମୁନି, ଉତ୍ତମ ପିତୃତର୍ପଣ କରି, ପୂର୍ବଜମାନଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଲେ। ଏହିପରି ଭାବରେ ଭଗୀରଥଙ୍କ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ତପସ୍ୟା ଓ ଦୃଢ଼ ସଂକଳ୍ପ ଦ୍ୱାରା ଗଙ୍ଗା ଭୂଲୋକରେ ଆସିଲେ, ସମସ୍ତ ପୂର୍ବଜମାନେ ଉଦ୍ଧାର ହେଲେ, ଏବଂ ଗଙ୍ଗା ଜଳ ପୃଥିବୀରେ ଅମର ହେଲା।