ସେ ମହାପୁରୁଷଙ୍କର କଣ୍ଠସ୍ୱର ଢୋଲର ଧ୍ୱନି ପରି ଗଞ୍ଜିଉଥିଲା, ତାଙ୍କର ତ୍ୱଚା ମୃଦୁ ଏବଂ ଦେହ ଶକ୍ତିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ତାଙ୍କର ଅଙ୍ଗ ଶୁଭ୍ର ଏବଂ ସୁସଂଖ୍ୟାନ, ତାଙ୍କର ରୂପ ଗାଢ଼ କଳା ରଙ୍ଗରେ ଭାସମାନ। ତିନି ଭାବରେ ଦୃଢ଼, ତିନି ଭାବରେ ଦୀର୍ଘ, ତିନି ଭାବରେ ସମ, ତିନି ଭାବରେ ଉଚ୍ଚ, ତିନି ଭାବରେ ତାମ୍ରବର୍ଣ୍ଣ, ତିନି ଭାବରେ ମୃଦୁ ଏବଂ ତିନି ଭାବରେ ଗଭୀର—ସେ ସବୁବେଳେ ଏହି ଗୁଣରେ ଶୋଭିତ। ତାଙ୍କ ଶରୀରରେ ତିନିଟି ରେଖା, ତିନିଟି ଭାଗରେ ବଙ୍କିଆ, ଚାରିଟି ଉଲ୍ଲେଖନୀୟ ଲକ୍ଷଣ, ତିନିଟି ମୁଣ୍ଡ, ଚାରି ଭାଗ, ଚାରିଟି ଚିହ୍ନ, ଚାରିଟି ଉରୁ ଏବଂ ଚାରିଟି ସମତା ଅଛି। ତାଙ୍କର ଚଉଦ ଯୁଗଳ, ଚାରିଟି ଦାନ୍ତ, ଚାରି ପ୍ରକାର ଚଳନ, ବଡ଼ ଠୋଠ, ଜିହ୍ବା ଏବଂ ନାକ, ପାଞ୍ଚଟି ମୃଦୁ ଗୁଣ ଏବଂ ଆଠଟି ବଂଶଜ ଅଛି। ଦଶଟି ପଦ୍ମ ସଦୃଶ ଲକ୍ଷଣ, ଦଶଟି ବିସ୍ତୃତ ଅଂଶ, ତିନିଟି ଦ୍ୱାରା ଆବୃତ, ଦୁଇଟି ଧଳା ଚିହ୍ନ, ଛଅଟି ଉଚ୍ଚତା, ନଅଟି ସୁକୁମାର ଅଂଶ ଏବଂ ରାଘବ ତିନି ଭାବରେ ବିସ୍ତାରିତ। ସେ ସତ୍ୟ ଓ ଧର୍ମରେ ଆନନ୍ଦ ପାଉଛନ୍ତି, ତେଜସ୍ୱୀ, ଦାନ ଓ ଦୟାରେ ନିଷ୍ଠାବାନ, ସମୟ ଓ ସ୍ଥାନ ବିବେଚନାରେ ପାରଙ୍ଗତ ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କ ପ୍ରିୟ ମିଠା କଥା କହନ୍ତି। ତାଙ୍କର ଭିନ୍ନ ମାତାରୁ ଜନ୍ମିତ ଭାଇ ସୌମିତ୍ରି, ଅପାର ତେଜର ଧାରକ, ସମାନ ସ୍ନେହ, ରୂପ ଓ ଗୁଣରେ ତୁଳ୍ୟ। ସେଇ ରାମ, ସୁନା ପରି ଚମକଦାର, ଗାଢ଼ କଳା ରଙ୍ଗରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ଏବଂ ମହାନ କୀର୍ତିର ଧାରକ, ଏହି ଦୁଇଜଣ ପୁରୁଷସିଂହ ତୁମକୁ ଦେଖି ଖୁସି ହେଉଛନ୍ତି। ସେମାନେ ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀ ଖୋଜି ଆମ ସହିତ ଯୋଗ ଦେଲେ, ତୁମେ କେଉଁଠି ଅଛ, ଏହି ଦେଖିବାକୁ ଭୂମିରେ ଘୁଞ୍ଚିଘୁଞ୍ଚି ଚାଲିଲେ। ସେମାନେ ବନ୍ୟପ୍ରାଣୀର ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଯିଏ ପୂର୍ବ ଭାଗ୍ୟରେ ରିଷ୍ୟମୂକ ପାହାଡ଼ ତଳେ ଗଛ ଝୁମାଡ଼ି ମଧ୍ୟରେ ବସିଥିଲେ। ସେମାନେ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଭାଇଙ୍କ ଭୟରେ ବସିଥିବା, ଦେଖିବାକୁ ମଧୁର; ଆମେ ମଧ୍ୟ, ମଙ୍କି ରାଜା ସୁଗ୍ରୀବ, ସତ୍ୟରେ ଦୃଢ଼। ଆମେ ରାଜ୍ୟକୁ ସେବା କରୁଥିଲୁ, ଯାହା ପୂର୍ବ ଭାଗ୍ୟରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ; ତାପରେ ସେ ଦୁଇଜଣ, ଚିରଉତ୍ତମ ଧନୁଷ ହାତରେ ଧରି, ଚିରବର୍କ ଚିରପତ୍ର ପିନ୍ଧି, ରିଷ୍ୟମୂକ ପାହାଡ଼ର ଆନନ୍ଦଦାୟକ ଅଞ୍ଚଳକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ସେଇ ଦୁଇଜଣ ଧନୁଧରୀ ପୁରୁଷସିଂହଙ୍କୁ ଦେଖି, ମଙ୍କିମାନ୍ୟଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଭୟରେ ପାହାଡ଼ ଶିଖରକୁ ଲାଫ୍ କଲେ; ଏହି ଭୟରେ ସେ ଶିଖରରେ ରହିଲେ। ତାପରେ ସୁଗ୍ରୀବ ମୋତେ ଏକାକି ସେମାନଙ୍କ ନିକଟକୁ ପଠାଇଲେ; ଏହିପରି ମୁଁ, ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଆଦେଶରେ, ସେ ଦୁଇ ପୁରୁଷସିଂହଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲି। ସୁନ୍ଦର ଓ ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣରେ ଶୋଭିତ, ଯୋଗ ହାତରେ ସେମାନେ ମୋ ସମ୍ମୁଖରେ ଦଣ୍ଡିଆ ହେଲେ; ମୁଁ ତାଙ୍କର ନିଜସ୍ୱ ଭାବ ବୁଝି, ସ୍ନେହରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲି। ତାଙ୍କର ପିଠିରେ ଚଢ଼ି, ସେ ଦୁଇଜଣ ପୁରୁଷସିଂହ ମୋ ଦ୍ୱାରା ମହାତ୍ମା ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ସତ୍ୟରେ ଉପସ୍ଥାପିତ ହେଲେ। ଏହି ଦୁଇଜଣଙ୍କର ମଧ୍ୟରେ କଥାବାର୍ତ୍ତା ହେବାରୁ ଗଭୀର ସ୍ନେହ ଜନ୍ମ ନେଲା; ସେଠାରେ ଏହି ଦୁଇଜଣ, ବିଶ୍ରୁତ, ବନରାଜ ଓ ମନୁଷ୍ୟରାଜ। ଏକାଉଁଠି ଏକାଉଁଠି ପୂର୍ବ ଘଟଣା କହି, ଏକାଉଁଠି ଦୁଃଖ ସାନ୍ତ୍ବନା ଦେଲେ; ତାପରେ ରାମ, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଭାଇ, ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଲେ। ସେ ବାଳିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା, ଜନାନୀକୁ କାରଣ କରି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ନିଷ୍କାସିତ ହେଲେ; ତାପରେ ତୁମ ହାନିର ଦୁଃଖ ଦୋଷହୀନ କର୍ମର ଧାରକ ରାମଙ୍କୁ ଜର୍ଜରିତ କଲା। ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସେହିବେଳେ ବନରାଜ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ; ଏବଂ ସୁଗ୍ରୀବ, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ମୁଖରୁ ଶୁଣି, ଅତ୍ୟନ୍ତ ନିରୁତ୍ସାହ ହେଲେ, ଯେପରି ଗ୍ରହ ଦ୍ୱାରା ଗ୍ରସ୍ତ ସୂର୍ଯ୍ୟ। ତାପରେ ତୁମ ଆଭୂଷଣ, ଯାହା ରାକ୍ଷସ ନେଇଥିଲେ, ସେଗୁଡ଼ିକ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିଲା; ମଙ୍କି ସେନାପତିମାନେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ରାମଙ୍କୁ ଆଣିଦେଲେ। ଖୁସିରେ ଦେଖାଇଲେ, କିନ୍ତୁ ତୁମ ପଥ ଜାଣିଲେ ନାହିଁ; ସେଗୁଡ଼ିକୁ ରାମଙ୍କୁ ଦେଲେ, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଏହା ଆଣିଥିଲି। ଏହି ସୁନ୍ଦର ଆଭୂଷଣ ଗୋଦିରେ ରଖି, ରାମ ତାହାକୁ ବିଭିନ୍ନ ଭାବରେ ଦେଖିଲେ, ମନ ଦୁଃଖିତ ଥିଲେ। ଦେବତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆ ଏହି ଦିବ୍ୟ ତେଜରେ, ସେ ଅନୁବାଦ କଲେ; ଦେଖି ଦେଖି ରାମ ପୁନିପୁନି କନ୍ଦିଲେ, ଦୁଃଖ ଭୋଗିଲେ। ସେହିବେଳେ ଦଶରଥନନ୍ଦନ ଦୁଃଖର ଅଗ୍ନି ଜଳାଇଲେ। ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖରେ ଅଚେତନ ହେଇ ଥିଲେ; ମୁଁ ବିଭିନ୍ନ ଉପାୟରେ, କଷ୍ଟକରେ, ତାଙ୍କୁ ପୁନଃ ଉଠାଇଲି। ଏହି ମୂଲ୍ୟବାନ ଆଭୂଷଣ ଦେଖି, ପୁନିପୁନି ଦେଖାଇ, ରାଘବ ଏବଂ ସୌମିତ୍ରି ସେଗୁଡିକୁ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ସମର୍ପଣ କଲେ। ହେ ମହିଳା, ତୁମକୁ ଦେଖିବାକୁ ନପାଇ, ରାଘବ ତପ୍ତ ହେଉଛନ୍ତି; ସେ ସଦା ଦୁଃଖ ଅଗ୍ନିରେ ଜଳୁଛନ୍ତି, ଯେପରି ଅଗ୍ନି ପାହାଡ଼। ତୁମ ପାଇଁ ରାଘବ ନିଦ୍ରାହୀନ, ଶୋକ ଓ ଚିନ୍ତାରେ ଭୋଗୁଛନ୍ତି, ଯେପରି ଅଗ୍ନିର ଘରରେ ଅଗ୍ନି। ତୁମକୁ ଦେଖିନଥିବା ଦୁଃଖରେ ରାଘବ ବିକଳ ହେଉଛନ୍ତି, ଯେପରି ବଡ଼ ପାହାଡ଼ ଭୟଙ୍କର ଭୂକମ୍ପରେ କମ୍ପିତ। ଆନନ୍ଦଦାୟକ ବନ ଓ ନଦୀ ତଟରେ ଘୁଞ୍ଚି ଚାଲି ମଧ୍ୟ, ତୁମକୁ ଦେଖିନଥିବାରୁ ରାମ କୌଣସି ସୁଖ ଲାଗୁନାହିଁ। ହେ ଜନକନନ୍ଦିନୀ, ସେଇ ପୁରୁଷସିଂହ ରାଘବ ଶୀଘ୍ର ତୁମ ପାଖକୁ ଆସିବେ, ରାବଣଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ସମସ୍ତ ବନ୍ଧୁ ଓ ସାଥୀମାନେ ସହିତ ହତ୍ୟା କରି। ଏପରି ରାମ ଓ ସୁଗ୍ରୀବ ମିଳି ଏକ ସମ୍ଝୌତା କଲେ—ବାଳିଙ୍କୁ ବଧ କରିବା ଏବଂ ତୁମକୁ ଖୋଜିବା। ତାପରେ ବନରାଜ ସୁଗ୍ରୀବ, ସେଇ ଦୁଇ ଶୂରବୀର ରାଜକୁମାରଙ୍କ ସହିତ, କିଷ୍କିନ୍ଧାକୁ ଆସିଲେ ଏବଂ ବାଳି ଯୁଦ୍ଧରେ ବଧ ହେଲେ। ତାପରେ ରାମ, ଯୁଦ୍ଧରେ ବାଳିଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ବଧ କରି, ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ବନରାଜ ଓ ଭାଲୁମାନେର ରାଜା କଲେ। ଏଭଳି ରାମ ଓ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମିତ୍ରତା ସ୍ଥାପିତ ହେଲା; ମୋତେ, ହନୁମାନ୍, ସେମାନଙ୍କ ପକ୍ଷରୁ ଦୂତ ଭାବେ ଆସିଛି ବୋଲି ଜାଣ। ନିଜ ରାଜ୍ୟ ପୁନଃ ପାଇ, ସୁଗ୍ରୀବ ମହାବଳୀ ବନରାଜମାନେକୁ ଡାକି, ତୁମ ପାଇଁ ଦଶ ଦିଗରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀମାନେକୁ ପଠାଇଲେ।