ସୀତା ଦେବୀ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖରେ ପୀଡ଼ିତ ହୋଇ ଚିନ୍ତା କରିଲେ, “ମୋ ହୃଦୟଟି କେତେ ଦୃଢ଼! ଏତେ ଦୁଃଖ, ଏତେ ବିପଦ ଦେଖି ବି ଏହା ଆଜି ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଆଘାତରେ ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିବା ପର୍ବତ ଶିଖର ପରି ଚୁର୍ଣ୍ଣ ହେଉନାହିଁ। ଏହି ସବୁ ଘଟଣାରେ ମୋର କୌଣସି ଦୋଷ ନାହିଁ, ତଥାପି ମୁଁ ଯାହାକି ରାକ୍ଷସର ଦୃଷ୍ଟିରେ ଅପ୍ରିୟ, ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ମୃତ୍ୟୁଦଣ୍ଡ ପାଇବି। ମୋ ମନର ଯଥାର୍ଥ ଅନୁଭୂତି ମୁଁ କାହାକୁ କହିପାରିବିନାହିଁ, ଯେପରି ଏକ ଦ୍ୱିଜ ଅଦୀକ୍ଷିତକୁ ମନ୍ତ୍ର କହିଦେଇପାରିନଥାଏ। ପ୍ରଭୁ ରାମ ଏଠାରେ ଆସୁନାହାନ୍ତି, ଏହା ଦେଖି ସ୍ପଷ୍ଟ ହୁଏ ଯେ ଶୀଘ୍ର ରାକ୍ଷସରାଜ ରାବଣ କ୍ରୂର ଭାବେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଅସ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ମୋ ଅଙ୍ଗୁଳିକୁ କଟିଦେବେ, ଯେପରି ଗର୍ଭରେ ଥିବା ଜୀବ ଶୂଳର ବେଦନା ଅନୁଭବ କରେ। ଦୁଃଖରେ ପୀଡ଼ିତ ଏହି ଦୁଃଖ ଆଉ ଦୁଇ ମାସ ଚାଲିବ, ଏହା ଏକ ଦଣ୍ଡିତ ଚୋରଙ୍କ ପାଇଁ ରାତି ପରି ଲାଗୁଛି, ଯେଉଁଥିରେ ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ନିଶ୍ଚିତ। ସୀତା ଦେବୀ ଦୁଃଖରେ ଚିତ୍କାର କଲେ—“ହେ ରାମ! ହେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ! ହେ ସୁମିତ୍ରା! ହେ ରାମଙ୍କ ଜନନୀ, ଏବଂ ମୋର ମାଆ! ମୁଁ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାଗ୍ୟର ଅଧିକାରିଣୀ, ବଡ଼ ସମୁଦ୍ରରେ ବେପରୁଆ ବାତାସରେ ଦିଗଭ୍ରମିତ ହୋଇଥିବା ଜାହାଜ ପରି ନଶ୍ୱର ହେଉଛି। ନିଶ୍ଚୟ, ମନୁଷ୍ୟର ରାଜାଙ୍କ ଦୁଇ ପୁଅ, ମୃଗ ରୂପୀ ମାୟାରେ ପଡ଼ି, ମୋ ପାଇଁ ନିହତ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି—ସେମାନେ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଆଘାତରେ ଅସିଘ୍ରସିତ ସିଂହ ଦମ୍ପତି ପରି। ନିଶ୍ଚୟ, ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ସେ ଦୁଇ ଭାଇଙ୍କୁ ମୁଁ ମୃଗ ଦେଖି ଅପସାରଣ କରିଦେଲି, ଏହା କାଳ ମୃଗ ରୂପେ ଆସି ମୋତେ ଠକାଇଲା।” “ହେ ଦୀର୍ଘବାହୁ, ପ୍ରତିଜ୍ଞାପାଳକ ରାମ! ଚନ୍ଦ୍ରବଦନ! ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ହିତେଷୀ! ତୁମେ ଜାଣିନାହ, ଯେ ମୁଁ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମୃତ୍ୟୁଦଣ୍ଡ ପାଇଛି। ଏକମାତ୍ର ତୁମେ ପାଇଁ ଏତେ ଭକ୍ତି, ସହନଶୀଳତା, ଭୂମିରେ ଶୟନ, ଧର୍ମାନୁଷ୍ଠାନ—ମୋ ଏହି ପତିବ୍ରତ ଫଳହୀନ ହୋଇଗଲା, ଯେପରି ଅକୃତଜ୍ଞଙ୍କୁ ଦୟା ଦେଲେ ଫଳ ମିଳେନାହିଁ। ମୋର ଧର୍ମାନୁଷ୍ଠାନ ଏବଂ ଏକପତ୍ନୀ ଭାବର ପ୍ରତିଜ୍ଞା ବ୍ୟର୍ଥ ହେଲା, କାରଣ ମୁଁ ତୁମକୁ ଦେଖିପାରୁନାହିଁ—ମୁଁ କ୍ଷୀଣ, ନିରାଶା, ଅନ୍ୟତମ ରଙ୍ଗ ଧାରଣ କରିଛି। ତୁମେ ତୁମ ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଳନ କରି ଅରଣ୍ୟରୁ ଫେରି ଆସିବ, ପ୍ରତିଜ୍ଞା ପାଳନ କରି, ନିର୍ଭୟ ଏବଂ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ବିଶାଳ ନୟନୀ ନାରୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରିବାକୁ ଚିନ୍ତା କରୁଛି। କିନ୍ତୁ ମୁଁ ରାମ, ଯିଏ ତୁମକୁ ହୃଦୟରେ ଧାରଣ କରିଛି, ଦୀର୍ଘଦିନ ଧରି ବିନାଶ ପାଇଁ ବାଧ୍ୟ, ବ୍ୟର୍ଥ ତପଃ ଓ ବ୍ରତ କରି, ଏହି ଦୁଃଖିତ ଜୀବନ ତ୍ୟାଗ କରିଦେବି। ମୁଁ ଏହି ଉନ୍ନତ ଜୀବନକୁ ବିଷ କିମ୍ବା ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଶୀଘ୍ର ତ୍ୟାଗ କରିପାରିଥାନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଏଠି ରାକ୍ଷସ ଗୃହରେ ମୋତେ ବିଷ କିମ୍ବା ଅସ୍ତ୍ର ଦେବାକୁ କେହି ନାହାନ୍ତି।” ଏପରି ଅନେକ ଭାବନାରେ ଦୁଃଖିତ ସୀତା ତାଙ୍କ ଚୁଡ଼ିକୁ ହାତରେ ନେଇ ନିଶ୍ଚୟ କଲେ, “ଏହି ଚୁଡ଼ି ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଶୀଘ୍ର ଯମଲୋକକୁ ଯିବି।” ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶରୀର ସୁକୁମାର ଥିବା ସୀତା ଏକ ଗଛର ଡାଳିକୁ ଧରିଲେ, ମନେ ରାମ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଏବଂ ନିଜ ପରିବାରକୁ ଚିନ୍ତା କରିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ତାଙ୍କ ପାଖରେ ଜଗତ୍ରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଶୁଭ ଶକୁନ ଦେଖାଦେଲା, ଯାହା ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଲୋକେ ପୂର୍ବରୁ ଦେଖିଥିଲେ। ଏବେ ଶୁଣ, ପବିତ୍ର ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡର ଏକୋନତ୍ରିଂଶତମ ସର୍ଗ। ଏପରି ଦୁଃଖିତ, ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ, ଶୋକାକ୍ରାନ୍ତ ସୀତାଙ୍କୁ ଶୁଭ ଶକୁନ ଦେଖାଦେଲା, ଯେପରି ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଲୋକଙ୍କୁ ହୁଏ। ସୀତାଙ୍କ ଦୀର୍ଘ ପାତାଳି ଅଳଙ୍କୃତ ବାମ ଚକ୍ଷୁ, ଯାହା ଚକ୍ଷୁର ଶ୍ୱେତ ଓ କଳା ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଥିଲା, ଲାଲ କମଳକୁ ମାଛ ଚୁମିଥିବା ପରି ଫଡ଼ିଲା। ତାଙ୍କ ମନୋହର, ଗୋଲ, ସୁନ୍ଦର ବାମ ହସ୍ତ, ଯାହା ଦୀର୍ଘଦିନ ଧରି ପ୍ରିୟଙ୍କ ଛୁଆଁ ଥିଲାନି, ହଠାତ୍ ଅନ୍ଦୋଳିତ ହେଲା। ତାଙ୍କ ଜଘନ୍, ଦଳପତି ଗଜଦଣ୍ଡ ସଦୃଶ, ଅନ୍ୟ ଜଘନ୍ ସହିତ ଯୁକ୍ତ, କମ୍ପିଲା—ଏହା ମନେ ପକାଇଲା ଯେ ରାମ ସାମ୍ନାରେ ଆସିଛନ୍ତି। ସୁନ୍ଦର ହଳଦିଆ ଶାଢ଼ୀ, ଚୂଡ଼ାମଣି ଶୀର୍ଷ ଉପରେ ଧୂଳିରେ ଅଳ୍ପ ମାତ୍ରା ମେଳି, ଶିଖର ଉପରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ଦେହରୁ ସ୍କନ୍ଦିଗଲା। ଏହି ଶୁଭ ଶକୁନ ଓ ଗୁଣୀମାନେ ପୂର୍ବରୁ ଚିହ୍ନଟ କରିଥିବା ଚିହ୍ନ ଦେଖି, ସୀତା, ଶୋକାକ୍ରାନ୍ତ ମନକୁ ପୁନଃ ଉତ୍ସାହ ଦେଲେ, ଯେପରି ବାୟୁ ଓ ରବିରେ ଶୁଷ୍କ ହୋଇଥିବା ବୀଜ ବର୍ଷାରେ ଜୀବନ ପାଏ। ତାଙ୍କ ମୁଁହ, ବିମ୍ବ ଫଳ ସଦୃଶ ଓ ଦୀର୍ଘ ପାତାଳି ନୟନ, ଭୃକୁଟି, କେଶ ଦ୍ୱାରା ଚିହ୍ନଟ, ଧଳା ଦାନ୍ତ ଦ୍ୱାରା ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ରାହୁ ମୁଁହରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇଥିବା ଚନ୍ଦ୍ର ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ହେଲା। ଶୋକ ମୁକ୍ତ, କ୍ଲାନ୍ତି ହରା, ଜ୍ୱର ଶାନ୍ତ, ଆନନ୍ଦରେ ମନ ଉଦ୍ବୁଦ୍ଧ, ସୀତା ଦେବୀ ତାଙ୍କ ମୁଁହର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାରେ ରାତିରେ ଉଦୟମାନ ଚନ୍ଦ୍ର ପରି ଅଲୋକିତ ହେଲେ। ଏବେ ଶୁଣ, ପବିତ୍ର ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡର ତ୍ରିଂଶତମ ସର୍ଗ। ଏହି ସମୟରେ, ସାହସୀ ହନୁମାନ ତ୍ରିଜଟା, ସୀତା ଓ ଅନ୍ୟ ରାକ୍ଷସୀମାନେ କହିଥିବା ସମସ୍ତ ଶବ୍ଦ ଧ୍ୟାନପୂର୍ବକ ଶୁଣିଲେ। ସେ ଦେଖିଲେ, ଏହି ସ୍ତ୍ରୀ ନନ୍ଦନ ଉଦ୍ୟାନର ଦେବୀ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ୍। ଏହି ଯିଏକି ହଜାର, ଦଶହଜାର ବାନର ଚାର ଦିଗରେ ଖୋଜୁଥିଲେ, ସେଉଁଠି ମୁଁ ଏବେ ମିଳିଛି। ଶତ୍ରୁ ଶକ୍ତି ଓ ଗୁପ୍ତଚର କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ସମସ୍ତ ଅବସ୍ଥା ଅବଲୋକନ କରିଛି। ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତଫାତ, ଏହି ନଗର ଓ ରାବଣଙ୍କ ଶକ୍ତିକୁ ମୁଁ ନିରୀକ୍ଷଣ କରିଛି। ଏବେ ମୁଁ କିପରି ଏହି ଅପାର ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଦୟାଶୀଳ ରାମଙ୍କ ପତ୍ନୀଙ୍କୁ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଇପାରିବି, ଯିଏ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ଦର୍ଶନ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆକାଂକ୍ଷିତ? ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇବି, ଯାହାଙ୍କ ମୁଁହ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଚନ୍ଦ୍ର ପରି, ଯିଏ କେବେ ଦୁଃଖ ଜାଣିନାହାନ୍ତି, ଏବଂ ଏ ଦୁଃଖର ସୀମା ଦେଖିପାରୁନାହାନ୍ତି। ଯଦି ମୁଁ ଏହି ଧର୍ମିକ ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ ନଯିବି, ତେବେ ମୋର ଯିବା ଦୋଷ ହେବ।