ହନୁମାନ୍ ତାଙ୍କ ଅତି ଦୃଢ଼ ରୂପରେ ଅରଣ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ଗତି କରୁଥିବା ବେଳେ, ତାଙ୍କ ଦେଖି ରାକ୍ଷସୀମାନେ ଭୟରେ କମ୍ପିତ ହୋଇ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ଚିତ୍କାର କରିଉଠିଲେ। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ସେମାନେ ରାକ୍ଷସ ରାଜାଙ୍କ ରାଜପାଳିସରେ ନିଯୁକ୍ତ ରାକ୍ଷସମାନୋକୁ ଡାକି ନେଲେ। ସେମାନେ ହସ୍ତରେ ବାଣ, ତ୍ରିଶୂଳ, ଖଡ଼ଗ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଅସ୍ତ୍ର ଧରି, ଭୟରେ ତୀବ୍ର ଗତିରେ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରକୁ ଧାଇ ଆସିଲେ। ମୁଁ ଚାରିପାଖରୁ ଏମିତି ରାକ୍ଷସମାନେଠାରେ ଘିରି ଯିବି, ସେମାନୋକୁ ବିନାଶ କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ, କିନ୍ତୁ ଏ ମହାସାଗରର ଅପାର ପାରକୁ ପହଞ୍ଚିପାରିବି ନାହିଁ। ଅନେକ ତୀବ୍ର ଗତିଶୀଳ ରାକ୍ଷସମାନେ ମୋତେ ଘେରି ଧରିପାରନ୍ତି, ଏହି କାମ ସଫଳ ହେବ ନାହିଁ, ଏବଂ ମୁଁ ଧରା ପଡ଼ିଯିବି। ଏଠାରେ, ରାକ୍ଷସମାନେଠାରେ ଘିରି, ସମୁଦ୍ରରେ ଘେରା ହୋଇ, ମାର୍ଗ ହରାଇ, ଜାନକୀ ଗୁପ୍ତ ଭାବେ ରହିଛନ୍ତି। ଯଦି ମୁଁ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଯୁଦ୍ଧରେ ମୃତ୍ୟୁ ବା ବନ୍ଧି ହୋଇଯାଏ, ତେବେ ରାମଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ କରିବାକୁ ଆଉ କେହି ମଧ୍ୟ ନାହିଁ। ଭଲଭାବେ ଚିନ୍ତା କଲେ ମୁଁ ଦେଖିପାଉନି ଯେ, ମୁଁ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ ଆଉ କୌଣସି ବାନର ଏ ଶତ ଯୋଜନା ଚଉଡ଼ା ସାଗର ଟପିପାରିବ। ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ ହଜାର ହଜାର ରାକ୍ଷସକୁ ମାରିପାରିବି, କିନ୍ତୁ ଏହି ବିଶାଳ ସାଗରର ପାରକୁ ପହଞ୍ଚିପାରିବି ନାହିଁ। ଏଠି ସୀତାଙ୍କ ସହ କଥା ନ କହିଲେ ଏକ ଦୁଷ୍କର୍ମ ହେବ, ତେବେ କଥା ନ କହିଲେ ଭୟରେ ଭାସିଥିବା ବୈଦେହୀ ଜୀବନ ତ୍ୟାଗ କରିପାରନ୍ତି। ସମୟ ଓ ସ୍ଥାନ ଅନୁକୂଳ ନ ହେଲେ ଯେପରି ଉଦୟ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଆସିଲେ ଅନ୍ଧକାର ହଟିଯାଏ, ସେପରି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ବିଫଳ ହୁଏ। ଯଦି ଯୋଜନା ଭଲ ଭାବି ହେବା ସତ୍ୱେ ବି ଯଦି କ୍ଷତି ହୁଏ, ତେବେ ସେଠି ନିଯୁକ୍ତ ଦୂତମାନେ ନିଜକୁ ଚତୁର୍ ଭାବି ମିଶନ ବିଗାଡ଼ି ଦେଇଥାନ୍ତି। ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କିପରି ବିଫଳ ହେବ ନାହିଁ, କିପରି ମୁଁ ଅନୁତାପିତ ହେବି ନାହିଁ, କିପରି ମୋ ଏହି ସାଗର ଟପିବା ବ୍ୟର୍ଥ ହେବ ନାହିଁ—ଏହି ସବୁ ଭାବି ମୁଁ ଚିନ୍ତା କରିଲି। କିପରି ସୀତା ମୋ କଥା ଶୁଣି ଭୟଭୀତ ହେବେ ନାହିଁ? ଏହିପରି ଚିନ୍ତା କରି, ପ୍ରଜ୍ଞାଶାଳୀ ହନୁମାନ୍ ଏକ ଯୋଜନା ଗଢ଼ିଲେ। ମୁଁ ରାମଙ୍କର ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ କର୍ମ ଓ ଧୃଢ଼ତାର ସ୍ତୁତି କରି ଏହି ଶୋକାକୁଳ ସୀତାଙ୍କୁ ଭୟଭୀତ କରିବି ନାହିଁ। ମୁଁ ରାମ, ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର ସ୍ରେଷ୍ଠ, ତାଙ୍କ ବିଷୟରେ ଶୁଭ, ଧର୍ମମୟ କଥା ଉପସ୍ଥାପନ କରିବି। ମୁଁ ମଧୁର ଶବ୍ଦରେ ସବୁ କଥା ସୁନାଇବି, ଯାହାରୁ ସୀତା ମୋର କଥା ବିଶ୍ୱାସ କରିପାରିବେ। ଏପରି ଭାବି, ବିଶାଳ ବଳଶାଳୀ ହନୁମାନ୍, ଜଗତ୍ନାଥଙ୍କ ମହିଳାଙ୍କୁ ଦୃଷ୍ଟି କରି, ଗଛର ଶାଖା ମଧ୍ୟରେ ରହି, ମଧୁର ଓ ସତ୍ୟ କଥା କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ଏଉଁ ଭାବେ, ଶ୍ରୀମଦ୍ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଶୁଭ ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡର ଏକତ୍ରିଶତମ ସର୍ଗ ଏଉଁଭଳି ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ଅନେକ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଭାବନା ଚିନ୍ତା କରି, ପ୍ରଜ୍ଞାଶାଳୀ ହନୁମାନ୍ ମଧୁର କଥାରେ ବୈଦେହୀଙ୍କୁ ଶୁଣାଇବାକୁ ଲାଗିଲେ। "ଏକ ରାଜା ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ନାମ ଦଶରଥ। ସେ ରଥ, ହାତୀ, ଘୋଡ଼ାର ମାଲିକ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ମହାପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର ମୁଖ୍ୟ ଓ ଖ୍ୟାତିଶାଳୀ। ସେ ରାଜା ଧର୍ମଶୀଳ, ତପସ୍ଵୀମାନେ ପରି, ରାଜାନ୍କ ବଂଶରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ, ଶକ୍ତିରେ ଇନ୍ଦ୍ର ସମାନ। ସେ ଅହିଂସାରେ ଆନନ୍ଦ ପାଉଥିଲେ, ଲୋଭ ନଥିଲେ, ଦୟାଶୀଳ ଓ ସତ୍ୟପ୍ରତି ଧୃଢ଼। ସେ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର ପ୍ରଧାନ, ଶ୍ରୀରେ ଶୋଭିତ, ଧନ-ଧାନ୍ୟରେ ବୃଦ୍ଧି ହେଉଥିଲା। ସେ ରାଜା ଶ୍ରୀମୟ ଚିହ୍ନ ଧାରଣ କରୁଥିଲେ, ଚାରିଦିଗରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ସେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇ ନିଜେ ଆନନ୍ଦିତ ଥିଲେ। ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟ ପ୍ରଥମ ପୁତ୍ର, ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ମୁହଁ, ତାଙ୍କ ନାମ ରାମ। ସେ ବିବେକଶୀଳ, ଧନୁର୍ଧାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ। ସେ ନିଜ ଆଚରଣକୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ, ଜନତାକୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ, ସମସ୍ତ ଜୀବକୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ, ଶତ୍ରୁମାନେ ପାଇଁ ଅଗ୍ନି ସମାନ ଭୟଙ୍କର, ଧର୍ମର ରକ୍ଷକ। ବୃଦ୍ଧ ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାକୁ ମାନି, ସତ୍ୟନିଷ୍ଠ ଥିବାରୁ, ସେ ତାଙ୍କ ଭାଇ ଓ ଭାର୍ଯ୍ୟା ସହ ଅରଣ୍ୟକୁ ଗଲେ। ସେଠି, ଅରଣ୍ୟରେ ଶିକାର କରିବା ସମୟରେ, ଅନେକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମାୟାବୀ ରାକ୍ଷସମାନୋକୁ ବଧ କଲେ। ଜନସ୍ଥାନରେ ହତ୍ୟା ଓ ଖର, ଦୂଷଣଙ୍କ ବଧ ଶୁଣି, ରାବଣ ରୋଷରେ ତୁମକୁ ଉଠାଇ ନେଲେ, ହେ ଜାନକୀ। ମାୟା ମୃଗ ରୂପ ଧାରଣ କରି ରାମଙ୍କୁ ଠକେଇ, ତୁମକୁ ଅପହରଣ କଲେ, ହେ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ସୀତା। ଅରଣ୍ୟରେ ରାମ ଏକ ବନରାଜ ସୁଗ୍ରୀବ ନାମକ ମିତ୍ର ପାଇଲେ; ତାପରେ ରାମ, ଶତ୍ରୁନଗର ଜୟୀ, ବାଲୀଙ୍କୁ ବଧ କଲେ। ସେ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟ ଫେରାଇଦେଲେ; ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଅନେକ ରୂପ ଧାରଣ କରିପାରୁଥିବା ବାନରମାନେ ହଜାରେ ହଜାର ଦିଗ୍ଦିଗନ୍ତରେ ତୁମକୁ ଖୋଜିଲେ। ସମ୍ପାତିଙ୍କ କଥା ଅନୁସାରେ, ମୁଁ ଏହି ଶତ ଯୋଜନା ଚଉଡ଼ା ସାଗର ଟପିଲି। ତୁମେ ଯେପରି ରୂପ, ବର୍ଣ୍ଣ, ଶୋଭାରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ, ସେପରି ମୁଁ ଦୃଷ୍ଟିଗୋଚର କରିଲି। ଏହି ସବୁ ଘଟଣା ରାମଙ୍କ ମୁଖରୁ ମୁଁ ଶୁଣିଛି। ଏପରି କଥା କହି, ବାନରମୁଖ୍ୟ ନିରବ ହୋଇ ରହିଲେ। ସୀତା ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ। ତାଙ୍କ ଚୁଲ ଛେଡ଼ା ହୋଇ ମୁଣ୍ଡକୁ ଢାକିଥିବା, ଭୟଭୀତ ଅବସ୍ଥାରେ ଶିଂଶପା ଗଛପାଖକୁ ଚାହିଲେ। ବାନରଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଚାରିଦିଗକୁ ଦୃଷ୍ଟି କରି, ସୀତା ରାମଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କଲେ। ସେ ତାଲପାତରେ, ଉପରକୁ, ତଳକୁ ଦେଖି, ତା ରୁକ୍ମବର୍ଣ୍ଣ ବାନରମାନ୍ତ୍ରୀ, ପବନପୁତ୍ର ହନୁମାନ୍ଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁଥି ଆକାଶରେ ଉଦୟମାନ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି, ଯାଙ୍କ ମନ ଅଗାଧ। ଏହିପରେ, ଶ୍ରୀମଦ୍ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡର ବତିସତମ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ତାପରେ, ଶାଖା ମଧ୍ୟରେ ଲୁଚିଥିବା, ଧଳା ବାର୍କ ପିନ୍ଧିଥିବା, ବିଦ୍ୟୁତ୍ ସମ ରଙ୍ଗ ଥିବା ହନୁମାନ୍ଙ୍କୁ ଦେଖି, ସୀତାଙ୍କର ମନ ଅସ୍ଥିର ହେଇଯାଏ।