ମହାବନରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବାନର ହନୁମାନଙ୍କୁ ସମ୍ମାନର ସହିତ ଦେଖି, ମୈଥିଳୀ ସୀତା ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଗଲେ ଓ ଚିନ୍ତାରେ ପଡିଗଲେ। ସେ ଭାବିଲେ—"ଏହି ବାନର ଭୟଙ୍କର ସ୍ୱଭାବ ଓ ଅପ୍ରାପ୍ୟ ଲାଗୁଛି, ଦେଖିବାକୁ ମଧ୍ୟ ଅସମ୍ଭବ ପ୍ରତୀତି ହେଉଛି"—ଏହି ପରି ଚିନ୍ତା କରି ସେ ପୁନି ଅସ୍ମିତିରେ ପଡିଗଲେ। ଭୟ ଓ ଭ୍ରମରେ ଅତି ଦୁଃଖିତ ସୀତା ବିଳାପ କରି, "ରାମା! ଲକ୍ଷ୍ମଣ!" ବୋଲି କ୍ଷୁଦ୍ର ସ୍ୱରରେ କାନ୍ଦି ପକାଇଲେ। ଏହିପରି ଦୁଃଖ ଓ ଭ୍ରମରେ ପଡିଥିବା ସମୟରେ, ସମ୍ମାନର ସହିତ ଏହି ବାନର ନିକଟକୁ ଆସୁଥିବାକୁ ଦେଖି, ସୀତା ଭାବିଲେ—"ଏହା କିଛି ସ୍ୱପ୍ନ ନୁହେଁ କି?" ସେ ବାନରର ଚଉଡ଼ା ମୁହଁ, କପିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପିତାମ୍ବର ପରି ରଙ୍ଗ ଓ ବିଶିଷ୍ଟ ପ୍ରତିଭା ଦେଖି, ପବନପୁତ୍ର, ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହନୁମାନଙ୍କୁ ଚିହ୍ନିଲେ। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ସୀତା ଭୟରେ ଅତି ଅସ୍ଥିର ହୋଇପଡିଲେ, ଜଣେ ମୃତ୍ୟୁପରେ ପୁନି ସ୍ୱସ୍ଥ ହେବା ପରି ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ ମନେ ଆସିଲେ ଓ ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ସେ ଭାବିଲେ—"ଆଜି ସ୍ୱପ୍ନରେ ଏହି ବିଚିତ୍ର ବାନରକୁ ଦେଖିଛି, ଯାହା ସ୍ୱପ୍ନଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁଯାୟୀ ଅନୁଚିତ। ରାମ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ମୋର ବାପା ଜନକ ରାଜା କୁଶଳରେ ରହନ୍ତୁ।" କିନ୍ତୁ ପୁନି ସେ ଭାବିଲେ—"ମୁଁ ସ୍ୱପ୍ନ ଦେଖୁନି, କାରଣ ଦୁଃଖ ଓ ବିୟୋଗରେ ମୋତେ ନିଦ୍ରା ନାହିଁ। ଯେଉଁ ବେଳେ ରାମଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିଛି, ସେଠୁ ମୋ ପାଖରେ ଆନନ୍ଦ ନାହିଁ।" "ମୋର ମନ, ବାଣୀ, ସବୁ ସମୟେ 'ରାମ, ରାମ' ଉଚ୍ଚାରଣ କରେ, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ନେଇ ଚିନ୍ତା କରେ, ତାଙ୍କ ସମ୍ପର୍କିତ ଦେଖିବା, ଶୁଣିବା ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ କିଛି ନୁହେଁ। ଆଜି ମୁଁ ଏତେ ଭଲପାଇ ତାଙ୍କୁ ମନେ କରୁଛି, ମୋ ସମସ୍ତ ଚିନ୍ତା ତାଙ୍କ ଉପରେ। ଏହିପରି ଜନ୍ମେ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଦେଖୁଛି, ତାଙ୍କୁ ଶୁଣୁଛି।" "ମୁଁ ଭାବୁଛି, 'ଏହା କି ମୋର ଇଚ୍ଛାପୂରଣ?' କିନ୍ତୁ ମନେ ପୁନି ପ୍ରଶ୍ନ କରୁଛି—ତାଙ୍କ ଆକୃତି ଏଠାରେ ନାହିଁ, ତଥାପି ଏହି ବାନର ମୋ ସମ୍ମୁଖରେ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ କଥା କହୁଛି।" "ବାଚସ୍ପତି, ଇନ୍ଦ୍ର, ବ୍ରହ୍ମା, ଅଗ୍ନିଦେବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଏହି ଅରଣ୍ୟବାସୀ ମୋ ସମ୍ମୁଖରେ ଯାହା କହିଛନ୍ତି, ତାହା ସତ୍ୟ ହେଉ—ଅନ୍ୟଥା ନହେଉ।" ଏହିପରି ଚିନ୍ତାରେ ବ୍ୟସ୍ତ ଥିବା ସମୟରେ, ବାନର ଗଛରୁ ଅବତରିଲେ, କୋରଳ ରଙ୍ଗର ପ୍ରଭା ମୁହଁରେ ଝଲମଲାଉଛି, ବିନୟ ଓ ଦୁଃଖର ଭାବରେ ସୀତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ। ପବନପୁତ୍ର ହନୁମାନ ହାତ ମୁଣ୍ଡରେ ଧରି, ମୃଦୁ କଥାରେ ସୀତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ— "ହେ ନିର୍ମଳା, ଅପବିତ୍ର କପଡ଼ା ପିନ୍ଧି ଏହି ଗଛର ଡାଳିରେ ଦଢ଼ିଥିବା ନୀଳ କମଳ ନୟନ ତୁମେ କିଏ? ଦୁଃଖର ଜଳ ତୁମର ନୟନରୁ କାହିଁକି ଝରୁଛି, କମଳ ଓ ପଳାଶ ପତ୍ରରେ ଜଳ ବିକିରଣ ହେଉଥିବାପରି?" "ଦେବତା, ଅସୁର, ନାଗ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ରାକ୍ଷସ, ଯକ୍ଷ, କିନ୍ନରମାନେ ମଧ୍ୟରୁ କିଏ ତୁମେ, ହେ ସୁନ୍ଦରୀ? ରୁଦ୍ର, ମାରୁତ, ବସୁ କିମ୍ବା ଦେବୀ ତୁମେ? ରୋହିଣୀ ତାରା ଭାବେ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଦେବଲୋକରୁ ପଡ଼ିଆସିଛ କି? କିମ୍ବା ଅରୁନ୍ଧତୀ, ଦୃଷ୍ଟିଭ୍ରମ କିମ୍ବା କ୍ରୋଧରେ ମୁନିବର ବଶିଷ୍ଠଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିଦେଇଛ କି?" "ହେ କୃଶକଟି, ତୁମର ପୁଅ, ବାପା, ଭାଇ କିମ୍ବା ସ୍ୱାମୀ କିଏ, ଯାହା ପାଇଁ ଏପରି ଶୋକ କରୁଛ? ତୁମର କାନ୍ଦିବା, ଦୀର୍ଘ ଶ୍ୱାସ ଓ ଭୂମିକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରିବାରୁ ମୁଁ ଭାବୁନି ତୁମେ ଦେବୀ, ରାଜପତ୍ନୀଙ୍କ ଚିହ୍ନ ଦେଖୁଛି।" "ତୁମେ ନିଶ୍ଚିତ ରାଜାଙ୍କ ରାଣୀ କିମ୍ବା ରାଜକୁମାରୀ। ଯଦି ତୁମେ ଜନସ୍ଥାନରୁ ରାବଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବଳାତ୍କାରରେ ଆନାଯାଇଥିବା ସୀତା, ତେବେ ମୋ ପ୍ରଣାମ ଗ୍ରହଣ କର, ମୁଁ ପଚାରୁଛି—ତୁମେ ସତ୍ୟ କହ।" "ତୁମର ବିନୟ, ଅସାଧାରଣ ରୂପ, ତପସ୍ୱିନୀ ଭାବରୁ ମୁଁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ କହିପାରିବି—ତୁମେ ରାମଙ୍କ ରାଣୀ।" ହନୁମାନଙ୍କ ପ୍ରଶ୍ନ ଓ ରାମ ନାମ ଶୁଣି, ସୀତା ଖୁସିରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ—"ମୁଁ ଦଶରଥଙ୍କ ବଧୁ, ଶତ୍ରୁସେନା ନାଶକ ରାଜାଙ୍କ ପତ୍ନୀ, ଏବଂ ଆତ୍ମଜ୍ଞାନ ଥିବା ପୃଥିବୀରେ ସିଂହପ୍ରତିମା ରାଜାଙ୍କ ଝିଅ।" "ମୁଁ ମହାତ୍ମା ଜନକଙ୍କ ଝିଅ, ବିଦେହ ରାଜ୍ୟର ରାଜାଙ୍କ କନ୍ୟା, ମୋର ନାମ ସୀତା, ଧୀର ରାମଙ୍କ ପତ୍ନୀ।" "ବାରଷ ବର୍ଷ ଆମେ ମନୁଷ୍ୟ ଲୋକର ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରି ରାମଙ୍କ ଗୃହରେ ବାସ କରିଲୁ। ତେରସ ବର୍ଷରେ ରାଜା ଓ ପୁରୋହିତମାନେ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁବଂଶୀ ରାମଙ୍କ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ।" "ସେଇ ସମୟରେ କୈକେୟୀ ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ କହିଲେ—'ଯଦି ରାମଙ୍କ ଅଭିଷେକ ହେବ, ତେବେ ମୁଁ ଖାଇବି ନାହିଁ, ପିବିବି ନାହିଁ, ଏହି ମୋର ଜୀବନର ଶେଷ।'" "'ପ୍ରେମରେ ଯେଉଁ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଦେଇଥିଲ, ହେ ରାଜନ, ତାହା ଫଳରୂପ ହେଉ, ଯଦି ମିଥ୍ୟା ନୁହେଁ, ରାମଙ୍କୁ ଅରଣ୍ୟକୁ ପଠା।'" "ତାପରେ ସତ୍ୟବ୍ରତ ରାଜା, ରାଣୀକୁ ଦିଆ ବର ମନେ ପଡି, କୈକେୟୀଙ୍କ କଠୋର ଶବ୍ଦ ଶୁଣି ବଡ଼ ଦୁଃଖ ପାଇଲେ।" "ପୁନି, ତିନି ବୟସ୍କ ରାଜା, ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ, କାନ୍ଦିକାନ୍ଦି ତାଙ୍କ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପୁଅଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରିବାକୁ କହିଲେ।" "ରାମ, ଯିଏ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାକୁ ଅଭିଷେକରୁ ବିଶିଷ୍ଟ ମନେ କରିଥିଲେ, ସେ ମନରେ ମାନିଲେ, ଶବ୍ଦରେ ମାନିଲେ।" "ସତ୍ୟବନ୍ଧ ରାମ ଦେଇଥିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ, କିନ୍ତୁ ନେବାକୁ ନୁହେଁ, ସତ୍ୟ କହିବେ, ମିଥ୍ୟା କେବେ ନୁହେଁ, ଏହି ତାଙ୍କ ଜୀବନର ନୀତି।" "ସେ ମହାନ, ମୂଲ୍ୟବାନ ବସ୍ତ୍ର ତ୍ୟାଗ କଲେ, ରାଜ୍ୟ ଛାଡ଼ି, ମୋତେ ତାଙ୍କ ମାଆଙ୍କୁ ଦେଇଦେଲେ।" "ମୁଁ ତାଙ୍କଠାରୁ ଆଗରେ ଅରଣ୍ୟବାସୀ ହୋଇ ବାହାରିଲି, କାରଣ ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ସ୍ୱର୍ଗରେ ରହିବା ମଧ୍ୟ ମୋତେ ପ୍ରିୟ ନୁହେଁ।