ରାମଙ୍କ ଘରେ ମୁଁ ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷ ରହିଥିଲି, ମାନବ ଜୀବନର ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରି, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଇଛା ପୂରଣ ହୋଇଥିଲା। ତେରୋ ଦିନ ପରେ, ରାଜା ତାଙ୍କ ପୁରୋହିତମାନେ ସହ ଏକ୍ଷ୍ୱାକୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବଂଶଜ ରାମଙ୍କୁ ରାଜା ଭାବେ ଅଭିଷେକ କରିବା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତି ଆରମ୍ଭ କଲେ। ରାମଙ୍କ ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ବ୍ୟବସ୍ଥା ହେଉଥିବାବେଳେ, କୈକେୟୀ ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ କହିଲେ—“ପ୍ରତିଦିନ ମୁଁ ଖାଇବି ନାହିଁ, ପିଇବି ନାହିଁ; ଯଦି ରାମଙ୍କୁ ରାଜା କରାଯିବ, ଏହି ମୋ ଜୀବନର ଶେଷ। ଆପଣ ମୋ ପ୍ରତି ଦୟାରେ ଯେଉଁ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ଦେଇଥିଲେ, ରାଜା ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତାହା ଅନ୍ୟଥା ହେଉନାହିଁ; ରାମଙ୍କୁ ଅରଣ୍ୟକୁ ପଠାନ୍ତୁ।” ରାଜା, ତାଙ୍କ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ସ୍ମରଣ କରି, କୈକେୟୀଙ୍କ ନିର୍ଦୟ ଏବଂ କଠୋର ଶବ୍ଦ ଶୁଣି ଦୁଃଖରେ ବିପର୍ଯ୍ୟସ୍ତ ହେଲେ। ସତ୍ୟର ନିଷ୍ଠାରେ ଅଟୁଟ ବୟସ୍କ ରାଜା, କାନ୍ଦି କାନ୍ଦି ତାଙ୍କ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟ ଛାଡିବାକୁ କହିଲେ। ରାମ, ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାକୁ ମନରେ ଅନୁମୋଦନ କରି, ଅଭିଷେକରୁ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ ଭାବରେ ତାହାକୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ। ରାମ, ସତ୍ୟରେ ଶୂର, ସେ ଦେବେ, ନେବେ ନାହିଁ; ସତ୍ୟ କହିବେ, ମିଥ୍ୟା କଦାପି ନୁହେଁ, ନିଜ ଜୀବନ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ। ସେ, ପ୍ରଶଂସିତ, ମୂଲ୍ୟବାନ ଉପର ଗା ଦେଇ ଛାଡି, ରାଜ୍ୟକୁ ମନରେ ବିଦାୟ ଦେଲେ, ମତେ ତାଙ୍କ ମାତାଙ୍କୁ ସମର୍ପିତ କଲେ। ମୁଁ ତୁରନ୍ତ ତାଙ୍କ ପୂର୍ବରୁ ଅରଣ୍ୟବାସୀ ଭାବେ ଚାଲିଗଲି, କାରଣ ତାଙ୍କୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ କରି ସ୍ଵର୍ଗରେ ମଧ୍ୟ ରହିବା ମୋତେ ମନ ପସନ୍ଦ ନୁହେଁ। ତାହାପୂର୍ବରୁ, ମହାନ୍ତ ଶୌମିତ୍ରି, ତାଙ୍କ ବଡ଼ ଭାଇଙ୍କ ସହ ଯାଇବାକୁ, ଦୁବ ଓ ଚାଳା ପିନ୍ଧି ସଜିଥିଲେ। ଆମେ, ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ଆଜ୍ଞାକୁ ମାନି, ନିଶ୍ଚୟ ଶପଥରେ ଅଟୁଟ, ଅପରିଚିତ ଭୟଙ୍କର ଗଭୀର ଅରଣ୍ୟକୁ ପ୍ରବେଶ କଲୁ। ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟରେ ମହାବଳୀ ରାମଙ୍କ ସହ ବାସ କରିବାବେଳେ, ମୁଁ ତାଙ୍କ ଜୀବନ ସଂଗିନୀ, ଦୁଷ୍ଟ ରାକ୍ଷସ ରାବଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଚୁରି ନିଆଯାଇଥିଲି। ରାବଣ ମୋତେ ଦୁଇ ମାସ ଜୀବନ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଅବଧି ଦେଇଛି; ଏହି ଦୁଇ ମାସ ପରେ, ମୁଁ ନିଜ ଜୀବନ ଦେଇ ଦେବି। ଏବେ, ପବିତ୍ର ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ସୁନ୍ଦର କାଣ୍ଡର ଚତୁର୍ତ୍ଥ ଅଧ୍ୟାୟ ଶୁଣନ୍ତୁ। ସୀତାଙ୍କ ଦୁଃଖଭରା କଥା ଶୁଣି, ବନର ମୁକ୍ୟ ମାନ୍ଦ୍ରିଲ ହନୁମାନ୍ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ କହିଲେ—“ମାତା, ମୁଁ ରାମଙ୍କ ଦୂତି ଭାବରେ ଆସିଛି; ବୈଦେହୀ, ରାମ ସୁସ୍ଥ ଅଛନ୍ତି, ସେ ତୁମର ମଙ୍ଗଳ ଜାଣିବାକୁ ଚାହିଁଛନ୍ତି। ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ର ଓ ବେଦ ଜ୍ଞାନରେ ପାରଙ୍ଗତ, ବେଦ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦଶରଥ ପୁତ୍ର ରାମ ତୁମର ମଙ୍ଗଳ ଜାଣିଛନ୍ତି। ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ତୁମ ଅତି ପ୍ରିୟ ସଂଗୀ, ତୁମ ଦୁଃଖରେ ବିପର୍ଯ୍ୟସ୍ତ ହୋଇ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇଛନ୍ତି।” ଏହି ଦୁଇ ନରସିଂହଙ୍କ ଭଲ ଅବସ୍ଥା ଶୁଣି, ସୀତାଙ୍କ ଦେହର ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗ ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଗଲା, ସେ ହନୁମାନ୍କୁ କହିଲେ—“ଏହି ଲୋକ କଥା ସତ୍ୟ ଲାଗୁଛି—‘ପ୍ରିୟଜନକୁ ଜୀବିତ ଦେଖିବାର ଆନନ୍ଦ ଏକ ଶତ ବର୍ଷରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ।’ ଏହି ଦୁଇ ଜଣଙ୍କ ମିଳନରେ ଅଦ୍ଭୁତ ଆନନ୍ଦ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା; ଦୁଇଜଣ ବିଶ୍ୱାସରେ ଆପସରେ କଥାବାର୍ତା କରିଲେ। ହନୁମାନ୍, ବାୟୁପୁତ୍ର, ସୀତାଙ୍କ ଦୁଃଖ ଦେଖି ତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ। ହନୁମାନ୍ ଯେତେ ନିକଟ ଯାଉଥିଲେ, ସୀତା ତାଙ୍କୁ ରାବଣ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଭାବରେ ଶଙ୍କା କରିଥିଲେ। ସୀତା କହିଲେ—“ହଏ, ମୁଁ ଏପରି କଥା କହିବାରେ ଲଜ୍ଜିତ; ଏହି ନିଶ୍ଚୟ ଅନ୍ୟ ରୂପ ଧରି ଆସିଛି, ଏହି ରାବଣ ନିଶ୍ଚୟ। ଅଶୋକ ଗଛର ଡାଳ ଛାଡି, ଦୁଃଖରେ ଚିନ୍ତିତ ହୋଇ, ନିର୍ମଳ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ସେ ଭୂମିରେ ବସିଗଲେ। ତାପରେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହନୁମାନ୍ ଜନକନନ୍ଦିନୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ; କିନ୍ତୁ ସୀତା ଭୟରେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ନାହିଁ। ହନୁମାନ୍ ନମସ୍କାର କରୁଥିବା ଦେଖି, ଚନ୍ଦ୍ରମୁଖୀ ସୀତା ଗଭୀର ନିଶ୍ୱାସ ପରେ ମାନ୍ଦ୍ରିଲକୁ ମଧୁର କଣ୍ଠରେ କହିଲେ—“ଯଦି ତୁମେ ମାୟାଧିଶ ରାବଣ, ଅନ୍ୟ ରୂପ ଧରି ଆସି, ଆଉ ମୋତେ ବେଶି ଦୁଃଖ ଦେଉଛ, ତାହା ଭଲ ନୁହେଁ। ତୁମେ ଜନସ୍ଥାନରେ ତୁମ ନିଜ ରୂପ ଛାଡି ତପସ୍ବୀ ଭାବେ ଆସିଥିଲ; ତୁମେ ଏହି ରାବଣ, ଯାହାକୁ ମୁଁ ଦେଖିଥିଲି। ରାତିରେ ବାଟଚାଳି, ଯେଉଁଠି ମନମତା ରୂପ ଧରିପାରିବ, ତୁମେ ଆଉ ମୋତେ ଦୁଃଖ ଦେଉଛ, ମୁଁ ଉପବାସରେ ଶୋଷିତ; ଏହା ଭଲ ନୁହେଁ। ହୋଇପାରେ ଏହି ମୋ ଶଙ୍କା ଭୁଲ, କାରଣ ମୁଁ ତୁମକୁ ଦେଖି ଆନନ୍ଦ ପାଇଛି। ଯଦି ତୁମେ ରାମଙ୍କ ଦୂତି ଭାବେ ଆସିଛ, ତୁମର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ; ମୁଁ ଚାହିଁଛି, ମାନ୍ଦ୍ରିଲ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ରାମଙ୍କ କଥା ମୋ ପ୍ରିୟ। ରାମଙ୍କ ଗୁଣ ମୋତେ କହ, ମୂଦୁ ମାନ୍ଦ୍ରିଲ, କାରଣ ସେ ମୋତେ ଅତି ପ୍ରିୟ; ତୁମେ ମୋ ହୃଦୟକୁ ଏପରି ଆକର୍ଷଣ କରୁଛ, ଯେପରି ନଦୀର ତୀରକୁ ଧାରା ଟାଣି ନେଇଯାଏ। ଅ, ସ୍ଵପ୍ନର ଆନନ୍ଦ କେତେ ମଧୁର, ମୁଁ ଦୀର୍ଘ ଦିନ ଚୁରି ନିଆଯାଇ ବସିଛି, ଏବେ ରଘୁବୀରଙ୍କ ଦୂତି ମାନ୍ଦ୍ରିଲ ମଧ୍ୟରେ ଦେଖୁଛି। ଯଦି ସ୍ଵପ୍ନରେ ମଧ୍ୟ ରଘୁବୀର ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହ ଦେଖିପାରିଥାନ୍ତି, ମୁଁ ନିରାଶ ହେବି ନାହିଁ; ସ୍ଵପ୍ନ ମଧ୍ୟ ମୋ ସାହାଯ୍ୟକାରୀ ହେବ। ମୁଁ ଭାବୁନାହିଁ ଏହା ଏକ ସ୍ଵପ୍ନ, କାରଣ ସ୍ଵପ୍ନରେ ମାନ୍ଦ୍ରିଲ ଦେଖିଲେ ଭଲ ନୁହେଁ, ତଥାପି ମୋତେ ଭଲ ହେଇଛି। ଏହା ମନର ଭ୍ରମ ହେବାପାଇଁ ହୋଇପାରେ, କିମ୍ବା ବାୟୁର ନିମିତ୍ତରେ ଦୃଶ୍ୟ, କିମ୍ବା ମୃଗମରୀଚିକା, କିମ୍ବା ମନୋବିକାର। କିନ୍ତୁ ଏହା ମନୋବିକାର ନୁହେଁ, ମୃଗମରୀଚିକା ନୁହେଁ; ମୁଁ ନିଜକୁ ଜାଣିଛି, ଏହି ଅରଣ୍ୟବାସୀକୁ ମଧ୍ୟ।