ଲକ୍ଷ୍ମଣ ମକର ରାଜା ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଖବର ଦେଲେ। ସୁଗ୍ରୀବ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ କଥା ଶୁଣିଲେ। ସେ ସମୟରେ ସୁଗ୍ରୀବ ଏକଦମ ନିର୍ମଳ ହୋଇଥିଲେ, ଯେପରି ଗ୍ରହ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଭାହିନ୍ନ ସୂର୍ଯ୍ୟ। ତାପରେ, ଆପଣଙ୍କ ଭୂଷଣ ରାକ୍ଷସ ଦ୍ୱାରା ନିଯୁକ୍ତ ହୋଇଥିଲା। ଏହି ସମସ୍ତ ମାଳା ଭୂଷଣ ଯେଉଁଠି ପୃଥିବୀରେ ପଡ଼ିଥିଲା, ମକର ଦଳପତିମାନେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ରାମଙ୍କୁ ନେଇ ଆଣିଲେ। ସେମାନେ ଖୁସିରେ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖାଇଲେ, କିନ୍ତୁ ଆପଣଙ୍କ ପଥ ବୁଝିପାରିଲେ ନାହିଁ। ମୁଁ ଏହି ଭୂଷଣ ନେଇ ଆସିଥିଲି। ଏହି ଭୂଷଣ ରାମଙ୍କ ଭୁଲି ଦେଖି ଭାବିଲେ, ତାଙ୍କ ମନ ଦୁଃଖରେ ଭରିଗଲା। ସେ ଏହି ଭୂଷଣ ଗୋଡ଼ରେ ରଖି ଅନେକ ଭାବରେ ଦେଖିଲେ। ଦିବ୍ୟ ତେଜରେ, ଦେବତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ଏହି ଭୂଷଣ ଦେଖି ରାମ କ୍ଷୁଦ୍ର ହେଇ କାନ୍ଦିଲେ, ପୁନଃପୁନଃ ଦୁଃଖ ଭୋଗିଲେ। ସେ ସମୟରେ ଦଶରଥନନ୍ଦନ ଦୁଃଖର ଅଗ୍ନି ଜ୍ୱଳନ କରିଥିଲେ। ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖରେ ଏକଦମ ଶୟାନ ହେଇ ରହିଲେ, ମୁଁ ଅନେକ କଥା କହି ତାଙ୍କୁ ଉଠାଇଲି। ଏହି ଭୂଷଣ ଦେଖି ରାମ ଏବଂ ସୌମିତ୍ରି ପୁନଃପୁନଃ ଦେଖାଇ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଭରସା କରିଲେ। ଆପଣଙ୍କୁ ଦେଖିପାଇଁ ନପାରିବାରେ ରାମ ଦୁଃଖରେ ଜଳିଉଠିଛନ୍ତି, ଏକ ଅଗ୍ନିପର୍ବତର ଭଳି ସେ ସଦା ଦୁଃଖରେ ରହିଛନ୍ତି। ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ ରାମ ନିଦ୍ରାହୀନ, ଦୁଃଖ ଓ ଚିନ୍ତାରେ ଭରିଯାଇଛନ୍ତି, ଏକ ଅଗ୍ନିମୟ ଘରର ଅଗ୍ନି ଭଳି। ଆପଣଙ୍କୁ ଦେଖିପାଇଁ ଦୁଃଖରେ ରାମ ଅସ୍ଥିର ହୋଇଯାନ୍ତି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭୂକମ୍ପରେ ଲୋଡ଼ିଥିବା ପର୍ବତର ଭଳି। ସୁନ୍ଦର ଅରଣ୍ୟ ଓ ନଦୀ ଉତ୍ସ ମାନେ ଘୁଞ୍ଚିବା ସତ୍ତ୍ୱେ ଆପଣଙ୍କୁ ଦେଖିପାଇଁ ନପାରିବାରେ ରାମ କିଛି ଆନନ୍ଦ ନାହିଁ। ଏହି ମହାପୁରୁଷ ରାମ ଶୀଘ୍ର ଆପଣଙ୍କୁ ଦେଖିବେ, ଜନକନନ୍ଦନୀ, ରାବଣଙ୍କୁ ନିଜ ମିତ୍ର ଓ ପରିବାର ଦ୍ୱାରା ବଧ କରି। ତାପରେ, ରାମ ଓ ସୁଗ୍ରୀବ ଏକ ସମ୍ମିଳନ କରିଲେ—ବାଲିଙ୍କୁ ମାରିବା ଓ ଆପଣଙ୍କୁ ଖୋଜିବା ପାଇଁ। ତାପରେ, ସୁଗ୍ରୀବ ଏହି ଦୁଇ ଶୂର ବ୍ରାତାଙ୍କ ସହ କିଷ୍କିନ୍ଧା ପହଁଚିଲେ, ଏବଂ ବାଲି ଯୁଦ୍ଧରେ ବଧ ହେଲେ। ରାମ ବାଲିଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ବଧ କରି ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ମକର ଓ ଭାଲୁ ଦଳର ରାଜା କରିଦେଲେ। ଏପରି ରାମ ଓ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ମିଳନ ହେଲା। ମୁଁ, ହନୁମାନ୍, ତାଙ୍କର ପ୍ରତିନିଧି ଭାବେ ଆସିଛି। ସୁଗ୍ରୀବ ନିଜ ରାଜ୍ୟ ପୁନଃପ୍ରାପ୍ତ କରିବା ପରେ, ମହାବଳୀ ମକରମାନେ ଦଶ ଦିଗରେ ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ ଖୋଜିବାକୁ ପଠାଇଲେ। ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଆମେ ଓ ଅନ୍ୟ ମକରମାନେ ତାଙ୍କ କଥା ପୂରଣ କରିବାକୁ ପୃଥିବୀର ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଖୋଜିବାକୁ ଯାଇଲୁ। ଆମ ମଧ୍ୟରେ ଅଙ୍ଗଦ ଅଛନ୍ତି, ବାଲିଙ୍କ ସୁପୁତ୍ର, ଶୂର ଓ ପ୍ରଶସ୍ତିଶାଳୀ, ଯିଏ ଏକ ତୃତୀୟ ଶକ୍ତି ସହ ଯାତ୍ରା କଲେ। ଆମେ ହରାଇ ଦୁଃଖରେ ଭାସି ରହୁଥିଲୁ, ଅନେକ ଦିନ ଓ ରାତି ଭିନ୍ଧ୍ୟ ପର୍ବତରେ କଟିଗଲା। ଅଧିକ ସମୟ ଚାଲିଗଲା ଓ କାମରେ ଅସଫଳ ହେବାରେ ଆମେ ମକର ରାଜାଙ୍କ ଭୟରେ ଜୀବନ ଛାଡ଼ିବାକୁ ଚିନ୍ତା କଲୁ। ପର୍ବତ ଦୂର୍ଗ ଓ ନଦୀ ଉତ୍ସ ଖୋଜିଲୁ, କିନ୍ତୁ ଆପଣଙ୍କ ଚିହ୍ନ ମିଳିଲା ନାହିଁ, ଏହି ଦୁଃଖରେ ଆମେ ମୃତ୍ୟୁବ୍ରତ ନେଇଲୁ। ପର୍ବତ ଶିଖରରେ ଆମେ ମୃତ୍ୟୁବ୍ରତ ଅନୁଷ୍ଠାନ କଲୁ, ସମସ୍ତ ପ୍ରମୁଖ ମକରମାନେ ଏହି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ବସିଥିଲେ। ଦୁଃଖର ସାଗରରେ ଅଙ୍ଗଦ ଗଭୀର ଶୋକ କଲେ—ଆପଣଙ୍କ ହରାଇଯିବା ଓ ବାଲିଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ଉପରେ। ଆମର ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ ମୃତ୍ୟୁବ୍ରତ ନେବା, ଯେପରି ଜଟାୟୁ ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇଥିଲେ; ଆମେ ନିରାଶ ଓ ମୃତ୍ୟୁ ଚାହିଁ ଏହି ଆଜ୍ଞା ଅନୁଷ୍ଠାନ କରୁଥିଲୁ। ତାପରେ, ଆମ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପାଇଁ, ଏକ ମହାବଳୀ ପକ୍ଷୀ, ସମ୍ପାତି ନାମକ, ଶୂର ବାଜପକ୍ଷୀ ଓ ଜଟାୟୁଙ୍କ ଭାଇ, ଆସିଲେ। ତାଙ୍କ ଭାଇର ମୃତ୍ୟୁ ଶୁଣି ତିନି କ୍ଷୁଦ୍ର ହୋଇ କହିଲେ: "ମୋର ଭାଇ କିଏ ମାରିଲା, ଏବଂ ସେ କେଉଁଠି ପଡ଼ିଥିଲା?" "ମୁଁ ଏହା ତୁମମାନେଠାରୁ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେ," କହିଲେ; ଅଙ୍ଗଦ ତାଙ୍କୁ ଜନସ୍ଥାନରେ ଘଟିଥିବା ମହାବଧ ବିଷୟରେ କହିଲେ। ଏହି ରାକ୍ଷସ ଦ୍ୱାରା ଜଟାୟୁଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ ଯେପରି ଘଟିଥିଲା, ଏହା ଶୁଣି ସମ୍ପାତି, ଅରୁଣଙ୍କ ପୁତ୍ର, ଦୁଃଖରେ ଭରିଗଲେ। ସେ ଆପଣଙ୍କୁ, ରାବଣଙ୍କ ନିବାସରେ ରହୁଥିବା ସମୟରେ, କଥା କହିଲେ; ଏହି କଥା ଶୁଣି ସମ୍ପାତି ଏକ ମହା ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କଲେ। ଏହା ପରେ, ଅଙ୍ଗଦଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଆମେ ସମସ୍ତେ ଯାତ୍ରା କଲୁ; ଭିନ୍ଧ୍ୟ ପର୍ବତରୁ ଉଠି ସମୁଦ୍ର କୂଳ ପହଁଚିଲୁ। ଆପଣଙ୍କ ଦର୍ଶନ ପାଇଁ ଉତ୍ସୁକ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇ, ଅଙ୍ଗଦଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ସମସ୍ତେ ସମୁଦ୍ର କୂଳକୁ ଆସିଲୁ। କିନ୍ତୁ, ଆପଣଙ୍କୁ ଦେଖିବା ଆଶାରେ ପୁନଃ ଦୁଃଖରେ ତଳିଗଲେ; ମୁଁ, ମକର ସେନାକୁ ସମୁଦ୍ର କୂଳରେ ବସିଥିବା ଦେଖି, ଭୟକୁ ଛାଡ଼ି ଏକ ଶତ ଯୋଜନା ଉଡ଼ିଲି; ରାତିରେ ଲଙ୍କାରେ ପ୍ରବେଶ କରିଲି, ଯେଉଁଠି ରାକ୍ଷସମାନେ ଭିଡ଼ିଥିଲେ। ମୁଁ ରାବଣଙ୍କୁ ଦେଖିଲି, ଆପଣଙ୍କୁ ଦୁଃଖରେ ଦେଖିଲି; ଏହି ସମସ୍ତ କଥା ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ଯେପରି ଘଟିଥିଲା, ଠିକ୍ ତିପରି କହି ଦେଇଛି। ମୋତେ କଥା କହନ୍ତୁ, ମହିଳା; ମୁଁ ଦଶରଥନନ୍ଦନ ରାମଙ୍କ ଦୂତ। ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ ରାମ ଏହି ଉଦ୍ୟମ କରିଛନ୍ତି, ମୁଁ ଏଠି ଆସିଛି। ମୁଁ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀ, ବାୟୁପୁତ୍ର ହନୁମାନ୍। ଆପଣଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ, ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସୁରକ୍ଷିତ ଅଛନ୍ତି।