ଅରଣ୍ୟରେ ରାମ ଜଣେ ବନର ମାନ୍ଦିର ବନର ମନ୍ଦିର ସୁଗ୍ରୀବ ନାମକ ମାନ୍ଦିର ସହିତ ମିଳିଲେ । ଶତ୍ରୁ ସହର ଜିତିଥିବା ରାମ, ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ମିତ୍ରତାରେ, ବାଲିକୁ ବଧ କରିଲେ । ଏହା ପରେ ରାମ ମହାତ୍ମା ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ବନରାଜ୍ୟ ଫେରାଇଦେଲେ । ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ନିଜ ରୂପ ପରିବର୍ତନ କରିପାରିବା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମନ୍ଦିରମାନେ ହଜାର ହଜାର ଦିଗରେ ଦିଗରେ ଦେବୀ ସୀତାଙ୍କୁ ଖୋଜିବାକୁ ନିକଳିଲେ । ମୁଁ, ସମ୍ପାତିଙ୍କ କଥା ଅନୁସରି, ଏକ ଶତ ଯୋଜନା ଚଉଡ଼ା ସାଗର ବାହିବାକୁ ସମର୍ଥ ହେଲି । ଏହି ଚଉଡ଼ା ନୟନି ସ୍ତ୍ରୀ ସୀତାଙ୍କ ପାଇଁ ଶୀଘ୍ର ସାଗର ବାହିଲି । ମୁଁ ସୀତାଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ବର୍ଣ୍ଣନା ଅନୁଯାୟୀ ରୂପ, ରଙ୍ଗ ଓ ସୌନ୍ଦର୍ୟରେ ଦେଖିଲି । ରାମଙ୍କ ନିଜ ମୁଖରୁ ମୁଁ ସୀତାଙ୍କୁ ଖୋଜିଥିବା ବିଷୟ ଶୁଣିଲି । ଏପରେ, ମନ୍ଦିରମାନେ ଚୁପ୍ ହେଇଗଲେ । ଜନାକୀ, ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ୟରେ ଭରିଗଲେ । କୁନ୍ଚିତ କେଶ ତଳେ ମୁହଁ ଉଠାଇ, ସୁନ୍ଦର କେଶରେ ଢାକା, ଭୟଭିତ ସୀତା ଶିଂଶପା ଗଛ ଦିଗରେ ଦେଖିଲେ । ମନ୍ଦିରଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସୀତା ଚାରିପାଖରେ ଦେଖିଲେ, ଏବଂ ରାମଙ୍କୁ ହୃଦୟରେ ସ୍ମରଣ କରି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କଲେ । ସୀତା ତିନିପଟେ, ଉପର, ତଳେ ଦେଖି, ସୁନ୍ଦର ବାଦାମି ରଙ୍ଗ ରାଜାଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀ, ପବନପୁତ୍ର ହନୁମାନ୍ ଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁଠି ମନ ଅଗ୍ରହ୍ୟ । ଏବେ ତୁମେ ଶ୍ରୀମତ୍ ମହାରାମାୟଣର ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡର ଅତିଶୟ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଅତି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅଧ୍ୟାୟ ଶୁଣ । ସୀତା ଏହି ବୃକ୍ଷର ଶାଖା ମଧ୍ୟରେ ଲୁଚିଥିବା ମନ୍ଦିର ଦେଖି ଭୟଭିତ ହେଲେ । ସେ ଧଳା ବର୍କ ଗାର୍ମେନ୍ଟ ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ବାଦାମି ରଙ୍ଗରେ ହେଉଥିଲେ । ଏଠାରେ ସୀତା ମନ୍ଦିରକୁ ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁଠି ନମ୍ର ଓ ମୃଦୁ କଥା କହୁଥିଲେ, ଆଶୋକ ଫୁଲ ଗୁଛ ଭଳି ଚମକୁଥିଲେ, ତାଙ୍କ ଚୋଖ ଗଳି ମାଳା ଭଳି । ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନ୍ଦିରକୁ ଦେଖି, ମୈଥିଲୀ ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ୟରେ ଭରିଗଲେ, ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ । "ଅହ, ଏହି ବନର ମନ୍ଦିର ଭୟଙ୍କର, ଏଠାକୁ ଆସିବା ଅସମ୍ଭବ," ଭାବି, ସୀତା ଆଉ ଏକଥା ଦେଖିବାକୁ ଅସମ୍ଭବ ଭାବି, ଆଉ ଏକ ଭ୍ରମରେ ପଡ଼ିଲେ । ଅତି ଦୁଃଖିତ ସୀତା ଦୟାର ଶବ୍ଦରେ ଅଭିଯୋଗ କରି, ଭୟ ଓ ଭ୍ରମରେ ଅଭିଭୂତ ହେଇ, ଦୁଃଖରେ "ରାମ!" ଓ "ଲକ୍ଷ୍ମଣ!" ବୋଲି ଚିତ୍କାର କଲେ । ହଠାତ୍ ସୀତା ଶିଉଁ ଶବ୍ଦରେ କାନ୍ଦିଲେ । ପରେ ମନ୍ଦିର ନମ୍ରତାରେ ଆସିବାକୁ ଦେଖି, ମୈଥିଲୀ ଭାବିଲେ, "ଏହା ଏକ ସ୍ୱପ୍ନ ହେବା ଦରକାର ।" ସୀତା ଚଉଡ଼ା ମୁହଁ ବନରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖି, ବର୍ଣ୍ଣିତ ରୂପରେ, ପବନପୁତ୍ର ହନୁମାନ୍ ଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ । ଦେଖି, ସୀତା ଅତି ଭୟଭିତ ହେଲେ, ମନେ ଜଣେ ଜୀବନ ବିନା ହେଲେ । ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ ମନ ଉପରେ ଆସି, ଚଉଡ଼ା ନୟନି ସୀତା ଚିନ୍ତା କଲେ — "ଆଜି ଏହି ଅଜଣା ମନ୍ଦିର ସ୍ୱପ୍ନରେ ଦେଖିଲି, ଯାହା ସ୍ୱପ୍ନ ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ ଅନୁଚିତ । ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସୁସ୍ଥ ରହନ୍ତୁ, ମୋ ପିତା ଜନକ ମହାରାଜ ମଧ୍ୟ ।" "ଏହା ସ୍ୱପ୍ନ ନୁହେଁ, କାରଣ ମୁଁ ଦୁଃଖ ଓ ବିପଦରେ ଶୟନ ନାହିଁ । ମୁଁ ଏକା ହେବା ପରେ କେବେ ଖୁସି ନାହିଁ, ତାଙ୍କର ଚନ୍ଦ୍ରମା ଭଳି ମୁହଁ ଦେଖି ନାହିଁ ।" "ସେ ରାମ ରାମ କଥା କହିବାରେ ମୁଁ ସଦା ଚିନ୍ତା କରେ, ତାଙ୍କୁ ଏକା ଦେଖିବା ଓ ଶୁଣିବା ଅନୁଭବ କରେ ।" "ମୁଁ ଏହି ଦିନ ଭଲ ପାଇବାରେ ଅତି ଅନୁଭବ କରୁଛି, ମୋ ସର୍ବ ଚିନ୍ତା ତାଙ୍କୁ ନିମନ୍ତି । ଏହି ଦିନ ମୁଁ ଏକା ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବା ଓ ଶୁଣିବା ଅନୁଭବ କରୁଛି ।" "ଏହା କି ମୋ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହେବା ପାଇଁ?" ମୁଁ ମନେ ଚିନ୍ତା କରୁଛି — କାହିଁକି ତାଙ୍କର ରୂପ ଏଠାରେ ନାହିଁ, ଏହି ମନ୍ଦିର ମୋ ସାମ୍ନାରେ ସ୍ପଷ୍ଟ କଥା କହୁଛି । "ବାଚସ୍ପତି, ବଜ୍ରଧାରୀ, ସ୍ୱୟଂଭୂ, ଓ ଅଗ୍ନିଦେବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର । ଏହି ଅରଣ୍ୟବାସୀ ମନ୍ଦିର କଥା ମୋ ସାମ୍ନାରେ ସତ୍ୟ ହେଉ — ଅନ୍ୟଥା ନୁହେଁ ।" ଏବେ ଶ୍ରୀମତ୍ ମହାରାମାୟଣର ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡର ତୃତୀୟ ଅଧ୍ୟାୟ ଶୁଣ । ତାପରେ, ମନ୍ଦିର ଗଛରୁ ତଳକୁ ଅସରି, ମୁହଁ କୋରାଲ ଭଳି ଚମକୁଥିଲା, ନମ୍ର ଓ ଦୁଃଖିତ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ସୀତାଙ୍କ ସମ୍ନାରେ ଗଲେ ଓ ନମସ୍କାର କଲେ । ପବନପୁତ୍ର ହନୁମାନ୍, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ହାତ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ଯୋଡି, ମୃଦୁ ଶବ୍ଦରେ ସୀତାଙ୍କୁ କହିଲେ — "ଓ ନିର୍ମଳା, ତୁମେ କିଏ, ଲଟସ୍ପତ୍ର ଚୋଖ ଥିବା, ମଲିନ ରେଶମ ପିନ୍ଧି, ଏହି ଗଛ ଶାଖାରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ?" "କିଏ ଦୁଃଖରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ଅଶ୍ରୁ ତୁମ ଚୋଖରୁ ଝରୁଛି, ଲଟସ୍ ଓ ପଳାଶ ପତ୍ର ଉପରେ ପାଣି ଭଳି?" "ଦେବ, ଅସୁର, ନାଗ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ରାକ୍ଷସ, ଯକ୍ଷ, କିନ୍ନରମାନେ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ କିଏ, ଓ ସୁନ୍ଦରୀ?" "ତୁମେ କି ରୁଦ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟରୁ, କିମ୍ବା ମାରୁତମାନେ ମଧ୍ୟରୁ, କିମ୍ବା ଭସୁମାନେ ମଧ୍ୟରୁ, ମୋତେ ଦେବୀ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଛ?" "ତୁମେ କି ରୋହିଣୀ, ତାରାମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ, ସମସ୍ତ ଗୁଣରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଚନ୍ଦ୍ରରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହୋଇ ଭୂମିକୁ ପଡ଼ିଛ?" "କିମ୍ବା କଳା ନୟନି, ତୁମେ କି ଅରୁନ୍ଧତୀ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗୁଣ ଥିବା, କ୍ରୋଧ କିମ୍ବା ଭ୍ରମରେ ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଆସିଛ?" "ତୁମେ କିଏ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ କମର ଥିବା, ତୁମର ପୁଅ, ପିତା, ଭାଇ କିମ୍ବା ସ୍ୱାମୀ କିଏ, ଯାହା ପାଇଁ ତୁମେ ଏହି ଦୁଃଖ ଭୁଗୁଛ, ଏହି ଜଗତରୁ ଅନ୍ୟ ଜଗତକୁ ଗଲାପରେ?" "ତୁମର ଅଶ୍ରୁ, ଦୀର୍ଘ ନିଶ୍ୱାସ, ଏବଂ ଭୂମିକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରିବା ଦେଖି, ମୁଁ ଚିନ୍ତା କରେ, ତୁମେ ଦେବୀ ନୁହେଁ, ରାଜାଙ୍କ ରାଣୀ ନିଶ୍ଚିତ ।" "ମୁଁ ତୁମରେ ରାଜସି ଚିହ୍ନ ଦେଖୁଛି, ମୁଁ ଭାବୁଛି ତୁମେ ଏକ ରାଜାଙ୍କ ରାଣୀ କିମ୍ବା ରାଜକୁମାରୀ ।" "ଯଦି ତୁମେ ସୀତା, ଯେଉଁଠି ରାବଣ ଜନସ୍ଥାନରୁ ବଳପୂର୍ବକ ନେଇଯାଇଥିଲେ, ତୁମର ସୁଭ ହେଉ — ଦୟାକରି ମୋତେ କହ ।" "ନିଶ୍ଚିତ, ତୁମର ନମ୍ରତା, ଅସାଧାରଣ ରୂପ ଓ ତପସ୍ବୀ ଭାବ ଦେଖି, ମୁଁ ଭାବୁଛି ତୁମେ ରାମଙ୍କ ରାଣୀ ।" ହନୁମାନ୍ ଙ୍କ କଥାରେ, ରାମ ନାମ ଶୁଣି ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ, ବୈଦେହୀ ଗଛ ଶାଖାରେ ବସିଥିବା ହନୁମାନ୍ କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ — "ମୁଁ ଦଶରଥଙ୍କ ବହୁଳବଳ ଶତ୍ରୁ ଦଳନ କରିଥିବା, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସିଂହ ଭଳି ରାଜା, ଏବଂ ନିଜ ଆତ୍ମାକୁ ଜାଣିଥିବା ମହାରାଜଙ୍କ ଝିଅ ଅଟି ।" "ମୁଁ ବିଦେହ ମହାରାଜ ଜନକଙ୍କ ଝିଅ, ନାମରେ ସୀତା, ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ରାମଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ ।