ମୁଁ ତାଙ୍କ ପଛରେ ଦୃତଗତିରେ ଅରଣ୍ୟବାସୀ ଭାବେ ଚାଲିଯାଇଥିଲି, କାରଣ ତାଙ୍କୁ ବିନା ମୋ ପାଇଁ ସ୍ୱର୍ଗରେ ରହିବା ମଧ୍ୟ ସୁଖଦ ନୁହେଁ। କିନ୍ତୁ ତାହାଠାରୁ ଆଗରୁ ମଧ୍ୟ, ମିତ୍ରମାନଙ୍କର ଆନନ୍ଦ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଶୂଷ୍ମ ତୃଣ ଓ ଚୀର ପିନ୍ଧି, ତାଙ୍କ ଭାଇଙ୍କ ସଙ୍ଗରେ ଯିବା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରିଥିଲେ। ଆମେ ଦୁହେଁ, ପତିଙ୍କ ଆଜ୍ଞାକୁ ମାନି, ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟରେ ଅଟୁଟ ଥିବା, ଏହି ଅଜଣା, ଭୟାନକ ଦୁର୍ଗମ ଅରଣ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କରିଥିଲୁ। ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟରେ ତାଙ୍କ ସହ ବାସ କରୁଥିବାବେଳେ, ମୁଁ, ତାଙ୍କ ଭାର୍ୟା, ଦୁଷ୍ଟ ରାକ୍ଷସ ରାବଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅପହୃତ ହୋଇଥିଲି। ସେ ମୋତେ ଦୁଇ ମାସ ଜୀବନ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ସମୟ ଦେଇଛନ୍ତି; ସେହି ସମୟ ପରେ ମୁଁ ମୋ ଜୀବନ ତ୍ୟାଗ କରିଦେବି। ଏହିବେଳେ, ଶ୍ରୀମାନ୍ ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ରାମାୟଣର ସୁନ୍ଦର କାଣ୍ଡର ଚତୁର୍ତ୍ଥିଶ ଶ୍ଲୋକ ଶୁଣନ୍ତୁ। ସୀତାଙ୍କ ଦୁଃଖକୁ ଶୁଣି, ବାନରମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଥମ ହନୁମାନ୍ ତାଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ କହିଲେ— “ମାତା, ମୁଁ ରାମଙ୍କ ପ୍ରେରିତ ଦୂତ ଭାବେ ଆସିଛି। ଭଦ୍ରେ, ରାମ ଶୁଭ ଅଛନ୍ତି ଓ ତୁମ ମଙ୍ଗଳ ଜାଣିବାକୁ ଚାହାନ୍ତି। ଯିଏ ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ର ଓ ବେଦ ଜାଣନ୍ତି, ବେଦବିଦ୍ୟାରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ଦଶରଥନନ୍ଦନ ରାମ ତୁମ ଖବର ନେଇଛନ୍ତି। ଏବଂ ତୁମ ନିକଟ ମିତ୍ର, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ତୁମେଁ ପାଇଁ ଶିର ନମାଇଛନ୍ତି।” ଏହି ଦୁଇ ସିଂହପୁରୁଷଙ୍କ ଭଲ ଅବସ୍ଥା ଶୁଣି, ସୀତାଙ୍କ ଶରୀରର ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ ହନୁମାନଙ୍କୁ କହିଲେ— “ଏହି ପୃଥିବୀର ଏହି କଥା ମୋତେ ଏବେ ଶୁଭ ଲାଗୁଛି: ‘ଜୀବନ୍ତ ପ୍ରିୟଜନକୁ ଦେଖିବାର ଆନନ୍ଦ ଶତ ବର୍ଷ ଜୀବନ ଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ।’ ଏହି ମିଳନରେ ଅଦ୍ଭୁତ ଆନନ୍ଦ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା; ଦୁହେଁ ପ୍ରତିଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଆଲୋଚନା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।” ସୀତାଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ବାୟୁପୁତ୍ର ହନୁମାନ୍ ଦୁଃଖିତ ସୀତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ। ହନୁମାନ୍ ଯେତେ ନିକଟକୁ ଆସୁଥିଲେ, ସୀତାଙ୍କ ମନରେ ସନ୍ଦେହ ଓ ଭୟ ବଢ଼ିଲା— “ହାୟ, ମୁଁ ଏମିତି କଥା କାହିଁକି କହିଲି! ଏହି ନିଶ୍ଚୟ ରାବଣ ଅନ୍ୟ ରୂପ ଧାରଣ କରିଛି। ତିନି ଆଶୋକ ଶାଖା ଛାଡ଼ି, ଦୁଃଖରେ କ୍ଲାନ୍ତ, ନିର୍ମଳ ରୂପବତୀ ସୀତା ଭୂମିରେ ବସିଗଲେ। ଏହିବେଳେ ବଳଶାଳୀ ହନୁମାନ୍ ଜନକନନ୍ଦିନୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ, କିନ୍ତୁ ସୀତା ଭୟରେ ତାଙ୍କୁ ଆଉ ଦେଖିଲେ ନାହିଁ। ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରୁଥିବା ଦେଖି, ଚନ୍ଦ୍ରବଦନା ସୀତା ଗଭୀର ନିଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ି ମୃଦୁ କଣ୍ଠରେ କହିଲେ— ‘ଯଦି ତୁମେ ମାୟାବୀ ରାବଣ ନିଜେ ଅନ୍ୟ ରୂପ ଧାରଣ କରି ମୋତେ ଆଉ ଦୁଃଖ ଦେଉଛ, ତେବେ ଏହା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ତୁମେ ଯେଉଁପରି ଜନସ୍ଥାନରେ ତପସ୍ବୀ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିଲ, ସେଇ ତୁମେ ରାବଣ ଅଟୁଟ ଲାଗୁଛ। ରାତିର ଚର, ଯେଉଁଠି ଇଚ୍ଛା କରି ରୂପ ପରିବର୍ତ୍ତନ କର, ଏହି ଦୁଃଖ ଓ ଉପବାସରେ କ୍ଷୀଣ ମୋତେ ପୁନି ଦୁଃଖ ଦେଉଛ, ଏହା ଉଚିତ ନୁହେଁ। କିନ୍ତୁ, ଶାୟଦ ମୋ ସନ୍ଦେହ ଭୁଲ, କାରଣ ତୁମକୁ ଦେଖି ମୋ ହୃଦୟ ଆନନ୍ଦିତ। ଯଦି ତୁମେ ରାମଙ୍କ ଦୂତ ଭାବେ ଆସିଛ, ତେବେ ତୁମକୁ ଶୁଭ ହେଉ। ବନବାସୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଏକ ରାଘବ ଦୂତକୁ ଦେଖିବାର ସୁଖ ସ୍ବପ୍ନ ସମାନ ମିଠା। ମୁଁ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ସ୍ବପ୍ନରେ ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ ଆଶା ଛାଡ଼ିନଥାନ୍ତି; ସ୍ବପ୍ନ ମଧ୍ୟ ମୋ ସହାୟ ହେବ। ମୁଁ ଏଠିକୁ ସ୍ବପ୍ନ ଭାବି ନାହିଁ, କାରଣ ସ୍ବପ୍ନରେ ବାନର ଦେଖିବା ଶୁଭ ନୁହେଁ, ତଥାପି ଏଠିରେ ମୋତେ ଶୁଭ ଲାଗୁଛି। ଏହି ମନର ମାୟା, ବା ବାୟୁରେ ଆସିଥିବା ଦୃଶ୍ୟ, ବା ମନୋବିକାର, ବା ମୃଗମାରୀଚି ତୋ ନୁହେଁ କି? କିନ୍ତୁ ଏହି ମନୋବିକାର ନୁହେଁ, ମୁଁ ନିଜକୁ ଓ ଏହି ବନବାସୀକୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଚିହ୍ନିପାରିଛି।’ ଏପରି ଅନେକ ଭାବରେ ନିଜ ଶକ୍ତି ଓ ଦୁର୍ବଳତା ବିଚାର କରି, ରାକ୍ଷସମାନେ ରୂପ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରିପାରିବା ଦେଖି ସୀତା ତାଙ୍କୁ ରାକ୍ଷସପତି ଭାବି ସନ୍ଦେହ କଲେ। ଏହି ଭାବ ମନେ ଆସି, ସୀତା ଜନକନନ୍ଦିନୀ ଶାନ୍ତ ରହିଲେ, ବାନରଙ୍କୁ କିଛି ଉତ୍ତର ଦେଲେ ନାହିଁ। ସୀତାଙ୍କ ଏହି ନିଶ୍ଚୟ ଜାଣି, ବାୟୁପୁତ୍ର ହନୁମାନ୍ ମଧୁର ଓ ଶାନ୍ତିଦାୟୀ କଥା କହି ସୀତାଙ୍କ ହୃଦୟକୁ ଖୁସି କଲେ— “ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମାନ ତେଜସ୍ୱୀ, ଚନ୍ଦ୍ର ସମାନ ପ୍ରିୟ, ସମସ୍ତ ଜନଙ୍କର ରାଜା ରାମ, ଏଉଁ ବୈଶ୍ରବଣ ସମାନ। ପ୍ରଭାବରେ ବିଶ୍ନୁ ସମ, ସତ୍ୟବାଦୀ, ମୃଦୁଭାଷୀ, ବାଣୀଦେବତା ସମାନ। ରୂପରେ, ଚରିତ୍ରରେ, ଧନରେ କାମଦେବ ସମାନ; କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ, ସେ ଅପାର ବଳବାନ୍, ସର୍ବୋତ୍ତମ ରଥୀ। ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀ ତାଙ୍କ ବାହୁର ଛାୟାରେ ନିରାପଦ; ମୃଗ ରୂପ ଧାରଣ କରାଯିବା ଚଳନାରେ ତୁମକୁ ଏକାକି ଅପହରଣ କରାଯାଇଥିଲା, ଶୀଘ୍ର ତାହାର ପରିଣାମ ଦେଖିବୁ, କାରଣ ଶୂରବୀର ରାମ ଯୁଦ୍ଧରେ ରାବଣଙ୍କୁ ବଧ କରିବେ। କ୍ରୋଧରେ ଅଗ୍ନିସମାନ ତୀବ୍ର ତୀର ଛାଡି ରାମ ନାଶ କରିବେ; ତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ମୁଁ ଦୂତ ଭାବେ ଏଠାକୁ ଆସିଛି। ରାମଙ୍କ ମିତ୍ର, ବାନରସ୍ବାମୀ ସୁଗ୍ରୀବ ମଧ୍ୟ ତୁମ ମଙ୍ଗଳ ଜାଣିଛନ୍ତି।” ଏଭଳି, ଶ୍ରୀମତୀ ସୀତାଙ୍କ ଦୁଃଖ, ସନ୍ଦେହ, ଆଶା ଓ ଆଶ୍ବାସର ମଧ୍ୟରେ, ହନୁମାନଙ୍କ ମଧୁର ବାଣୀ ତାଙ୍କ ହୃଦୟକୁ ଆଶ୍ବାସ ଦେଲା, ଦୂର ଦୁଃଖରେ ଆଶାର ଆଲୋକ ଜାଗ୍ରତ କଲା।