ଆମ ମଧ୍ୟରେ ଅଙ୍ଗଦ ଅଛନ୍ତି, ସେ ବଳବାନ୍ ଓ ପ୍ରଶଂସିତ ବାଲିଙ୍କ ପୁତ୍ର, କପିମାନ୍ୟଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବାଘ ସମାନ। ସେ ତୃତୀୟ ଭାଗ ସେନା ସହିତ ଯାତ୍ରା କଲେ। ଆମେ ହାରାଇଯାଇ ଦୁଃଖରେ ଲୁହା ହେଉଥିବା ବେଳେ, ଅନେକ ଦିନ ଓ ରାତି ବିନ୍ଧ୍ୟା ପର୍ବତରେ କଟାଇଲୁ। କାମରେ ନିରାଶ ଓ ସମୟ ସମାପ୍ତ ହେଉଥିବାରୁ, ଏବଂ ବାନର ରାଜାଙ୍କ ଭୟରେ, ଆମେ ଆମ ପ୍ରାଣ ଦେବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହେଇଯାଇଥିଲୁ। ପର୍ବତ ଗୁହା ଓ ନଦୀ ଉତ୍ସ ତଲାସ କରିବା ପରେ ମଧ୍ୟ ତୁମ ଖୋଜ ମିଳିଲା ନାହିଁ, ହେ ରାଣୀ, ତେଣୁ ଆମେ ନିଷ୍ପତ୍ତି କଲୁ ଯେ, ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ। ତାପରେ, ସେଇ ପର୍ବତ ଶିଖରରେ, ଆମେ ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବାନରମାନେ ଏକାଠି ହୋଇ, ଉପବାସରେ ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କରିବା ପାଇଁ ବସିଲୁ। ଦୁଃଖର ସାଗରେ ବିଲିନ ଅଙ୍ଗଦ ତୁମ ହାନି ଓ ବାଲିଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ଉପରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୋକ କରିଲେ। ଆମର ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପ ଥିଲା ଯେ, ଯଥା ଜଟାୟୁ ମୃତ୍ୟୁ ବରଣ କରିଥିଲେ, ସେପରି ଆମେ ମଧ୍ୟ ଆଶା ହାରି ଏହି ପଥ ଚାଲିବାକୁ ଚାହୁଁଥିଲୁ—ଏହି ଆମ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଥିଲା। ଏହି ସମୟରେ ଆମର କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଏକ ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପକ୍ଷୀ, ସମ୍ପାତି ନାମକ ବୀର ଗୃଧ୍ର ରାଜା, ଏବଂ ଗୃଧ୍ରରାଜଙ୍କ ଭାଇ, ଆସିଲେ। ତାଙ୍କ ଭାଇଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ଶୁଣି, ସେ କ୍ରୋଧରେ ପଚାରିଲେ—‘ମୋ ଛୋଟ ଭାଇ କିଏ ହତ୍ୟା କଲା, ଏବଂ ସେ କେଉଁଠି ପଡ଼ିଲା?’ ସେ ଅଙ୍ଗଦଙ୍କୁ କହିଲେ, ‘ହେ ବନରମୁଖ୍ୟ, ମୋତେ ସତ୍ୟ କହ।’ ତେବେ ଅଙ୍ଗଦ ଜନସ୍ଥାନରେ ଘଟିଥିବା ମହାସଂଗ୍ରାମ ଏବଂ ଜଟାୟୁଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ବିଷୟରେ ସବୁ କହିଦେଲେ। ଏହି ଭୟାନକ ରାକ୍ଷସ ଦ୍ୱାରା ତୁମ ପାଇଁ ଜଟାୟୁଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ଶୁଣି, ଅରୁଣପୁତ୍ର ସମ୍ପାତି ଦୁଃଖରେ ବିହ୍ୱଳ ହେଲେ। ସେ ତୁମକୁ, ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ରାବଣଙ୍କ ନିବାସରେ ବସିଥିବାବେଳେ କିଛି କଥା କହିଥିଲେ, ଯାହା ସମ୍ପାତିଙ୍କୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିଲା। ତାପରେ ଅଙ୍ଗଦଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ, ଆମେ ସମସ୍ତେ ବିନ୍ଧ୍ୟା ପର୍ବତ ଛାଡ଼ି ସମୁଦ୍ର କୂଳକୁ ପହଞ୍ଚିଲୁ। ତୁମ ଦର୍ଶନ ପାଇଁ ଉତ୍ସୁକ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇ, ସମସ୍ତ ବାନର ଅଙ୍ଗଦଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ସମୁଦ୍ର କୂଳକୁ ଆସିଲେ। କିନ୍ତୁ ପୁନି ତୁମ ଦର୍ଶନ ଆଶାରେ ସମସ୍ତେ ଭୟ ଓ ଚିନ୍ତାରେ ପଡ଼ିଗଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ମୁଁ, ସମୁଦ୍ର କୂଳରେ ବସିଥିବା ବାନର ସେନାକୁ ଦେଖି, ଭୟ ଛାଡ଼ି ଏକଶତ ଯୋଜନା ଲମ୍ବା ଲାଘି ଦିନିଶେ ଲଙ୍କା ପ୍ରବେଶ କଲି, ଯେଉଁଠାରେ ଅନେକ ରାକ୍ଷସ ଥିଲେ। ମୁଁ ରାବଣଙ୍କୁ ଏବଂ ଦୁଃଖିତ ତୁମକୁ ଦେଖିଲି, ହେ ନିର୍ମଳା, ଏହି ସବୁ ଘଟଣା ମୁଁ ଯଥାଯଥିକ କହିଦେଲି। ମୋ ସହ କଥା ହେବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କର, ହେ ଦେବୀ, କାରଣ ମୁଁ ଦଶରଥପୁତ୍ର ରାମଙ୍କ ଦୂତ; ତୁମ ପାଇଁ ରାମ ଏହି ସମସ୍ତ ପ୍ରୟାସ କରିଛନ୍ତି, ଏବଂ ମୁଁ ଏଠାକୁ ଆସିଛି। ମୋତେ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀ, ବାୟୁପୁତ୍ର ଭାବେ ଜାଣ, ତୁମ ପତି, ସମସ୍ତ ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସୁସ୍ଥ ଅଛନ୍ତି। ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣ ଥିବା, ତାଙ୍କ ଭାଇଙ୍କ ସେବାରେ ନିଯୁକ୍ତ ଏବଂ ତୁମ ପତିଙ୍କ ମଙ୍ଗଳକାମନାରେ ଲାଗି ରହିଛନ୍ତି। ମୁଁ ଏକାଏକି ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଏଠାକୁ ଆସିଛି; ମୋ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ଅନେକ ରୂପ ଧାରଣ କରି ଏଠାକୁ ଘୁଞ୍ଚି ଆସିଛି। ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗ ଅନ୍ବେଷଣ କରି, ତୁମ ପଥ ଖୋଜି, ଶୋକାକୁଳ ବାନର ସେନାକୁ ଧନ୍ୟବାଦରେ ମିଳିଲି। ମୋତେ ତୁମ ଖୋଜିବା ଆଜ୍ଞା ମିଳିଥିଲା, ଏବଂ ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ଏହି ସମୁଦ୍ର ଉଲ୍ଲଙ୍ଘନ ବ୍ୟର୍ଥ ହେଲା ନାହିଁ। ମୁଁ ଏହି ଯଶ ପାଇବି, ହେ ଦେବୀ, କାରଣ ତୁମକୁ ଦେଖିବାରେ ସଫଳ ହୋଇଛି; ଏବଂ ଶୀଘ୍ର ରାମ, ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ତୁମ ପାଖକୁ ଆସିବେ। ରାବଣ, ରାକ୍ଷସରାଜ, ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଓ ବନ୍ଧୁମାନେ ସହିତ ବଧ ହେବେ; ହେ ବୈଦେହୀ, ଏଠାରେ ଏକ ମାଲ୍ୟବାନ୍ ନାମକ ପର୍ବତ ଅଛି, ଯାହା ସବୁଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ। ସେଠାରୁ ବାନର କେଶରୀ, ମୋ ବାପା, ଦେବ ଋଷିମାନେ ଦେଇଥିବା ଆଜ୍ଞାରେ ଗୋକର୍ଣ୍ଣ ପର୍ବତକୁ ଗଲେ, ଏବଂ ନଦୀପତିଙ୍କ ପବିତ୍ର ତୀରେ ଶିବଙ୍କ ନିବାସ ପୁନଃସ୍ଥାପିତ କଲେ। ହେ ମୈଥିଳୀ, ସେଠି ବାନରମାନେ ଅଛନ୍ତି, ମୁଁ ବାୟୁରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଛି; ମୋ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ହନୁମାନ୍ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ହେ ବୈଦେହୀ, ତୁମ ଭରସା ପାଇଁ ମୁଁ ତୁମ ପତିଙ୍କ ଗୁଣ ଓ କଥା କହିଛି; ଶୀଘ୍ର ରାଘବ ତୁମକୁ ଏଠାରୁ ନିଅନ୍ତି। ଏପରି ଭାବେ ଦୁଃଖରେ କ୍ଳାନ୍ତ ଶୀତା, ଏହି ଯୁକ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ କଥାରେ ଶାନ୍ତି ଲାଗିଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ଦୂତ ଭାବେ ଚିହ୍ନିଲେ। ଜନକନନ୍ଦିନୀ ଅପୂର୍ବ ଆନନ୍ଦରେ ବିହ୍ୱଳ ହୋଇ, ତାଙ୍କ ଆଖିରୁ ଆନନ୍ଦାଶ୍ରୁ ଝରିଲା, ତାଙ୍କର ଚଉଁଟିଆ ପାପୁଅ ଅନ୍ନ୍ୟ ଭାବେ କମ୍ପିତ ହେଉଥିଲା। ତାଙ୍କର ଲାଲ ଓ ଧଳା ଚକ୍ଷୁ ସହିତ ସୁନ୍ଦର ମୁହଁ ରାହୁର ଚଞ୍ଦ୍ରକୁ ଛାଡ଼ି ଦେବା ପରେ ଯେପରି ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ହୁଏ, ସେପରି ଜ୍ଵଳମାନ୍ ହେଲା। ସେ ହନୁମାନ୍ ବାନରକୁ ପ୍ରକୃତ ଭାବେ ଚିହ୍ନିଲେ, ତାଙ୍କୁ ଅନ୍ୟ କିଏ ହୋଇପାରିବ ନାହିଁ ବୋଲି ଭାବିଲେ। ତାପରେ ହନୁମାନ୍ ତାଙ୍କୁ, ଯିଏ ଦେଖିବାକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମନୋହର, କଥା କହିଲେ। 'ମୁଁ ଏହି ସବୁ କଥା ତୁମକୁ କହିଛି; ହେ ମୈଥିଳୀ, ଏବେ ଶାନ୍ତି ରଖ। ମୁଁ କ'ଣ କରିବି, କିମ୍ବା ତୁମେ କିପରି ମୋତେ ଫେରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ?' ଶମ୍ଭସଦନରେ ମହାମୁନିଙ୍କ ପ୍ରେରଣାରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବାନର ଦ୍ୱାରା ରାକ୍ଷସ ବଧ ହେବାବେଳେ, ମୁଁ ବାୟୁଂକୁ ଜନ୍ମ ନେଇଛି; ତାଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ମୁଁ ସେହିପରି ବାନର। ଏହିପରେ ମହାବଳୀ ବାୟୁପୁତ୍ର ହନୁମାନ୍ ପୁନି ଶୀତାଙ୍କୁ ବିଶ୍ୱାସ ଦେବା ପାଇଁ ମର୍ଯ୍ୟାଦାପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା କହିଲେ। ତୁମ ନିଶ୍ଚିନ୍ତିତା ପାଇଁ ଏହି ଚିହ୍ନ ବଡ଼ ଆତ୍ମା ଦ୍ୱାରା ଆଣି ଦିଆଯାଇଛି; ଏବେ ଶାନ୍ତି ରଖ, ହେ ଦେବୀ, ତୁମ ଦୁଃଖର ଫଳ ଏବେ କମିଛି। ସେହି ଚିହ୍ନ ନେଇ ତାହାକୁ ଦେଖି, ଯାହା ତାଙ୍କ ପତିଙ୍କ ଚିହ୍ନରେ ଶୋଭିତ, ଜାନକୀ ଏପରି ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ, ଯେପରି ତାଙ୍କ ପତି ସ୍ୱୟଂ ଆସିଥିଲେ। ତାଙ୍କର ଲାଲ ଓ ଧଳା ଚକ୍ଷୁ ସହିତ ସୁନ୍ଦର ମୁହଁ ଏଉଁ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଲା, ଯେପରି ରାହୁର ପାଶରୁ ଚନ୍ଦ୍ରମା ମୁକ୍ତ ହେବା ପରେ ଦୀପ୍ତି ଦିଏ। ତାପରେ ସେଇ ସଂକୋଚିତ ଯୁବତୀ, ପତିଙ୍କ ସନ୍ଦେଶରେ ଆନନ୍ଦିତ ଓ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ, ହନୁମାନ୍ଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ।