ହନୁମାନ ଅଶୋକ ଭୃକ୍ଷରେ ବସିଥିବା ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଆଶ୍ଚର୍ୟରେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: "ତୁମେ କି ଦେବତାମାନଙ୍କ ଅବସ୍ଥାରୁ ଚୁଟି ପଡିଥିବା ରୋହିଣୀ ନକ୍ଷତ୍ର, ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ କରି ଏଠିକୁ ଆସିଛ?" "କିମ୍ବା, ତୁମେ କି କୃଷ୍ଣନୟନୀ ଉତ୍ତମ ଗୁଣର ମାଳିକା ଅରୁନ୍ଧତୀ, ଯିଏ କୌଣସି କ୍ଷୋଭ କିମ୍ବା ମୋହରେ ତାଙ୍କର ପତି ବଶିଷ୍ଠଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଦେଇଛନ୍ତି?" "ଓ ସୁନ୍ଦର କମରର ମହିଳା, କିଏ ତୁମର ପୁଅ, ପିତା, ଭାଇ କିମ୍ବା ପତି, ଯାହା ପାଇଁ ତୁମେ ଏପରି ଶୋକ କରୁଛ?" "ତୁମର କାନ୍ଦିବା, ଗଭୀର ନିଶ୍ୱାସ ଓ ଭୂମିକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରିବା ଦେଖି, ମୁଁ ଭାବୁନି ତୁମେ କୌଣସି ଦେବୀ; ତୁମେ ଏକ ରାଜାଙ୍କ ରାଣୀ ଭଳି ଲାଗୁଛ." "ମୁଁ ତୁମେ ରଜତ୍ବ ଚିହ୍ନ ଦେଖୁଛି, ଏହି ଦେଖି ମୁଁ ଭାବୁଛି ତୁମେ କିମ୍ବା ରାଜାଙ୍କ ରାଣୀ କିମ୍ବା ରାଜକନ୍ୟା." "ଯଦି ତୁମେ ସୀତା, ଯେଉଁକୁ ରାବଣ ଜନସ୍ଥାନରୁ ବଳପୂର୍ବକ ଆଣିଥିଲା, ତେବେ ତୁମର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ; ମୁଁ ପ୍ରଶ୍ନ କରୁଛି, ଦୟାକରି କହ." "ତୁମର ନମ୍ରତା, ଅସାଧାରଣ ଦେଖା ଓ ତପସ୍ବୀ ଅପରଣ ଦେଖି, ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ମୁଁ ଭାବୁଛି ତୁମେ ରାମଙ୍କ ରାଣୀ." ହନୁମାନଙ୍କ ଏହି ଉପସ୍ଥାପନ ଶୁଣି, ରାମଙ୍କ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣରେ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ, ବୈଦେହୀ ଗଛରେ ବସିଥିବା ହନୁମାନଙ୍କୁ କହିଲେ: "ମୁଁ ଦଶରଥଙ୍କର ପୁତ୍ରବଧୁ, ଶତ୍ରୁସନ୍ହାରୀ ଶିଂହସମ ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଥମ, ଏବଂ ନିଜ ସ୍ୱଭାବ ଜଣା ଥିବା ଜଣେ ରାଜାଙ୍କ ପୁତ୍ରବଧୁ." "ମୁଁ ମହାତ୍ମା ବିଦେହ ରାଜା ଜନକଙ୍କ ଝିଅ; ମୋର ନାମ ସୀତା, ମୁଁ ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ରାମଙ୍କ ପତ୍ନୀ." "ବାରୋଟି ବର୍ଷ ମୁଁ ରାମଙ୍କ ଘରେ ମାନବୀୟ ସୁଖଭୋଗ କରି, ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିଥିଲି." "ତେରୋଟି ବର୍ଷରେ, ରାଜା ଏବଂ ତାଙ୍କ ପୁରୋହିତମାନେ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶୀୟ ରାମଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତି ଆରମ୍ଭ କଲେ." "ରାମଙ୍କ ଅଭିଷେକ ଚାଲିଥିବା ବେଳେ, କୈକେୟୀ ତାଙ୍କ ପତିଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ପ୍ରତିଦିନ ମୁଁ ଖାଇବି ନାହିଁ, ପିବିବି ନାହିଁ; ଯଦି ରାମଙ୍କୁ ଅଭିଷେକ କରାଯିବ, ଏହି ମୋର ଜୀବନର ଶେଷ.'" "'ତୁମେ ମୋତେ ଯେଉଁ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଦେଇଥିଲା, ତାହା ବ୍ୟର୍ଥ ନ ହେଉ; ରାମଙ୍କୁ ଜଙ୍ଗଲକୁ ପଠାଇ ଦିଅ.'" "ସତ୍ୟରେ ଦୃଢ଼ ରାଜା, ଏହି କୈକେୟୀଙ୍କ ଦୁଃଖଦ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ତାଙ୍କ ଦିଆଯାଇଥିବା ବର ସ୍ମରଣ କରି, ଦୁଃଖରେ ଭାଗିଲେ." "ବୟସ୍କ ରାଜା, ଧର୍ମରେ ଦୃଢ଼, କାନ୍ଦିକାନ୍ଦି ତାଙ୍କ ପ୍ରଶସ୍ତ ପୁଅକୁ ରାଜ୍ୟ ଛାଡ଼ିବାକୁ କହିଲେ." "ପ୍ରଶସ୍ତ ରାମ, ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାକୁ ହୃଦୟରେ ଗ୍ରହଣ କରି, ରାଜ୍ୟାଭିଷେକରୁ ବେଶି ପ୍ରିୟ ଭାବରେ ଶିର ଧରି ସ୍ୱୀକାର କଲେ." "ସତ୍ୟବାନ୍ ରାମ, ଦେବା ପାଇଁ ସଦା ପ୍ରସ୍ତୁତ, ନେବା ପାଇଁ ନୁହେଁ; ତିନି ସତ୍ୟ କୁହିବେ, ମିଥ୍ୟା କଦାପି ନୁହେଁ, ଜୀବନ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ." "ମହାନ ଯଶସ୍ବୀ ରାମ, ତାଙ୍କ ମୂଲ୍ୟବାନ ଉପରେ ଅପରଣ ପିନ୍ଧା ବସ୍ତ୍ର ଛାଡ଼ି, ରାଜ୍ୟ ଛାଡ଼ି, ମୋତେ ମାତାଙ୍କୁ ରଖି ଦେଲେ." "ମୁଁ ତାଙ୍କ ପୂର୍ବରୁ ଜଙ୍ଗଲବାସୀ ଭାବେ ଚାଲିଯିବାକୁ ଦୃଢ଼ ହୋଇଥିଲି, କାରଣ ରାମଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ସ୍ଵର୍ଗ ରହିବା ମଧ୍ୟ ମୋତେ ଆନନ୍ଦ ଦେଇନାହିଁ." "ଏହାର ପୂର୍ବରୁ, ପ୍ରଶସ୍ତ ସୌମିତ୍ରି, ତାଙ୍କ ଭାଇଙ୍କ ସାଙ୍ଗରେ ଚଳିବାକୁ, କୁଶ ଓ ଚାଲ ଦେଇ ଅଳଙ୍କୃତ ହୋଇ, ଆଗେ ଯାଇଥିଲେ." "ଆମେ ଭାର୍ୟାମାନେ, ପତିଙ୍କ ଆଜ୍ଞାକୁ ସମ୍ମାନ କରି, ଦୃଢ଼ ନିଷ୍ଠାରେ, ଅଜଣା ଏବଂ ଭୟଙ୍କର ଦଣ୍ଡକ ଜଙ୍ଗଲକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଥିଲୁ." "ମୁଁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାମଙ୍କ ସାଙ୍ଗରେ ଦଣ୍ଡକ ଫରେସ୍ଟରେ ବସିଥିବା ବେଳେ, ଦୁଷ୍ଟ ରାକ୍ଷସ ରାବଣ ମୋତେ ଚୁରି କରି ନେଇଗଲା." "ସେ ମୋତେ ଦୁଇ ମାସ ଜୀବନ ଦେବା ପାଇଁ ସମୟ ଦେଇଛି; ଦୁଇ ମାସ ପରେ, ମୁଁ ମୋର ଜୀବନ ଛାଡ଼ି ଦେଇବି." ଏଠାରେ ସୁନ୍ଦର କାଣ୍ଡର ତିରିଶି ଚାପ୍ଟର ଆରମ୍ଭ ହେଲା ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣରେ। ସୀତାଙ୍କ ଏହି ଦୁଃଖଦ ଉପାଖ୍ୟାନ ଶୁଣି, ବାନରମୁଖ୍ୟ ହନୁମାନ ତାଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ କହିଲେ: "ମୁଁ ରାମଙ୍କ ଦୂତ ଭାବରେ ତୁମ ପାଖକୁ ଆସିଛି; ବୈଦେହୀ, ରାମ ସୁସ୍ଥ ଅଛନ୍ତି, ସେ ତୁମର କୁଶଳ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଛନ୍ତି." "ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ର ଓ ବେଦ ଜଣା ଦଶରଥଙ୍କ ପୁଅ ରାମ, ସେ ତୁମର କୁଶଳ ଜାଣିବାକୁ ଚାହାନ୍ତି." "ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ତୁମର ଅତି ପ୍ରିୟ ସାଥୀ, ତୁମର ଦୁଃଖରେ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର କରିଛନ୍ତି." "ଏହି ଦୁଇ ଶିଂହସମ ପୁରୁଷଙ୍କର କୁଶଳ ଶୁଣି, ସୀତା ତାଙ୍କର ଦେହର ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗ ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଯାଇ, ହନୁମାନଙ୍କୁ କହିଲେ:" "ସତ୍ୟପାଇଁ ଏହି ଲୋକକଥା ମୋତେ ଭଲ ଲାଗୁଛି: 'ପ୍ରିୟଜନଙ୍କୁ ଜୀବନ୍ତ ଦେଖିବାର ଆନନ୍ଦ ଏକ ଶତବର୍ଷରୁ ବେଶି.'" "ଏହି ଦୁଇ ଜଣଙ୍କ ମିଳନରେ ଅଦ୍ଭୁତ ଆନନ୍ଦ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା; ଦୁଇ ଜଣେ ଏକାପରେକା ବିଶ୍ୱାସ କରି କଥା ହେଲେ." "ସୀତାଙ୍କ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ବାୟୁପୁତ୍ର ହନୁମାନ ଦୁଃଖରେ ଭାଗିଥିବା ସୀତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇଲେ." "ହନୁମାନ ଏକାପରେକା ଆସିବା ସହିତ, ସୀତା ତାଙ୍କୁ ରାବଣ ମାୟାରେ ରୂପ ନେଇ ଆସିଛି ବୋଲି ସନ୍ଦେହ କରିଲେ." "ହାୟ, ମୁଁ ଏପରି କଥା କହିଥିବା ପାଇଁ ଲଜ୍ଜିତ! ଏହି ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ରାବଣ ଅନ୍ୟ ରୂପ ନେଇ ଆସିଛି." "ସୀତା, ଅଶୋକ ଗଛର ଶାଖ ଛାଡ଼ି, ଦୁଃଖରେ ଅତି କ୍ଲାନ୍ତ ହୋଇ, ଭୂମି ଉପରେ ବସିଗଲେ." "ତାପରେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହନୁମାନ ଜନକନନ୍ଦିନୀ ସୀତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ; କିନ୍ତୁ ସୀତା, ଭୟରେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ନାହିଁ." "ହନୁମାନଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରୁଥିବା ଦେଖି, ଚନ୍ଦ୍ରମୁଖୀ ସୀତା ଗଭୀର ନିଶ୍ୱାସ ପରେ ମୃଦୁ କଣ୍ଠରେ ବାନରକୁ କହିଲେ:" "ଯଦି ତୁମେ ରାବଣ ନିଜେ, ମାୟାର ମାଷ୍ଟର, ମାୟା ରୂପ ନେଇ ଆସିଛ, ଏବଂ ମୋତେ ଅଧିକ ଦୁଃଖ ଦେଉଛ, ତେବେ ଏହା ଉଚିତ ନୁହେଁ.