ଏହି ଭାବରେ ଘଟିଲା ଦିବ୍ୟ ଗଙ୍ଗା ଅବତରଣର ଅଦ୍ଭୁତ କଥା। ରଘୁବଂଶର ଆନନ୍ଦ ରାମ, ଏକ ସମୟରେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ ଥିବା ଏକ ମହାତ୍ମା ପୁଣିଥରେ ଗଙ୍ଗାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ତାଙ୍କର ଉପସ୍ଥିତି ଦ୍ୱାରା ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ। ତାପରେ ହର, ଅର୍ଥାତ୍ ମହାଦେବ, ଗଙ୍ଗାଙ୍କୁ ବିନ୍ଦୁସରସ ହ୍ରଦ ପାଇଁ ମୁକ୍ତ କରିଦେଲେ। ଗଙ୍ଗା ମୁକ୍ତ ହେବା ସହିତ, ସାତଟି ଧାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା। ହ୍ଲାଦିନୀ, ପାବନୀ ଏବଂ ନଳିନୀ—ଏହି ତିନୋଟି ଶିବଙ୍କ ପବିତ୍ର ଜଳ ଧାରା ପୂର୍ବଦିଗକୁ ବହିଗଲା। ଶୁଚକ୍ଷୁ, ସୀତା ଏବଂ ସିନ୍ଧୁ—ଏହି ତିନୋଟି ଶୁଭ ନଦୀ ଧାରା ପଶ୍ଚିମଦିଗକୁ ବହିଗଲା। ସପ୍ତମ ଧାରା ଭାଗୀରଥଙ୍କ ରଥକୁ ଅନୁସରଣ କଲା। ରାଜା ଭାଗୀରଥ ତାଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ରଥ ଉପରେ ବସି, ଗଙ୍ଗାଙ୍କ ପଛପଛ ଚାଲିଲେ। ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଗଙ୍ଗା ପୃଥିବୀକୁ ଆସିବାରେ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ, ଭାଗୀରଥ ତାଙ୍କ ପଛରେ ଚାଲିଲେ। ଶିବଙ୍କ ମସ୍ତକରୁ ଉତ୍ସରିତ ହୋଇ, ଗଙ୍ଗା ଆକାଶରୁ ପୃଥିବୀକୁ ଓହ୍ଲାଇଲେ। ଜଳ ତୀବ୍ର ଶବ୍ଦ ସହିତ ବହିଲା; ମାଛ, କଉଁଚି, ତିମି, ଏବଂ ଶୁଶୁକ ଦଳ ଏହି ଜଳଧାରା ସହିତ ଚଲିଲେ। ଗଙ୍ଗା ଝରିପଡ଼ିବା ସମୟରେ ପୃଥିବୀ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଲା। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ଦେବ, ଋଷି, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଯକ୍ଷ, ସିଦ୍ଧମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ୟଚକିତ ହେଲେ। ଗଙ୍ଗା ଆକାଶରୁ ପୃଥିବୀକୁ ଅବତରଣ କରୁଥିବା ସମୟରେ, ମହାନଗର ଆକୃତିର ଉଡ଼ୁଥିବା ବିମାନ, ଘୋଡ଼ା, ଏବଂ ମହାଜନଙ୍କ ହାତୀ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ଏଠାରେ ଥିବା ଦେବମାନେ ନୌକାରେ ଚଢ଼ି ଚାଲୁଥିଲେ, ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଗଙ୍ଗା ଅବତରଣକୁ ଦେଖି ଚମତ୍କୃତ ହେଉଥିଲେ। ଦେବମାନେ ଏହି ଦ୍ୱିତୀୟ ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଥିଲେ; ତାଙ୍କର ଅଲଙ୍କାର ଆକାଶରେ ଚମକୁଥିଲା। ମେଘରେ ଆକାଶ ଶତସୂର୍ଯ୍ୟ ସମାନ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଲା, ଏଠାରେ ତିମି, ସର୍ପ ଏବଂ ଚଞ୍ଚଳ ମାଛ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ଅନେକ ଧାରାରେ ଶୁଭ୍ର ଜଳ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଚମକ ପରି ଆକାଶରେ ବିସ୍ତାରିତ ହେଲା। ଶରଦ ମେଘରେ ପ୍ରବଳ ହଂସମାନେ ଯେପରି ଉଡ଼ୁଥିଲେ, ଏପରି ଗଙ୍ଗା କେବେ ତ୍ୱରିତ, କେବେ ବାକା, କେବେ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ବହୁଥିଲେ। କେଉଁଠି ଉଚ୍ଚ ତରଙ୍ଗ ଉଠୁଥିଲା, କେଉଁଠି ଶାନ୍ତ ହେଉଥିଲା, କେବେ ଜଳ ଜଳକୁ ଅଟକି ଅପାର ଧ୍ୱନି କରୁଥିଲା। ପୁଣିପୁଣି ଗଙ୍ଗା ଉପରକୁ ଉଠି ପୃଥିବୀକୁ ପଡ଼ିଯାଉଥିଲେ; ଶଙ୍କରଙ୍କ ମସ୍ତକରୁ ଯେଉଁ ଜଳ ଝରି ଆସୁଥିଲା, ତାହା ପୃଥିବୀ ଉପରେ ଆସିପଡ଼ୁଥିଲା। ଏହି ଶୁଭ୍ର ଏବଂ ପବିତ୍ର ଜଳ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଲା; ଏଠାରେ ଭୂପୃଷ୍ଠରେ ବସୁଥିବା ଋଷିମାନେ ଏବଂ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଏହି ଜଳକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରି, ଏହାକୁ ପବିତ୍ର ଘୋଷଣା କଲେ। ଯେଉଁମାନେ ଶାପଦ୍ୱାରା ଆକାଶରୁ ପୃଥିବୀକୁ ତଳିପଡ଼ିଥିଲେ, ସେମାନେ ଏଠାରେ ସ୍ନାନ କରି ସମସ୍ତ ଦୁଷ୍ଟତାରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲେ, ସେମାନଙ୍କର ପାପ ଦୂର ହେଲା ଏବଂ ଶୁଭ ଫଳ ଲାଭ କଲେ। ପୁଣି ସେମାନେ ଆକାଶକୁ ଯାଇ, ନିଜ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ। ଏହି ଦୀପ୍ତିମାନ ଜଳ ଦେଖି ଲୋକମାନେ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ। ଗଙ୍ଗାରେ ସ୍ନାନ କରି ସମସ୍ତେ ପବିତ୍ର ହେଲେ; ରାଜା ଭାଗୀରଥ ତାଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ରଥରେ ଚଢ଼ି ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ। ମହାନ ରାଜା ଆଗକୁ ଚାଲିବାରେ ଗଙ୍ଗା ତାଙ୍କ ପଛରେ ଅନୁସରଣ କଲେ। ଦେବ, ଋଷି, ଦୈତ୍ୟ, ଦାନବ, ରାକ୍ଷସ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଯକ୍ଷ, କିନ୍ନର, ମହାନାଗ ଏବଂ ଅପ୍ସରାମାନେ ଭାଗୀରଥଙ୍କ ରଥକୁ ଅନୁସରଣ କଲେ। ସମସ୍ତ ଜଳଚର ଜନ୍ତୁ ଖୁସି ହୋଇ ଗଙ୍ଗାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କଲେ; ଭାଗୀରଥ ଯେଉଁଠାକୁ ଯାଉଥିଲେ, ଗଙ୍ଗା ସେଉଁଠି ଯାଉଥିଲେ। ପାପ ନାଶିନୀ ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନଦୀ ଆଗକୁ ବଢ଼ୁଥିଲେ। ତାପରେ ଜହ୍ନୁ ନାମକ ମହାତ୍ମାଙ୍କ ଯଜ୍ଞଭୂମିରେ ଗଙ୍ଗା ପହଞ୍ଚିଲେ। ଗଙ୍ଗା ତାଙ୍କର ଅହମ୍ଭାବରେ ଜହ୍ନୁଙ୍କ ଯଜ୍ଞଭୂମିକୁ ବନ୍ୟାରେ ଭରିଦେଲେ। ଏହା ଦେଖି, ମହାତ୍ମା ଜହ୍ନୁ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଗଙ୍ଗା ଜଳ ପିଇଗଲେ—ଏହା ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ କାମ୍ୟ। ଦେବ, ଗନ୍ଧର୍ବ ଏବଂ ଋଷିମାନେ ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ଆଶ୍ଚର୍ୟଚକିତ ହେଲେ। ସମସ୍ତେ ମହାତ୍ମା ଜହ୍ନୁଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ଗଙ୍ଗାଙ୍କୁ ତାଙ୍କର କନ୍ୟା ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ ଅନୁରୋଧ କଲେ। ତାପରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ଜହ୍ନୁ ତାଙ୍କ କାନରୁ ଗଙ୍ଗାକୁ ପୁନଃ ମୁକ୍ତ କରିଦେଲେ। ଏହି କାରଣରୁ ଗଙ୍ଗାଙ୍କୁ ଜହ୍ନୁଙ୍କ କନ୍ୟା ଓ ଜାହ୍ନବୀ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଗଙ୍ଗା ପୁଣିଥରେ ଭାଗୀରଥଙ୍କ ରଥକୁ ଅନୁସରଣ କଲେ ଏବଂ ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନଦୀ ସମୁଦ୍ରରେ ପହଞ୍ଚିଲେ। ତାପରେ ଭାଗୀରଥ ଏହି ଦିବ୍ୟ ଜଳକୁ ନେଇ ପାତାଳ ଲୋକକୁ ନେଲେ, ଯେଉଁଠି ତାଙ୍କ ପୂର୍ବଜମାନେ ଭସ୍ମରୂପେ ଥିଲେ। ଭାଗୀରଥ ଗଙ୍ଗା ଜଳ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କ ପୂର୍ବଜମାନଙ୍କ ଅସ୍ତିକୁ ପବିତ୍ର କଲେ; ଏହି ଦିବ୍ୟ ଜଳରେ ସ୍ନାନ କରି, ସେମାନଙ୍କ ପାପ ଦୂର ହେଲା ଏବଂ ସେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ। ଏହିପରି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ଭାଗୀରଥ ଗଙ୍ଗାଙ୍କ ପଥ ଅନୁସରଣ କରି ସମୁଦ୍ର ପହଞ୍ଚିଲେ ଏବଂ ପୃଥିବୀ ତଳକୁ ଯାଇ, ତାଙ୍କ ପୂର୍ବଜମାନଙ୍କ ଅସ୍ତିକୁ ଗଙ୍ଗା ଜଳରେ ବିଲିନ କଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ବ୍ରହ୍ମା, ସମସ୍ତ ଜଗତର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଭାଗୀରଥଙ୍କୁ କହିଲେ—"ହେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମହାନ ସଗରଙ୍କ ସଠିଠିଆ ଷଷ୍ଟି ହଜାର ପୁଅମାନେ ଉଦ୍ଧାର ହୋଇ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ।" "ପୃଥିବୀରେ ସମୁଦ୍ର ଜଳ ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅଛି, ସଗରଙ୍କ ସମସ୍ତ ପୁଅମାନେ ଦେବତାମାନେ ପରି ସ୍ୱର୍ଗରେ ବସିବେ। ଏହି ଗଙ୍ଗା ତୁମର ବଡ଼ ଝିଅ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେବେ; ତୁମ ନାମରେ ଏହି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧି ଲାଭ କରିବେ।" "ଦିବ୍ୟ ଗଙ୍ଗାକୁ ତ୍ରିପଥଗା ଓ ଭାଗୀରଥୀ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ସେ ତିନୋଟି ପଥ ଅତିକ୍ରମ କରିଥିବାରୁ ତ୍ରିପଥଗା ନାମ ପାଇଛନ୍ତି। ହେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏଠାରେ ତୁମେ ସମସ୍ତ ପୂର୍ବଜଙ୍କ ପୂର୍ବଜ; ଏବେ ତୁମେ ଜଳ ତର୍ପଣ କରି ନିଜ ବ୍ରତ ପୂରଣ କର।" ଏଭଳି ଭାବେ ଭାଗୀରଥଙ୍କ ଅଦ୍ଭୁତ ତପସ୍ୟା, ଶିବଙ୍କ କୃପା ଏବଂ ଦେବମାନଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହରେ ଦିବ୍ୟ ଗଙ୍ଗା ପୃଥିବୀରେ ଅବତରିଲେ, ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶ କଲେ ଏବଂ ମହାନ ସଗରଙ୍କ ପୁଅମାନେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ।