ହନୁମାନ୍ ସେଇ ସମୟରେ ଚିନ୍ତା କଲେ, “ଯଦି ମୁଁ ଏଠାରେ ସୀତାଙ୍କୁ ସନ୍ଦେଶ ଦେବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିବି, ତେବେ ରାବଣଙ୍କ ରାଜ୍ୟରେ ନିଯୁକ୍ତ ରାକ୍ଷସୀମାନେ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ରାକ୍ଷସମାନେ ମୋ ପ୍ରତି ଆକ୍ରମଣ କରି ପଡ଼ିବେ। ସେମାନେ ହସ୍ତରେ ବ୍ୟାନ, ତୀର, ଖଡ଼ଗ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଅସ୍ତ୍ର ନେଇ ଦୃତ ଗତିରେ ଏହି ସଂଘର୍ଷରେ ଯୁଦ୍ଧ କରିବେ। ଏମିତି ଚାରିପାଖରୁ ଘେରି ଦେଲେ, ମୁଁ ତ ରାକ୍ଷସ ଦଳକୁ ବିନାଶ କରିପାରିବି, କିନ୍ତୁ ବଡ଼ ସମୁଦ୍ର ପାର ହୋଇ ଫେରିପାରିବି ନାହିଁ। ଅନେକ ଦ୍ରୁତ ଚଳିତ ରାକ୍ଷସ ମୋତେ ଘେରିବେ, ଧରି ନେବେ, ତେବେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ ହେବ ନାହିଁ, ମୁଁ ବନ୍ଧି ନିଆଯିବି। ଏଠାରେ ପଥ ହରାଇ, ଚାରିପଟେ ରାକ୍ଷସ ଓ ସମୁଦ୍ର ଘେରାଇ ରହିଛନ୍ତି, ଏଠି ଜନକନନୀ ସୀତା ଲୁଚି ରହିଛନ୍ତି। ଯଦି ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧରେ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମୃତ୍ୟୁବରଣ କିମ୍ବା ବନ୍ଧି ନିଆଯିବି, ତେବେ ରାମଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ କରିବାକୁ ଆଉ କେହି ନାହିଁ। ଭଲଭାବେ ଚିନ୍ତା କଲେ, ମୁଁ ଦେଖିପାଏ ନାହିଁ ଯେ ଯଦି ମୁଁ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଯାଏ, ତେବେ ଆଉ କୌଣସି ବାନର ଏତେ ବଡ଼ ସମୁଦ୍ର ଶତ ଯୋଜନା ଚଢ଼ିପାରିବ। ମୁଁ ଚାହିଲେ ହଜାର ହଜାର ରାକ୍ଷସକୁ ମାରିପାରିବି, କିନ୍ତୁ ଏହି ସମୁଦ୍ର ପାର ହୋଇ ଫେରିବା ଅସମ୍ଭବ। ଯଦି ମୁଁ ସୀତାଙ୍କୁ କିଛି କହିବି, ଏହା ବଡ଼ ଦୋଷ ହେବ; ଯଦି କିଛି କହିବି ନାହିଁ, ତେବେ ବିପଦଗ୍ରସ୍ତ ସୀତା ଜୀବନ ତ୍ୟାଗ କରିପାରନ୍ତି। ସମୟ ଓ ସ୍ଥାନର ବିରୋଧରେ ଲକ୍ଷ୍ୟ ଅସଫଳ ହୁଏ, ଯେପରି ଉଦୟତ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଆସିଲେ ଅନ୍ଧକାର ହଟିଯାଏ, ସେପରି ଯଦି ଦୂତ ଅସ୍ପଷ୍ଟ ହୁଏ ତେବେ କାର୍ଯ୍ୟ ବିଫଳ ହୁଏ। ଯଦି ଭଲ ଭାବିଥିଲେ ବି କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ ହାନିକରକ ହୁଏ, ତେବେ ତାହା ସଫଳ ହୁଏ ନାହିଁ; ଅନେକ ସମୟରେ ଦୂତମାନେ ନିଜକୁ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଭାବି କାମ ନଷ୍ଟ କରିଦିଅନ୍ତି। କିପରି କାର୍ଯ୍ୟ ବିଫଳ ହେବ ନାହିଁ? କିପରି ମୁଁ ନିରାଶ ହେବି ନାହିଁ? ଏବଂ କିପରି ମୋର ସମୁଦ୍ର ଚାଡ଼ିବା ଅସାର ହେବ ନାହିଁ? କିପରି ସୀତା ମୋ କଥା ଶୁଣି ଭୟଭୀତ ହେବେ ନାହିଁ? ଏଭଳି ଚିନ୍ତା କରି, ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ହନୁମାନ୍ ଏକ ଯୋଜନା ତିଆରି କଲେ। ସେ ଭାବିଲେ, “ଯଦି ମୁଁ ଦୋଷରହିତ କର୍ମର ଧନ୍ୟ ଓ ଧୃଢ଼ ଚିତ୍ତ ରାମଙ୍କ ପ୍ରଶଂସା କରିବି, ତେବେ ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଥିବା ସୀତା ଭୟଭୀତ ହେବେ ନାହିଁ। ମୁଁ ରାମଙ୍କ ଉପରେ ଶୁଭ ଓ ଧର୍ମମୟ କଥା ଉପସ୍ଥାପନ କରିବି, ଯିଏ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ନିଜକୁ ଜାଣିଛନ୍ତି। ମୁଁ ମଧୁର କଥାରେ ସମସ୍ତ କଥା ସୀତାଙ୍କୁ ଶୁଣେଇବି, ଯାହାରେ ସେ ବିଶ୍ୱାସ କରିପାରିବେ। ଏହିପରି ଚିନ୍ତା କରି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହନୁମାନ୍, ଜଗତ୍ନାଥଙ୍କ ମହିଳାଙ୍କୁ ଦୃଢ଼ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖି, ଗଛର ଶାଖା ମଧ୍ୟରେ ରହି ସତ୍ୟ ଓ ମଧୁର କଥା କହିଲେ। ଏଉଁ ସମୟରେ, ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ମହାନ୍ ‘ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡ’ର ଏକତ୍ରିସ ଶ୍ଲୋକ ଆସିଲା। ଏବେ, ଅନେକ ଭାବନା ଚିନ୍ତା କରି, ହନୁମାନ୍ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଭାବେ ମଧୁର କଥାରେ ଭାଇଦେହୀ ସୀତାଙ୍କୁ ଶୁଣାଇଲେ— “ଦଶରଥ ନାମକ ଏକ ରାଜା ଥିଲେ, ଯାଙ୍କ ପାଖରେ ରଥ, ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା ଥିଲା, ସେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ଖ୍ୟାତିଶାଳୀ ଓ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର ମହାନ୍ ବିର। ସେ ରାଜା ଧର୍ମରେ ରଜିତ, ତପସ୍ୱୀମାନେ ପରି ତପସ୍ୟାରେ, ଚକ୍ରବର୍ତୀ ବଂଶର ଜନ୍ମ, ଶକ୍ତିରେ ଇନ୍ଦ୍ର ସମାନ। ଅହିଂସାରେ ଆନନ୍ଦ ନେଉଥିଲେ, ଲୋଭ ନଥିଲେ, ଦୟାଶୀଳ ଓ ସତ୍ୟରେ ଧୃଢ଼; ସେ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର ମୁଖ୍ୟ, ଶ୍ରୀ ଓ ସମୃଦ୍ଧିରେ ଶୋଭିତ। ରାଜାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସିଂହ, ଚାରିଦିଗରେ ଖ୍ୟାତି, ସେ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିଲେ ଓ ନିଜେ ଆନନ୍ଦିତ ଥିଲେ। ତାଙ୍କ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରିୟ ପୁତ୍ର, ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ମୁହଁ, ରାମ ନାମ, ବିବେକଶୀଳ, ଧନୁର୍ଧରମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ସେ ନିଜ ଆଚରଣକୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ, ପ୍ରଜାକୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀକୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ, ସତ୍ରୁ ଦଳନ କରୁଥିଲେ, ଧର୍ମକୁ ଧାରଣ କରିଥିଲେ। ବୃଦ୍ଧ ପିତାଙ୍କ ସତ୍ୟବାନ୍ ଆଜ୍ଞା ଅନୁସାରେ, ସେ ନାୟକ ତାଙ୍କ ଭାଇ ଓ ସ୍ତ୍ରୀ ସହିତ ଅରଣ୍ୟକୁ ଗଲେ। ଏଠି, ବଡ଼ ଅରଣ୍ୟରେ ଶିକାର କରିବା ସମୟରେ, ସେ ଅନେକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମାୟାବୀ ରାକ୍ଷସକୁ ବଧ କଲେ। ଜନସ୍ଥାନର ରାକ୍ଷସ ବଧ ଓ ଖର, ଦୂଷଣଙ୍କ ହତ୍ୟା ଶୁଣି, ତୁମକୁ, ହେ ଜନକନନୀ, ରାବଣ ରୋଷରେ ଅପହରଣ କଲେ। ମାୟା ମୃଗ ରୂପ ଧରି ରାମଙ୍କୁ ଠକାଇ, ତୁମକୁ ଅପହରଣ କଲେ ଯେତେବେଳେ ରାମ ତୁମକୁ ଖୋଜୁଥିଲେ, ହେ ନିର୍ମଳ ସୀତା। ଅରଣ୍ୟରେ ରାମଙ୍କ ସହିତ ସୁଗ୍ରୀବ ନାମକ ବନ୍ଦୁ ମିଳିଲେ; ତା’ପରେ ଏହି ଶତ୍ରୁନଗର ବିଜେତା ରାମ ବାଲିଙ୍କୁ ବଧ କଲେ। ସେ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ବାନର ରାଜ୍ୟ ଫେରାଇଦେଲେ; ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଯେଉଁମାନେ ଯେକୌଣସି ରୂପ ଧାରଣ କରିପାରନ୍ତି, ସେମାନେ ହଜାର ହଜାର ଦିଗ୍ଦିଗନ୍ତରେ ସେଇ ଦେବୀଙ୍କୁ ଖୋଜିଲେ। ମୁଁ, ସମ୍ପାତିଙ୍କ କଥା ଅନୁସାରେ, ଏହି ଶତଯୋଜନା ବିସ୍ତୃତ ସମୁଦ୍ର ଚାଡ଼ି ଏଠାକୁ ଆସିଛି। ସେଇ ବିଶାଳନୟନା ସୀତାଙ୍କ ପାଇଁ ମୁଁ ଦୃତ ଗତିରେ ସମୁଦ୍ର ଚାଡ଼ିଆସିଛି; ଏଠାରେ ମୁଁ ତାଙ୍କ ରୂପ, ବର୍ଣ୍ଣ, ଶୋଭା ଅନୁଯାୟୀ ଏଠି ସ୍ଥିତ ଦେଖିଛି। ଏହି କଥା ମୁଁ ନିଜେ ରାମଙ୍କୁ ଶୁଣିଛି; ଏପରି କହି, ବାନରମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହନୁମାନ୍ ନିରବ ହେଲେ। ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଜନକନନୀ ସୀତା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ; ତାଙ୍କ ଘନ ଚୁଲି ମୁଣ୍ଡ ଢାକିଥିଲା, ଭୟାନକ ଅବସ୍ଥାରେ ମୁଣ୍ଡ ଉଠାଇ ସିମ୍ଶପା ଗଛ ଦିଗେ ଦେଖିଲେ। ବାନରଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଚାରିପଟେ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଇ, ସୀତା ମନସ୍କୁ ରାମଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି ଅତି ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କଲେ। ସେ ଚାଲାକ ଦୃଷ୍ଟିରେ, ଉପରକୁ ତଳକୁ ଦେଖି, ସେଇ ପିଙ୍ଗଳ ବନ୍ଦର ରାଜ୍ୟର ମନ୍ତ୍ରୀ, ପବନପୁତ୍ର ହନୁମାନ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ସେ ଆକାଶରେ ଉଦୟମାନ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ତାଙ୍କର ମନ ବିରଳ। ଏବେ ‘ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡ’ର ବତ୍ତିସ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ସୀତା, ଗଛର ଶାଖା ମଧ୍ୟରେ ଲୁଚିଥିବା ହନୁମାନ୍କୁ ଦେଖି, ଭୟଭୀତ ହେଲେ; ସେ ଧୂସର ଚର୍ମ ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ପିଙ୍ଗଳ ମେଘ ପରି ଦେଖାଉଥିଲେ।