ରାମ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାକୁ କଠୋର ଭାବେ ପାଳନ କରି, ବନବାସ ଶେଷ କରି ଯେବେ ସେ ଫେରିବେ, ତାଙ୍କର ନିୟମ ପାଳନ କରି, ନିର୍ଭୟ ଓ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଗୁଣରେ ଶୋଭିତ ହେବେ, ତେବେ ସେ ଚକ୍ଷୁରେ ବିଶାଳ ନାରୀମାନେଙ୍କ ସହ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରିବେ—ଏହିଭଳି ଚିନ୍ତା ସୀତାଙ୍କ ମନରେ ଆସିଲା। କିନ୍ତୁ ସୀତା ତାଙ୍କ ହୃଦୟକୁ ରାମଙ୍କ ଉପରେ ରଖିଛନ୍ତି, ଏବଂ ଦୀର୍ଘଦିନ ଧରି ବିନାଶକୁ ବାନ୍ଧି ରହିଛନ୍ତି। ସେ କହିଲେ, “ମୁଁ ବ୍ୟର୍ଥରେ ତପସ୍ୟା ଓ ବ୍ରତ କରିଛି, ଏବେ ଏହି ଦୁଃଖୀ ଏବଂ ଅକୁସୁମ୍ଭାଗ୍ୟ ଜୀବନକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବି।” ସୀତା ଭାବିଲେ—ଏହି ନବଜୀବନକୁ ମୁଁ ବିଷ କିମ୍ବା ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଶୀଘ୍ର ତ୍ୟାଗ କରିପାରିଥାନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଏଠାରେ ରାକ୍ଷସ ଗୃହରେ କେହି ମୋତେ ବିଷ କିମ୍ବା ଅସ୍ତ୍ର ଦେବାକୁ ନାହାନ୍ତି। ଦୁଃଖରେ ଦଗ୍ଧ ହୋଇ, ବିଭିନ୍ନ ଭାବରେ ଚିନ୍ତା କରି, ସୀତା ତାଙ୍କର ଚୁଲିକୁ ହାତରେ ଧରି ନିଷ୍ପତ୍ତି କଲେ—"ଏହି ଚୁଲିରେ ଗଳା ଦେଇ, ମୁଁ ଯମଲୋକକୁ ଶୀଘ୍ର ଚଳିଯିବି।" ସମଗ୍ର ଦେହ ମୃଦୁ, ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣମୟୀ ସୀତା ଏକ ଗଛର ଡାଲିକୁ ଧରି, ରାମ, ତାଙ୍କର ଭାଇ ଓ ନିଜ ପରିବାରକୁ ଭାବିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ବିଶ୍ୱବିଖ୍ୟାତ ଓ ଧୈର୍ୟ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଲାଭ ହୋଇଥିବା ଅନେକ ଶୁଭ ସଙ୍କେତ ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖାଦେଲା—ଏମିତି ସଙ୍କେତଗୁଡ଼ିକୁ ପୂର୍ବରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ମଧ୍ୟ ଦେଖିଥିଲେ। ଏଠିଠାରେ ପବିତ୍ର ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡର ଉନତିଶତମ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ଏହିପରି ଦୁଃଖିତ, ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ, ଆନନ୍ଦହୀନ ଓ ଦୁଃଖରେ ଅଶାନ୍ତିତ ମନବଳା ସୀତାଙ୍କୁ, ଶୁଭ ସଙ୍କେତ ଦେଖାଦେଲା—ଯେପରି ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଲୋକଙ୍କୁ ଦେଖାଯାଏ। ସୁନ୍ଦରୀ ସୀତାଙ୍କର ବାମ ଚକ୍ଷୁ, ଦୀର୍ଘ ପାପୁଡ଼ି ଓ ଗାଢ଼ କଳା ଓ ଚଉଡ଼ା ସ୍ୱେତ ରେଖା ଘେରିଥିବା, ହଠାତ୍ ଫଡ଼ିବାକୁ ଲାଗିଲା—ଏକ ଲାଲ ଲୋଟସକୁ ମାଛ ଚୁଁଇଦେଇଥିବା ପରି। ତାଙ୍କର ବାମ ହାତ, ନମ୍ର, ଭରିବା, ଏବଂ ଚନ୍ଦନ ଓ ଅଗରୁକୁ ଯୋଗ୍ୟ, ଯାହା ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ପ୍ରିୟଜନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅଲଙ୍କୃତ ହୋଇନଥିଲା, ସେଠାରେ ହଠାତ୍ ଅଲ୍ପ କ୍ପମ୍ପନ ଆସିଲା। ତାଙ୍କର ଜଘନ୍ନ, ମୋଟା ଏବଂ ଦ୍ୱିତୀୟ ଜଘନ୍ନ ସହ ଯୋଗ ହୋଇଥିବା, ଏକ ଗଜମହାରାଜଙ୍କ ଶୁଣ୍ଡ ପରି, ତାହା ମଧ୍ୟ କ୍ପମ୍ପିଲା—ମନେ ହେଲା ରାମ ସାମ୍ନାରେ ଆସିଛନ୍ତି। ସୁନା ରଙ୍ଗର ଅଲ୍ପ ଧୂଳି ଲାଗିଥିବା ଶାଢ଼ି, ଯେଉଁଥିରେ ସୀତା ଗଛର ଶିଖରରେ ଦଢ଼ିଥିଲେ, ଅଳ୍ପ ଅଳ୍ପ ଗାଁଠିଯାଇଥିଲା। ଏହି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଶୁଭ ସଙ୍କେତ ଦେଖି, ପୂର୍ବରୁ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଲୋକମାନେ ଯେଉଁଠି ଚିହ୍ନିଥିଲେ, ସେ ସୁନ୍ଦର ଭୃକୁଟି ଧାରିଣୀ ସୀତା ପୁଣି ଜୀବନ ଧାରଣ କଲେ—ଯେପରି ଶୁଖିଲା ବିଜ ଝଡ଼ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟରେ ଶୁଖିଯାଇଥିଲା, ବର୍ଷା ପରେ ପୁଣି ଚେତନା ପାଏ। ବିମ୍ବ ଫଳ ପରି ତାଙ୍କର ଓଠ, ଦୀର୍ଘ ପାପୁଡ଼ି, ଭୃକୁଟି ଓ କେଶରେ ଘେରା ମୁହଁ, ଧଳା ଦାନ୍ତରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ—ଏକ ଚନ୍ଦ୍ରମା ରାହୁଙ୍କ ମୁଖରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ, ଶ୍ରମ ହରାଇଯିବା, ଜ୍ୱର ଶାନ୍ତ ହୋଇଯିବା, ଆନନ୍ଦରେ ଉଦ୍ବୁଦ୍ଧ ହୋଇ, ସେ ତାଙ୍କର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ମୁହଁରେ ଚନ୍ଦ୍ରୋଦୟରେ ପ୍ରକାଶିତ ରାତି ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ଏଠାରେ ପୁନି ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡର ତ୍ରିଶତମ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ହନୁମାନ୍, ଯେଉଁଠି ବହୁତ ସାହସୀ, ସବୁ କଥା—ତ୍ରିଜଟା, ସୀତା ଓ ଅନ୍ୟ ରାକ୍ଷସୀମାନେ କହିଥିବା ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକୁ ଧ୍ୟାନ ଦେଇ ଶୁଣିଲେ। ସେ ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ—ନନ୍ଦନ ଉଦ୍ୟାନର ଦେବୀ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ। ଏବେ ଯେଉଁଠି ହଜାର ହଜାର ବାନର ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଖୋଜିଥିଲେ, ସେଇ ସୀତାକୁ ମୁଁ ଏଠି ପାଇଁଛି—ଏଭଳି ଚିନ୍ତା ହନୁମାନଙ୍କ ମନରେ ଆସିଲା। ଶତ୍ରୁର ଶକ୍ତି ଅନୁସନ୍ଧାନ କରି, ଗୁପ୍ତ ଭାବେ ଚଳିଚଳି, ମୁଁ ସବୁ ଦେଖିଛି। ମୁଁ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭିନ୍ନତା, ଏହି ନଗର ଓ ରାକ୍ଷସାଧିପତି ରାବଣଙ୍କ ଶକ୍ତିକୁ ଅନୁସନ୍ଧାନ କରିଛି। ଏବେ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀପ୍ରତି କରୁଣାମୟ ଏବଂ ଅପାର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାମଙ୍କ ପତ୍ନୀ, ଯିଏ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆତୁର, ସେଉଁଠି ସୀତାଙ୍କୁ କିପରି ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଇପାରିବି? ମୁଁ ସେଇ ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ମୁହଁ ଥିବା, ଯେଉଁଠି ଦୁଃଖ ଜଣାନଥିଲେ, ଏବଂ ଏବେ ଅନ୍ତହୀନ ଦୁଃଖରେ ଦଗ୍ଧ, ସେଉଁଠି ସୀତାଙ୍କୁ କିପରି ଆଶ୍ୱାସନ ଦେବି? ଯଦି ମୁଁ ଏହି ଧର୍ମନିଷ୍ଠା ନାରୀଙ୍କୁ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଇନ ଛାଡ଼ିଯିବି, ତେବେ ଏହା ଅପରାଧ ହେବ। ଯଦି ମୁଁ ଯିଏ ରାକ୍ଷସୀମାନଙ୍କ ଭୟରେ ଅସୁରକ୍ଷିତ ଅନୁଭବ କରୁଛନ୍ତି, ଏହି ମହାନ୍ୟା ସୀତା ତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା ମିଳୁନି ବୋଲି ଜାଣି ଜୀବନ ତ୍ୟାଗ କରିଦେଇପାରନ୍ତି। ଯେପରି ମହାବାହୁ ରାମ, ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ମୁହଁ ଥିବା, ନ୍ୟାୟସଂଗତ ଭାବେ ସୀତାଙ୍କୁ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେବାକୁ ଚାହାନ୍ତି ଓ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଆତୁର, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେବା ଉଚିତ। ରାତିରେ ରାକ୍ଷସୀମାନେ ଖୋଲାମେଳା କହିଥିବା ମଧୁର ତ କିଛି ନୁହେଁ, ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ ମୁଁ କିପରି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବି? ଯଦି ଏହି ରାତି ଶେଷ ହେବା ପୂର୍ବରୁ ମୁଁ ସୀତାକୁ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଇନପାରିବି, ତେବେ ସେ ନିଶ୍ଚୟ ଜୀବନ ତ୍ୟାଗ କରିଦେବେ। ଯଦି ରାମ ମୋତେ ପଚାରିବେ—"ସୀତା କ’ଣ କହିଲେ?"—ମୁଁ ତାଙ୍କ ସହ କଥା ନ କହି ଏଠାରୁ ଯାଇଥିଲି, ତେବେ କ’ଣ ଉତ୍ତର ଦେଇପାରିବି? ଯଦି ମୁଁ ଶୀଘ୍ର ଏଠାରୁ ସୀତାଙ୍କ ବାର୍ତ୍ତା ନେଇନ ଚାଲିଯିବି, ତେବେ କାକୁତ୍ସ୍ଥ ରାମ କ୍ରୋଧରେ ତୀବ୍ର ଦୃଷ୍ଟିରେ ମୋତେ ଦଗ୍ଧ କରିପାରନ୍ତି। ଯଦି ମୁଁ ସୀତାଙ୍କ ନିମିତ୍ତେ ରାମଙ୍କୁ ବିନା ସୂଚନା ନେଇ ଏଠି ଆଣିଦେଉଛି, ତେବେ ତାଙ୍କ ଆସିବା ବ୍ୟର୍ଥ ହୋଇଯିବ। ଏହି ରାକ୍ଷସୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅବସର ଦେଖି, ମୁଁ ଏହି ଦୁଃଖିତାକୁ ମୃଦୁ ଭାବରେ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେବି। ମୁଁ ଅତି ସାନା ଏବଂ ବନର ଜନ୍ମ, ତେଣୁ ଏଠି ମୁଁ ଉଚ୍ଚ ସଂସ୍କୃତ ମାନବୀୟ ଭାଷାରେ କଥାହେବି। ଯଦି ମୁଁ ଦ୍ୱିଜ ମାନେ ଯେପରି କଥାହୁଏ, ସେପରି କଥାହେବି, ତେବେ ସୀତା ମନେ କରିପାରନ୍ତି ମୁଁ ରାବଣ ଓ ଭୟ ପାଇପାରନ୍ତି।