ସୀତା ଜଙ୍ଗଲର ଗଛର ଶାଖା ମଧ୍ୟରେ ଲୁଚିଥିବା ଏକ ବନର ଜୀବକୁ ଦେଖିଲେ, ତାଙ୍କର ମନ ଅସ୍ଥିର ହେଇଗଲା । ସେ ବନ୍ଦା ଚାମ୍ପାପଟି ପରିଧାନ କରିଥିଲେ, ତାଙ୍କର ରଙ୍ଗ ମେଘର ଦୀପ୍ତି ପରି ପିତାଳି ଥିଲା । ଏଠି, ସୀତା ଏକ ଅତି ନମ୍ର, ମୂଦ୍ରାମୟ ବନର ଜୀବକୁ ଦେଖିଲେ, ଯିଏ ମନ୍ଦିର ଅଶୋକ ଫୁଲ ଗୁଛ ପରି ଚମକୁଥିଲେ, ତାଙ୍କର ଆଖି ଗଳିଥିବା ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଥିଲା । ଏପରି, ସୀତା ଗଛ ତଳେ ଭଦ୍ରଭାବରେ ଉଭା ଅତି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବନର ଜୀବକୁ ଦେଖି, ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ ଏବଂ ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ । ସେ ଭାବିଲେ, “ଏହି ବନର ଜୀବ ଭୟଙ୍କର, ତାଙ୍କୁ ନିକଟକୁ ଯିବା ଅସମ୍ଭବ; ଦେଖିବା ପରି ଅସମ୍ଭବ ଲାଗୁଛି,” ଏହି ଭାବରେ ସୀତା ପୁଣି ଅସ୍ଥିର ହେଲେ । ଭୟ ଏବଂ ଅସ୍ଥିରତାରେ ତାଙ୍କର ମନ ଅତି ବିପର୍ଯ୍ୟସ୍ତ ହେଇଗଲା; ସୀତା ଦୁଃଖରେ ହୁଁହୁଁ କରି କାନ୍ଦିଲେ, “ରାମ!” ଏବଂ “ଲକ୍ଷ୍ମଣ!” ବୋଲି ଚିତ୍କାର କଲେ । ଏହି ସମୟରେ, ସୀତା ମୃଦୁ ଶବ୍ଦରେ କାନ୍ଦିଲେ; ପରେ ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବନର ଜୀବ ଭଦ୍ରଭାବରେ ନିକଟକୁ ଆସୁଥିବାକୁ ଦେଖି, “ଏହା ସ୍ଵପ୍ନ ହେବା ଦରକାର,” ଭାବିଲେ । ସୀତା ତାଙ୍କର ଚଉଡ଼ା ମୁହଁ, ବନର ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖି, ତାଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପିତାଳି ବନର ଜୀବ, ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ବାୟୁପୁତ୍ର, ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦେଖି ସୀତା ଭୟରେ ଅତି ଅସ୍ଥିର ହେଲେ, ମନେ ହେଲା ଜଣେ ଜୀବ ଛାଡ଼ି ଚାଲିଗଲା । ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ ସୀତା ଅପନି ଚେତନା ପୁନର୍ପ୍ରାପ୍ତ କରି, ଚିନ୍ତା କରିଲେ—“ଆଜି ମୁଁ ଏହି ଅଜଣା ବନର ଜୀବକୁ ସ୍ଵପ୍ନରେ ଦେଖିଛି, ଯାହା ସ୍ଵପ୍ନ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ବିରୋଧିତ; ରାମ ଏବଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସୁସ୍ଥ ରହନ୍ତୁ, ମୋ ଜନକ ମହାରାଜ ମଧ୍ୟ ସୁସ୍ଥ ରହନ୍ତୁ ।” “ଏହା ସ୍ଵପ୍ନ ନୁହେଁ, କାରଣ ମୁଁ ନିଦ୍ରାରେ ନୁହେଁ—ଦୁଃଖ ଏବଂ ବିପଦରେ ପୀଡ଼ିତ। ମୁଁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହେବାରୁ ଏଯାଁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଖୁସି ନାହିଁ ।” ସୀତା ଭାବିଲେ, “ମୋ ଚିନ୍ତା ଏବଂ ବାଣୀରେ ସର୍ବଦା ‘ରାମ, ରାମ’ ବୋଲି ଉଚ୍ଚାରଣ କରେ; ମୁଁ ସେହିଁଠି ଦେଖି ଏବଂ ଶୁଣି ରାମ ସଂପର୍କିତ ଦେଖିବାକୁ ଚାହେଁ ।” ସୀତା ଭାବିଲେ, “ଏଯାଁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୁଁ ରାମ ପ୍ରେମରେ ଦୁଃଖିତ, ମୋ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ସେଠି ଲଗି ଅନୁଭୂତି; ସର୍ବଦା ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଚିନ୍ତା କରି ଦେଖି ଏବଂ ଶୁଣି ରାମ ସଂପର୍କିତ ଦେଖିବାକୁ ଚାହେଁ ।” ଏହି ଭାବରେ, ସୀତା ଚିନ୍ତା କରି, “ଏହା କି ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହେବା ଦରକାର?” ଭାବିଲେ, ତାଙ୍କର ମନ ଦ୍ୱାରା ଯୁକ୍ତି କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ—“ତାଙ୍କର ରୂପ ଏଠି ନାହିଁ, ତଥାପି ସେ ମୋ ସମ୍ମୁଖରେ ଚିତ୍କର କରୁଛନ୍ତି ।” ସୀତା ବିନତି କଲେ—“ବାଚସ୍ପତି, ବଜ୍ରଧାରୀ, ସ୍ଵୟଂଭୂ, ଅଗ୍ନିଦେବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ଏହି ଅରଣ୍ୟବାସୀ ମୋ ସମ୍ମୁଖରେ ଯାହା କହିଛନ୍ତି, ସେହି କଥା ସତ୍ୟ ହେଉ, ଅନ୍ୟଥା ହେଉ ନାହିଁ ।” ଏଥିରେ, ଶ୍ରୀମଦ୍ ରାମାୟଣର ସୁନ୍ଦର କାଣ୍ଡର ତୃତୀୟତିରିଶ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେଲା । ଏଠି, ଗଛରୁ ଉତରି, ମୁହଁ କୋରାଲ ପରି ଚମକୁଥିବା, ନମ୍ର ଏବଂ ଦୁଃଖିତ ଦେଖାଯାଉଥିବା ବାୟୁପୁତ୍ର ହନୁମାନ ସୀତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ ଏବଂ ନମସ୍କାର କଲେ । ହନୁମାନ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାୟୁପୁତ୍ର, ମୁଣ୍ଡରେ ହାତ ଯୋଡି ନମ୍ର ଶବ୍ଦରେ ସୀତାଙ୍କୁ କହିଲେ: “ଏ ନିର୍ମଳା, ତୁମେ କିଏ? ଜଳପଦ୍ମ ପତ୍ର ପରି ଆଖି, ମଲିନ ରେଶମ ପରିଧାନ କରି, ଏହି ଗଛର ଶାଖା ଉପରେ ଉଭା ଅଛ । ଦୁଃଖରୁ ଜନିତ ଅଶ୍ରୁ କେଉଁଥିରୁ ତୁମ ଆଖିରୁ ପଡ଼ୁଛି, ଜଳପଦ୍ମ ଏବଂ ପଳାଶ ପତ୍ରରୁ ଜଳ ଝରିବା ପରି ? ଦେବତା, ଅସୁର, ନାଗ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ରାକ୍ଷସ, ଯକ୍ଷ, କିନ୍ନରମାନେ ମଧ୍ୟ—ତୁମେ କିଏ, ଏ ଶୋଭନା ? ତୁମେ ରୁଦ୍ରମାନେ, କିମ୍ବା ମାରୁତମାନେ, କିମ୍ବା ବସୁମାନେ, ଏ ଶୋଭାମୟା ? ମୋତେ ତୁମେ ଦେବୀ ପରି ଦେଖାଯାଉଛ । ତୁମେ ରୋହିଣୀ, ତାରାମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦେବତାର ଆଶ୍ରୟରୁ ପଡ଼ି, ଚନ୍ଦ୍ରମାରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ? କିମ୍ବା ଏ କଳା ଚକ୍ଷୁ, ତୁମେ ଅରୁନ୍ଧତୀ, ଶୀଳବତୀ, ଯିଏ କୃଧ୍ଧା କିମ୍ବା ମୋହରେ ବଶିଷ୍ଠଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଦେଇଛନ୍ତି ? ଏ ଶୋଭାମୟା, ତୁମର ପୁତ୍ର, ପିତା, ଭାଇ କିମ୍ବା ପତି କିଏ, ଯାହା ପାଇଁ ତୁମେ ଏ ଦୁଃଖରେ କାନ୍ଦୁଛ ? ତୁମ ଅଶ୍ରୁ, ଦୀର୍ଘ ନିଶ୍ୱାସ, ଏବଂ ଭୂମିକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରିବା ଦେଖି, ମୁଁ ଭାବୁନାହିଁ ତୁମେ ଦେବୀ, ତୁମେ ରାଜାଙ୍କର ପତ୍ନୀର ଚିହ୍ନ ଦେଖାଯାଉଛ । ମୁଁ ତୁମେ ରାଜାର ରାଣୀ କିମ୍ବା ରାଜକୁମାରୀ ଭାବୁଛି । ଯଦି ତୁମେ ସୀତା, ଯିଏ ଜନସ୍ଥାନରୁ ରାବଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବଳପୂର୍ବକ ଉଠାଇ ନିଆଯାଇଥିଲେ, ତୁମେ ସୁସ୍ଥ ରହ; ମୁଁ ପ୍ରଶ୍ନ କରୁଛି, ଦୟାକରି କହ । ନିଶ୍ଚିତ, ତୁମର ନମ୍ରତା, ଅଦ୍ଭୁତ ଦେଖା, ଏବଂ ତପସ୍ବୀ ଭୂଷା ଦେଖି, ମୁଁ ଭାବୁଛି ତୁମେ ରାମଙ୍କର ରାଣୀ ।” ହନୁମାନଙ୍କ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ରାମଙ୍କ ଉଲ୍ଲେଖରେ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ, ବୈଦେହୀ ଗଛରେ ବସିଥିବା ହନୁମାନଙ୍କୁ କହିଲେ: “ମୁଁ ଦଶରଥଙ୍କର ପୁତ୍ରବଧୁ, ଶତ୍ରୁବିନାଶୀ, ପୃଥିବୀରେ ସିଂହ ପରି ରାଜାମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏବଂ ଆତ୍ମଜ୍ଞାନୀ । ମୁଁ ମହାତ୍ମା ବୈଦେହୀ ଜନକଙ୍କର କନ୍ୟା; ମୋ ନାମ ସୀତା, ଚତୁର ରାମଙ୍କର ପତ୍ନୀ । ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷ ମୁଁ ରାମଙ୍କ ଘରେ ରହି, ମାନବ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରିଥିଲି, ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହୋଇଥିଲି । ତେରୋ ଏବଂ ଚତୁର୍ଦ୍ଧ ବର୍ଷରେ, ରାଜା ଏବଂ ପୁରୋହିତମାନେ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶଜ ରାମଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତି କଲେ । ରାମଙ୍କର ଅଭିଷେକ ପ୍ରସ୍ତୁତି ହେଉଥିବାବେଳେ, କୈକେୟୀ ତାଙ୍କର ପତିଙ୍କୁ କହିଲେ: ‘ମୁଁ ପ୍ରତିଦିନ ଖାଇବି ନାହିଁ, ପିବିବି ନାହିଁ; ଯଦି ରାମଙ୍କ ଅଭିଷେକ ହୁଏ, ଏହା ମୋ ଜୀବନର ଶେଷ ।’ ‘ତୁମେ ମୋତେ ଯେଉଁ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଦେଇଥିଲା, ଏ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା—ଏହା ଅସାର ହେଉ ନାହିଁ, ରାମଙ୍କୁ ଅରଣ୍ୟକୁ ପଠା ।’ ତାପରେ, ସତ୍ୟନିଷ୍ଠ ରାଜା, ଏହି ବନ୍ଧୁ ସ୍ମରଣ କରି, କୈକେୟୀଙ୍କ ନିର୍ମମ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି ଦୁଃଖରେ ଅତି ଅସ୍ଥିର ହେଲେ । ସେହି ବୃଦ୍ଧ ରାଜା, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, କାନ୍ଦିକାନ୍ଦି ତାଙ୍କର ପ୍ରଥମ ପୁତ୍ର ରାମଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟ ଛାଡ଼ିବାକୁ କହିଲେ ।