ହନୁମାନ୍ ଲଙ୍କାର ରାକ୍ଷସମାନେ, ଏହି ସହର ଏବଂ ରାକ୍ଷସନାୟକ ରାବଣଙ୍କ ପ୍ରଭାବକୁ ଭଲଭାବେ ପରୀକ୍ଷା କରିଥିଲେ। ଏହି ସବୁ ଦେଖି, ସେ ଭାବିଲେ—ଏହି ଅପାର ସମ୍ଭାବନାର ଅଧିପତି, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀପ୍ରତି କରୁଣାମୟ ଶ୍ରୀରାମଙ୍କ ଜନୀ ସୀତାଙ୍କୁ କିପରି ଆଶ୍ୱାସନ ଦେବି? ସେ ଅପରିମିତ ଦୁଃଖରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ, ଚନ୍ଦ୍ରବଦନା, ଯିଏ ଆଗରୁ କେବେ ଦୁଃଖ ଦେଖିନାହାନ୍ତି, ଏବେ ଦୁଃଖର ସୀମା ନାହିଁ। ଏମିତି ଧର୍ମନିଷ୍ଠା ନାରୀ, ଯାହାଙ୍କ ମନ ଶୋକରେ ଭାରି, ତାଙ୍କୁ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଇନାହିଁ ଯଦି ମୁଁ ଚଲିଯିବି, ତେବେ ଏହା ମୋର ଦୋଷ ହେବ। ମୁଁ ଯଦି ଚାଲିଯିବି ଏବଂ ଏହି ପ୍ରସିଦ୍ଧ କୌଶଳ୍ୟଧାରି ଜନକନନ୍ଦିନୀ ସୀତା ସୁରକ୍ଷିତ ନାହିଁ ବୋଲି ଭାବିଲେ, ସେ ଜୀବନ ତ୍ୟାଗ କରିପାରନ୍ତି। ଯେପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଚନ୍ଦ୍ରମୁଖୀ ଶ୍ରୀରାମ ତାଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେବାକୁ ଚାହାନ୍ତି, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି ଚେଷ୍ଟା କରିବି। ରାତିରେ ରହୁଥିବା ରାକ୍ଷସୀମାନେ ଯାହା କହୁଛନ୍ତି, ତାହା ସହିପାରିବା ଅସମ୍ଭବ; ଏପରି ଅସୁବିଧାଜନକ ସ୍ଥିତିରେ କଣ କରିବି? ଏହି ରାତି ଶେଷ ହେବା ପୂର୍ବରୁ ମୁଁ ଯଦି ତାଙ୍କୁ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଇପାରିବିନାହିଁ, ନିଶ୍ଚୟ ସୀତା ଜୀବନ ତ୍ୟାଗ କରିଦେବେ। ରାମ ଯଦି ପଛରେ ପଚାରିବେ, "ସୀତା କଣ କହିଲେ?"—ମୁଁ କିପରି ଉତ୍ତର ଦେବି, ଯଦି ତାଙ୍କ ସହ କଥା ହେବା ହୋଇନାହିଁ? ଯଦି ମୁଁ ତାଙ୍କ ଦୂତି ନେଇ ଚିଟିକି ଚଲିଯିବି, କାକୁତ୍ସ୍ଥ ରାମ ତାଙ୍କ ଦୃଢ଼ ଦୃଷ୍ଟିରେ ମୋତେ ଦग୍ଧ କରିଦେବେ। ଯଦି ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ସୂଚନା ଦେଇନାହିଁ, ଏବଂ ରାମ ସେନା ସହ ଏଠାକୁ ଆସିବେ, ତେବେ ସେ ଆସିବା ବ୍ୟର୍ଥ ହେବ। ଏହି ରାକ୍ଷସୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅବସର ଦେଖି, ଆଜି ମୁଁ ଦୁଃଖିତ ସୀତାଙ୍କୁ ସ୍ନିଗ୍ଧ ଭାବରେ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେବି। ମୁଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସାଣ୍ଡା ଏବଂ ବାନର ହୋଇଥିବାରୁ, ଏଠାରେ ମୁଁ ମାନବ ଭାଷାରେ ସୁସଂସ୍କୃତ ଶବ୍ଦ କହିବି। ଯଦି ମୁଁ ଦ୍ୱିଜତିମାନେ ଭଳି ଭାଷା କହିବି, ସୀତା ମୋତେ ରାବଣ ବୋଲି ଭାବି ଭୟଭୀତ ହେବେ। ଏହି ନିର୍ଦ୍ଦୋଷା ନାରୀକୁ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେବା ପାଇଁ ମାନବ ଭାଷାର ଅର୍ଥପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା କହିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆବଶ୍ୟକ; ଏହିପରି ଉପାୟ ଛାଡ଼ି ସେ କିଛି ଅନ୍ୟ ଉପାୟରେ ଆଶ୍ୱାସନ ମିଳିବେ ନାହିଁ। ଯଦି ସୀତା ମୋ ଆକୃତି ଦେଖିବେ ଏବଂ ମୋ ଭାଷା ଶୁଣିବେ, ଏହାର ପୂର୍ବରୁ ଯେପରି ରାକ୍ଷସମାନେ ତାଙ୍କୁ ଭୟ ଦେଇଛନ୍ତି, ସେ ପୁଣି ଭୟଭୀତ ହେବେ। ତାପରେ, ଭୟରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ, ସେ ମୁଁ ରାବଣ ବୋଲି ଭାବି ଚିତ୍କାର କରିପାରନ୍ତି। ଯଦି ସୀତା ଚିତ୍କାର କରନ୍ତି, ସେଇ ସମୟରେ ଭୟଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ ରାକ୍ଷସୀମାନେ, ଯମ ଭଳି ଭୟଙ୍କର, ଏଠାକୁ ଏକତ୍ରିତ ହେବେ। ସେମାନେ ମୋତେ ଚାରିପଟେ ଘେରି, ମୋତେ ଧରିବା କିମ୍ବା ମାରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିବେ। ମୋତେ ଶାଖା ଓ ଦାଳରେ ଦେଖି, ଏହି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ବୃକ୍ଷମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଦୌଡ଼ିବାକୁ ଦେଖି, ସେମାନେ ସନ୍ଦେହ କରିବେ। ମୋ ଏହି ବଡ଼ ଆକୃତିକୁ ଜଙ୍ଗଲରେ ଚଳିତ ଦେଖି, ରାକ୍ଷସୀମାନେ ଭୟରେ କମ୍ପିତ ହୋଇ ଚିତ୍କାର କରିବେ। ତେବେ ସେମାନେ ରାକ୍ଷସ ରାଜାଙ୍କ ମହଳରେ ରହୁଥିବା ଅନ୍ୟ ରାକ୍ଷସମାନେ ମଧ୍ୟ ଡାକିବେ। ସେମାନେ ହସ୍ତେ ଶୁଳ, ବାଣ, ଖଡ଼ଗ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଅସ୍ତ୍ର ନେଇ, ଭୟରେ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଏହି ଯୁଦ୍ଧକୁ ଆସିବେ। ମୁଁ ଚାରିପଟେ ଘେରାଯିବି, ତେବେ ଏହି ରାକ୍ଷସ ସେନାକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିବା ଛଡ଼ା, ବଡ଼ ସମୁଦ୍ର ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ କରିପାରିବିନାହିଁ। ଅନେକ ତୀବ୍ର ଗତିର ରାକ୍ଷସମାନେ ମୋତେ ଧରିପାରନ୍ତି, ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ ହେବ ନାହିଁ, ମୁଁ ଧରାଯିବି। ଏଠି, ରାସ୍ତା ହରାଇ, ଚାରିପଟେ ରାକ୍ଷସମାନେ ଘେରା, ଏବଂ ସମୁଦ୍ରରେ ବନ୍ଦି, ଜନକନନ୍ଦିନୀ ଗୁପ୍ତ ଭାବେ ବସିଛନ୍ତି। ଯଦି ଯୁଦ୍ଧରେ ମୁଁ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମୃତ୍ୟୁ ବା ବନ୍ଧନରେ ପଡ଼ିଯାଏ, ତେବେ ଶ୍ରୀରାମଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ କରିବାକୁ ଆଉ କେହି ନାହିଁ। ଭଲ ଭାବେ ଭାବିଲେ ମଧ୍ୟ, ମୋତେ ଛଡ଼ି ଅନ୍ୟ କୌଣସି ବାନର ନାହିଁ, ଯିଏ ଏହି ଶତ ଯୋଜନା ବିସ୍ତୃତ ସମୁଦ୍ର ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ କରିପାରିବ। ମୁଁ ଚାହିଲେ ହଜାର ରାକ୍ଷସକୁ ମାରିପାରିବି, କିନ୍ତୁ ସମୁଦ୍ର ପାର ହୋଇପାରିବିନାହିଁ। ଏହି ସ୍ଥିତିରେ ସୀତାଙ୍କୁ କଥା କହିଲେ ମଧ୍ୟ ବଡ଼ ଦୋଷ, ଯଦି କହିବି ନାହିଁ, ତେବେ ବୈଦେହୀ ଜୀବନ ତ୍ୟାଗ କରିଦେବେ। ସ୍ଥାନ ଓ ସମୟ ବିପରୀତ ହେଲେ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ବିଫଳ ହୁଏ, ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟରେ ଅନ୍ଧକାର ହରାଯାଏ, ଏପରି ଯଦି ଦୂତ ଭ୍ରମିତ ହୁଏ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ବିଫଳ ହୁଏ। ଭଲ ଯୋଜନା ମଧ୍ୟ ଯଦି କ୍ଷତି ଦେଇଥାଏ, ସେଠି ସଫଳ ହୁଏନାହିଁ; ନିଜକୁ ଚତୁର୍ ବୋଲି ଭାବୁଥିବା ଦୂତମାନେ ମଧ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ନଷ୍ଟ କରିଦେଇଥାନ୍ତି। କିପରି ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ବିଫଳ ହେବ ନାହିଁ, କିପରି ମୋର ମନ ଭାଙ୍ଗିବ ନାହିଁ, କିପରି ମୋର ସମୁଦ୍ର ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ବ୍ୟର୍ଥ ହେବ ନାହିଁ—ଏହା ଭାବି ହନୁମାନ୍ ଚିନ୍ତା କରିଲେ। କିପରି ସୀତା ମୋର କଥା ଶୁଣି ଭୟଭୀତ ହେବେ ନାହିଁ? ଏପରି ଚିନ୍ତା କରି, ପ୍ରଞ୍ଜଳ ମନର ହନୁମାନ୍ ଏକ ଯୋଜନା ତିଆରି କଲେ। ମୁଁ ରାମଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ଦୃଢ଼ତାକୁ ପ୍ରଶଂସା କରି, ଦୁଃଖରେ ଆବଦ୍ଧ ସୀତାଙ୍କୁ ଭୟ ଦେବି ନାହିଁ। ମୁଁ ଅଶୁଭ କିମ୍ବା ଅସତ୍ୟ କଥା ନୁହେଁ, ରାମ, ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତାଙ୍କ ଉପରେ ଶୁଭ ଏବଂ ଧାର୍ମିକ କଥା ଶୁଣାଇବି। ମୁଁ ମଧୁର ଶବ୍ଦରେ ସମସ୍ତ ଘଟଣା ଶୁଣାଇବି, ଯେପରି ସୀତା ମୋର ଉପରେ ବିଶ୍ୱାସ କରନ୍ତି, ସେହିପରି ସଂଗଠିତ କରିବି। ଏପରି ଭାବେ, ଦୁନିଆର ନାଥଙ୍କ ମହିଳାଙ୍କୁ ଦେଖି, ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହନୁମାନ୍ ଗଛର ଡାଳ ମଧ୍ୟରୁ ମଧୁର ଏବଂ ସତ୍ୟ କଥା କହିଲେ। ଏହିପରି ଭାବେ, ମହାକବି ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ଶ୍ରୀରାମାୟଣର ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡର ଏକତିସ ଶର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ଏବେ, ଅନେକ ପ୍ରକାର ଚିନ୍ତା କରି, ଚତୁର୍ ହନୁମାନ୍ ମଧୁର କଥାରେ ବୈଦେହୀ ସୀତାଙ୍କୁ ଶୁଣାଇବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।