ସୀତା ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଯାଇ ଚିନ୍ତା କରିଲେ, “ଏହି ପୃଥିବୀରେ ଲୋକେ ଯେଉଁଥିରେ କହନ୍ତି ‘ଧର୍ମୀକଙ୍କର ଅକାଳ ମୃତ୍ୟୁ ନାହିଁ’, ଏହା ସତ୍ୟ। ମୋ ଉପରେ ଏତେ ଅନ୍ୟାୟ ହେଉଛି, ତଥାପି ମୁଁ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବଞ୍ଚି ରହିଛି, ଏହି କଥାର ପ୍ରମାଣ। ମୋ ହୃଦୟ କେତେ ଦୃଢ଼, ଏତେ ଦୁଃଖ ଓ ଅନ୍ୟାୟ ଭିତରେ ମଧ୍ୟ ଏହା ଆଜି ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଆଘାତରେ ପାହାଡ଼ ଭାଙ୍ଗିଯିବା ପରି ଚୁର୍ଣ୍ଣ ହେଉ ନାହିଁ। ଏହି ଅପମାନରେ ମୋର କୌଣସି ଦୋଷ ନାହିଁ, ତଥାପି ଯିଏ ମୋତେ ଦେଖି ଅପ୍ରସନ୍ନ, ସେ ମୋତେ ମାରିବାକୁ ଚାହୁଁଛି। ମୁଁ ମୋର ମନର କଥା କହିପାରିବିନାହିଁ, ଯେପରି ଦ୍ୱିଜ ଅନୁପ୍ରବେଶିତକୁ ମନ୍ତ୍ର ଶିଖାଇନଥାଏ। ଯେହେତୁ ଜଗତ୍ପତି ଆସୁନାହାନ୍ତି, ନିଶ୍ଚିତ ରୂପେ ଶୀଘ୍ର ରାକ୍ଷସ ରାଜା ମୋ ପାଦ-ହାତ ଟୁକୁଡ଼ି କରି ନିଷ୍ଠୁର ହସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା କାଟିଦେବେ, ଯେପରି ଗର୍ଭସ୍ଥ ଶିଶୁ ଉପରେ କାଁଟା ଆଘାତ ଲାଗେ। ଏହି ଦୁଃଖ ଉପରେ ଆଉ ଦୁଃଖ, ଯେ ଦୁଇମାସ ପରେ ରାମ ଆସିବେ—ଏହା ଏକ ଅପରାଧୀ ଚୋର ରାତି ଅପେକ୍ଷା କରୁଥିବା ପରି। ସୀତା ଦୁଃଖରେ ଡୁବି ଆହ୍ୱାନ କଲେ, “ହେ ରାମ! ହେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ! ହେ ସୁମିତ୍ରା! ହେ ରାମଙ୍କ ଜନନୀ, ଏବଂ ମୋ ମା! ମୁଁ ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ବଡ଼ ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟରେ ହରାଇଯାଇଥିବା ଜାହାଜ ପରି ନଶ୍ୱ ହେଉଛି। ନିଶ୍ଚିତ ରୂପେ, ରାଜାଙ୍କ ଦୁଇ ପୁଅ, ମୃଗ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ମୋ ଦ୍ୱାରା ନିହତ ହୋଇଛନ୍ତି—ସେମାନେ ବଜ୍ର ଆଘାତରେ ଶିଂହ ଦମ୍ପତି ପରି ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛନ୍ତି। ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ସେ ମୃଗ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା କାଳ ମୋତେ ଠକାଇଦେଲେ, ଯେବେ ମୁଁ ମୂଢ଼ତାରେ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ପଠାଇଦେଲି। “ହେ ଦୀର୍ଘବାହୁ ରାମ, ବ୍ରତରେ ନିଷ୍ଠ, ପୂର୍ଣ୍ଚନ୍ଦ୍ରମୁଖ! ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପ୍ରିୟ, ମୁଁ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମୃତ୍ୟୁଦଣ୍ଡ ପାଇଛି, ଏହି କଥା ତୁମେ ଜାଣିନାହାଁ। ମୋର ଏକମାତ୍ର ଭକ୍ତି, ଏହି ସହିଷ୍ଣୁତା, ଏହି ଭୂମିରେ ଶୟନ, ଧର୍ମାନୁଷ୍ଠାନ, ଏବଂ ପତିବ୍ରତା ଧର୍ମ—ସବୁଠି ଫଳହୀନ ହେଇଗଲା, ଯେପରି ଅକୃତଘ୍ନଙ୍କୁ ଦୟା କରିବାର ଫଳ ନାହିଁ। ମୋର ଧର୍ମାନୁଷ୍ଠାନ ଓ ଏକପତ୍ନୀବ୍ରତ ଅର୍ଥହୀନ, କାରଣ ମୁଁ ତୁମକୁ ଦେଖିପାଉନାହିଁ—ମୁଁ ଦୁଃଖରେ କ୍ଷୀଣ, ଅପ୍ରସନ୍ନ, ଏବଂ ମିଳନ ଆଶା ହୀନ। “ତୁମେ ପିତୃବାଚନ ପାଳନ କରିବା ପରେ ବନରୁ ଫେରିବା, ବ୍ରତରେ ଅଟୁଟ, ଭୟହୀନ ଓ ସାଧନାରେ କୁଶଳ, ଏବଂ ଚକ୍ଷୁଶ୍ରୀ ମହିଳାମାନେ ସହ ଆନନ୍ଦ କରିବାକୁ ପାରିବ। କିନ୍ତୁ ମୁଁ ରାମ, ଯିଏ ତୁମରେ ମନ ଲଗାଇଛି, ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟ ଓ ବିନାଶରେ ବନ୍ଧିତ, ମୋର ସବୁ ତପସ୍ୟା ଓ ବ୍ରତ ବ୍ୟର୍ଥ, ଏଇ ଦୁଃଖୀ ଜୀବନକୁ ଛାଡ଼ିଦେବି। “ମୁଁ ଏହି ନବଜୀବନକୁ ବିଷ କିମ୍ବା ଧାରାଳ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଶୀଘ୍ର ଛାଡ଼ିପାରିଥାନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଏଠାରେ ରାକ୍ଷସ ଗୃହରେ ମୋତେ ବିଷ ବା ଅସ୍ତ୍ର କେହି ଦେବାକୁ ନାହିଁ। ଏଭଳି ଦୁଃଖରେ ଆକୁଳ ହୋଇ ସୀତା ନିଜ ବିନ୍ଧି ବାହାରି ନେଲେ ଏବଂ ଚିନ୍ତା କଲେ, ‘ଏହି ବିନ୍ଧି ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଶୀଘ୍ର ଯମଲୋକକୁ ଯିବି।’ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନରମ ଦେହି ସୀତା ଗଛର ଏକ ଡାଳକୁ ଧରିଲେ, ଏବଂ ରାମ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଏବଂ ନିଜ ପରିବାରକୁ ମନେ ପକାଇଲେ। ତେଣୁ ସେ ବିଳକ୍ଷଣ ଶୁଭ ଶକୁନ ଦେଖିଲେ, ଯାହା ଦୃଢ଼ ଧୈର୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଲୋକେ ପୂର୍ବରୁ ଦେଖିଥିଲେ। ଏପରି ସମୟରେ, ଶୁଭ ଶକୁନ ଦେଖି ସୀତାଙ୍କ ଶୋକ ଅଳ୍ପ ହେଲା। ତାଙ୍କର ବାମ ଚକ୍ଷୁ, ଦୀର୍ଘ ପତ୍ରିକା ଓ ଶୁଭ୍ର ଶ୍ଵେତ ଦ୍ୱାରା ଚିହ୍ନିତ, କମଳ ଫୁଲକୁ ମାଛ ଆଘାତ ଦେଇଥିବା ପରି ଫଡ଼ିଲା। ତାଙ୍କର ବାମ ହସ୍ତ, ଯାହା ଦୀର୍ଘ ଓ ମୃଦୁ ଏବଂ ଅଲୋଇ ଓ ଚନ୍ଦନ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ଅପରିଚିତ ଭାବେ କମ୍ପିଲା। ତାଙ୍କର ଜଂଘା, ମହାଗଜ ତୁଣ୍ଡ ପରି ଦୃଢ଼, କମ୍ପିଲା, ଯେପରି ରାମ ସାମ୍ନାରେ ଆସିଛନ୍ତି। ତାଙ୍କର ସୁନା ରଙ୍ଗର ଅଳ୍ପ ଧୂଳି ଲଗିଥିବା ବସ୍ତ୍ର, ଶିଖରେ ଦଢ଼ିଥିବା ସ୍ଥିତିରେ, ଅଳ୍ପ ସ୍ଥାନରୁ ଖସିଗଲା। ଏହି ସମସ୍ତ ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣ ଓ ଅନୁଭୂତି ଦ୍ୱାରା, ସୀତା ନବ ଜୀବନ ପାଇଲେ; ତାଙ୍କର ଫଳ ରଙ୍ଗର ଓଠ, ଆଖି, ଭୂରୁ ଓ କେଶ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ମୁହଁ, ଦୀର୍ଘ ପତ୍ରିକା ଓ ଶୁଭ୍ର ଦନ୍ତ—ଏହି ସବୁ ମିଶି ଚନ୍ଦ୍ର ରାହୁ ମୁଖରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇଛି ପରି ଦେଖାଯିବାକୁ ଲାଗିଲା। ତାଙ୍କର ଶୋକ ହ୍ରାସ, କ୍ଲାନ୍ତି ଦୂର ହେଲା, ଆନନ୍ଦ ଦ୍ୱାରା ମନ ଉଦ୍ବୁଦ୍ଧ ହେଲା, ଏବଂ ଚନ୍ଦ୍ରୋଦୟରେ ଆଲୋକିତ ରାତି ପରି ତାଙ୍କର ମୁହଁ ଦ୍ୟୁତିମାନ ହେଲା। ଏହି ସମୟରେ, ହନୁମାନ ସବୁ କଥା ଶ୍ରବଣ କରୁଥିଲେ—ତ୍ରିଜଟାଙ୍କ, ସୀତାଙ୍କ ଓ ଅନ୍ୟ ରାକ୍ଷସୀମାନଙ୍କ ଭୟଭୀତ କଥା। ସେ ଶୁଭ୍ର ଦେହି ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଅନେକ ଚିନ୍ତା କଲେ—‘ଏହି ତିନି ଲକ୍ଷ୍ୟ ଓ ଦଶ ଲକ୍ଷ ବାନରମାନେ ଯାହାକୁ ଖୋଜୁଥିଲେ, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଏଠାରେ ଦେଖିଛି। ଶତ୍ରୁ ଶକ୍ତି ଓ ରାବଣଙ୍କ ସାମର୍ଥ୍ୟ ଅନୁସନ୍ଧାନ କରି ମୁଁ ସବୁ ଦେଖିଛି। ଏବେ ଏହି ଅପାର ସହିଷ୍ଣୁ ଓ ପତିଦର୍ଶନେ ଆତୁର ସୀତାଙ୍କୁ କିପରି ଆଶ୍ୱାସ ଦେଇପାରିବି? ‘ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଆଶ୍ୱାସ ଦେବି, ଯାହାଙ୍କ ମୁହଁ ପୂର୍ଣ୍ଚନ୍ଦ୍ର ପରି, ଯିଏ ଦୁଃଖ ଜାଣିନଥିଲେ, ଏବଂ ଏବେ ଅନ୍ତ ନାହିଁ। ଯଦି ମୁଁ ଏହି ଧର୍ମିଣୀଙ୍କୁ ଆଶ୍ୱାସ ନଦେଇ ଚାଲିଯିବି, ତେବେ ଏହା ଅନୁଚିତ। ଯଦି ମୁଁ ଚାଲିଯିବି ଏବଂ ଏହି ଉତ୍ତମ ଜନକନନ୍ଦିନୀ ସେଇଁ ରକ୍ଷା ନପାଇଁ, ତେବେ ସେ ଜୀବନ ତ୍ୟାଗ କରିପାରନ୍ତି। ଯେପରି ଦୀର୍ଘବାହୁ ରାମ ତାଙ୍କୁ ଆଶ୍ୱାସ ଦେବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ତାହା ଚାହେ। ଏଠାରେ ରାତ୍ରିରେ ଯଦି ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଆଶ୍ୱାସ ଦେଇନପାରିବି, ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ସେ ଜୀବନ ତ୍ୟାଗ କରିବେ। ଯଦି ରାମ ପଚାରିବେ—‘ସୀତା କ’ଣ କହିଲେ?’—ମୁଁ କିପରି ଉତ୍ତର ଦେଇପାରିବି, ଯଦି ଏହି ଶୋଭାମୟୀ ସୀତାଙ୍କ ସହ କଥା ହେଇନଥାଏ?’ ଏହିପରି ଚିନ୍ତା ଓ ଦୁଃଖର ମଧ୍ୟରେ, ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣ ଦ୍ୱାରା ଉଦ୍ବୁଦ୍ଧ ସୀତା ଆଶାର ଆଲୋକରେ ପୁନଃ ଜୀବନ ପାଇଲେ, ଏବଂ ହନୁମାନ ତାଙ୍କୁ ଆଶ୍ୱାସ ଦେବା ପାଇଁ ନିଶ୍ଚୟ କଲେ।