ହନୁମାନ୍ ଜଣେ ଅଶୋକ ବନରେ ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଥିବା ଏକ ଶ୍ରୀମତୀଙ୍କୁ ଦେଖି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—“ଓ କଳାନେତ୍ରୀ, ତୁମେ କି ଅରୁନ୍ଧତୀ ନୁହଁନ୍ତି କି? ଜଣେ ପତିବ୍ରତା ଯେଉଁଠି ରୂଷ୍ଟି ବା ମୋହରେ ତାଙ୍କର ପତି ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଯାଇଛନ୍ତି? କିମ୍ବା ହେ ଶିଥିଳ କମରବତୀ, କିଏ ତୁମର ପୁଅ, ବାପା, ଭାଇ କିମ୍ବା ପତି, ଯାହା ପାଇଁ ତୁମେ ଏମିତି ଶୋକ କରୁଛ? ଏହି ଲୋକରୁ ଅପର ଲୋକକୁ ଚାଲିଯାଇ ମଧ୍ୟ ଏମିତି ଦୁଃଖ କାହିଁକି? ତୁମର କନ୍ନା, ଗଭୀର ନିଶ୍ୱାସ ଓ ଭୂମିକୁ ଛୁଁଇବା ଦେଖି, ମୁଁ ଭାବୁନି ତୁମେ କୌଣସି ଦେବୀ; ତୁମର ଚେହେରାରେ ଏକ ରାଜନୀର ଚିହ୍ନ ଦେଖି ପାଉଛି। ମୁଁ ଭାବୁଛି ତୁମେ କୌଣସି ରାଜାଙ୍କର ରାଣୀ କିମ୍ବା ରାଜକୁମାରୀ। ଯଦି ତୁମେ ଜନସ୍ଥାନରୁ ରାବଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବଳପୂର୍ବକ ଆନାଯାଇଥିବା ସୀତା ହେଉଛ, ତେବେ ତୁମ ପ୍ରତି ମୋର ଶୁଭକାମନା; ଦୟାକରି ସତ୍ୟ କହ। ତୁମର ନମ୍ରତା, ଅସାଧାରଣ ରୂପ ଓ ତପସ୍ୱିନୀ ଭୂଷା ଦେଖି ମୁଁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଭାବୁଛି ତୁମେ ରାମଙ୍କର ରାଣୀ।" ହନୁମାନଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ରାମଙ୍କ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣରେ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ, ବୈଦେହୀ ଗଛ ଉପରେ ବସିଥିବା ହନୁମାନଙ୍କୁ କହିଲେ—"ମୁଁ ଦଶରଥଙ୍କର ବୁଢ଼ା ରାଜାଙ୍କର ବହୁମୂଳ୍ୟ ଆତ୍ମଜ୍ଞାନୀ, ଶତ୍ରୁ ସଂହାରକ ରାଜାଙ୍କର ସ୍ନୁଷା। ମୁଁ ମହାତ୍ମା ଜନକଙ୍କର ଝିଅ, ମୋର ନାମ ସୀତା, ମୁଁ ପ୍ରଜ୍ଞାନୀ ରାମଙ୍କର ପତ୍ନୀ। ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷ ମୁଁ ରାମଙ୍କ ଘରେ ମାନବୀୟ ସୁଖ ଉପଭୋଗ କରିଥିଲି। ତେରୋ ମ ବର୍ଷରେ, ରାଜା ତାଙ୍କ ପୁରୋହିତମାନଙ୍କ ସହ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁବଂଶୀ ରାମଙ୍କ ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତି ନେଲେ। ତେବେ କୈକେୟୀ ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ କହିଲେ—‘ଯଦି ରାମଙ୍କୁ ରାଜା କରାଯିବ, ତେବେ ମୁଁ ଖାଇବି ନାହିଁ, ପିଇବି ନାହିଁ, ଏହି ମୋର ଜୀବନର ଶେଷ।’ ସେଠାରେ, ‘ପ୍ରେମରେ ତୁମେ ମୋତେ ଯେ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଦେଇଥିଲ, ଏହା ଅକାରଣ ନ ହେଉ, ରାମଙ୍କୁ ଅରଣ୍ୟକୁ ପଠା।’ ଏହା ଶୁଣି ରାଜା ଶତ୍ୟନିଷ୍ଠ ଥିବା ସତ୍ୟରେ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ। ସେ ଦୁଃଖରେ ତଳି ତାଙ୍କ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ପୁଅ ରାମଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରିବାକୁ କହିଲେ। ରାମ, ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାକୁ ଅନ୍ତଃକରଣରେ ଗ୍ରହଣ କରି, ଶବ୍ଦରେ ମଧ୍ୟ ମାନିଲେ। ରାମ ସତ୍ୟବାନ୍, ଦେବା ଜାଣନ୍ତି, ନେବା ନୁହଁନ୍ତି, ସତ୍ୟ କହନ୍ତି, ମିଥ୍ୟା କଦାପି ନୁହଁନ୍ତି। ସେ ତାଙ୍କ ମୂଲ୍ୟବାନ ଉପର୍ବସ୍ତ୍ର ତ୍ୟାଗ କଲେ, ରାଜ୍ୟ ଛାଡ଼ି ମୋତେ ତାଙ୍କ ମାତାଙ୍କୁ ସମର୍ପଣ କଲେ। ମୁଁ ତାଙ୍କଠାରୁ ପୂର୍ବେ ଅରଣ୍ୟବାସୀ ଭାବେ ଯିବାକୁ ସିଦ୍ଧାନ୍ତ କଲି, କାରଣ ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ସ୍ୱର୍ଗରେ ରହିବା ମଧ୍ୟ ମୋତେ ଭଲ ଲାଗେନି। ତା'ର ପୂର୍ବରୁ, ପ୍ରସିଦ୍ଧ ସୌମିତ୍ରି ଲକ୍ଷ୍ମଣ ମଧ୍ୟ ତୁଷ ଓ ଚୀର ପିନ୍ଧି ତାଙ୍କ ଭାଇ ସହ ଯିବାକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରିଥିଲେ। ଆମେ ସମସ୍ତେ ପତିଙ୍କ ଆଜ୍ଞାକୁ ମାନି, ଦୃଢ଼ ନିୟମରେ ଅଟୁଟ ରହି, ଅଦୃଶ୍ୟ ଭୟଙ୍କର ଅରଣ୍ୟକୁ ପ୍ରବେଶ କଲୁ। ଦଣ୍ଡକ ଅରଣ୍ୟରେ ରହିବା ସମୟରେ, ମୁଁ ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଥିବା ବେଳେ, ଦୁଷ୍ଟ ରାବଣ ମୋତେ ଚୁରିକରି ନେଲା। ସେ ମୋତେ ଦୁଇ ମାସ ଜୀବନ ଦେବାକୁ ସମୟ ଦେଇଛି; ଏହି ଦୁଇ ମାସ ପରେ, ମୁଁ ମୋର ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କରିଦେବି। ଏହିପରି ଅନ୍ତର୍ଗତ କଥା ଶୁଣି, ବାନରସ୍ରେଷ୍ଠ ହନୁମାନ୍ ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଥିବା ସୀତାଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଉଥିବା କଥା କହିଲେ—"ମାତା, ମୁଁ ରାମଙ୍କ ଦୂତ ଭାବେ ତୁମ ପାଖକୁ ଆସିଛି। ବୈଦେହୀ, ରାମ ସୁସ୍ଥ ଅଛନ୍ତି, ସେ ତୁମ ଖବର ନେଇଛନ୍ତି। ଦଶରଥଙ୍କ ପୁଅ ରାମ, ଯିଏ ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ର ଓ ବେଦ ଜାଣନ୍ତି, ସେ ତୁମ ପ୍ରତି ଆଶୀର୍ବାଦ କରିଛନ୍ତି। ଏବଂ ତୁମର ପ୍ରିୟ ସାଥୀ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତୁମ ଦୁଃଖରେ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇଛନ୍ତି।" ଏହି ଦୁଇ ସିଂହପ୍ରତିମା ପୁରୁଷଙ୍କ ସୁସ୍ଥତା ଶୁଣି, ସୀତାଙ୍କ ଶରୀରର ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗ ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା। ସେ ହନୁମାନଙ୍କୁ କହିଲେ—"ନିଶ୍ଚିତ ଏହି ପ୍ରବାଦ ଏବେ ମୋତେ ଶୁଭ ଲାଗୁଛି—‘ଜୀବନ୍ତ ପ୍ରିୟଜନକୁ ଦେଖିବାର ଆନନ୍ଦ ଶତ ବର୍ଷର ଜୀବନ ଠାରୁ ବେଶି।’" ଏଭଳି ମିଳନରେ ଦୁଇଜଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଦ୍ଭୁତ ଆନନ୍ଦ ଜନ୍ମ ନେଲା, ଦୁଇଜଣେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭରସାରେ ଆଲୋଚନା କରିଲେ। ହନୁମାନ୍, ବାୟୁପୁତ୍ର, ସୀତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ। ହନୁମାନ୍ ଯେତେ ନିକଟକୁ ଆସୁଥିଲେ, ସୀତାଙ୍କ ସନ୍ଦେହ ବଢ଼ିଲା ଯେ, ଏହି ବେଶ ଧାରଣ କରିଥିବା ରାବଣ ନୁହଁନ୍ତି କି? ସୀତା ମନେ କଲେ—"ହା, ମୁଁ କେମିତି ଏପରି କଥା କହିଲି! ନିଶ୍ଚିତ ଏହି ରାବଣ ଅନ୍ୟ ରୂପ ଧାରଣ କରିଛି।" ଦୁଃଖରେ ଦୁର୍ବଳ ହୋଇ ଅଶୋକ ଗଛର ଶାଖା ଛାଡ଼ି ଭୂମିରେ ବସି ହେଲେ। ତା'ପରେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହନୁମାନ୍ ଜନକନନ୍ଦିନୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ, କିନ୍ତୁ ସୀତା ଭୟରେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ନାହିଁ। ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରୁଥିବା ଦେଖି, ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ମୁହଁ ଥିବା ସୀତା ଗଭୀର ନିଶ୍ୱାସ ପରେ ମୃଦୁ କଣ୍ଠରେ କହିଲେ—"ଯଦି ତୁମେ ମାୟାବୀ ରାବଣ ଏହି ରୂପ ଧାରଣ କରି ମୋତେ ଆଉ ଦୁଃଖ ଦେଉଛ, ତେବେ ଏହା ଉଚିତ ନୁହଁ। ତୁମେ ଯେଉଁଠି ଜନସ୍ଥାନରେ ତପସ୍ବୀ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିଲ, ତୁମେ ସେଇ ରାବଣ ନୁହଁନ୍ତି କି, ଯାହାକୁ ମୁଁ ଦେଖିଥିଲି?