ସୀତାଙ୍କୁ ନେଇ ରାମାୟଣର ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡର ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଅତି ଅନୁଭୂତିମୟ ଏବଂ ଗଭୀର। ଏଠାରେ, ସୀତାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ଚଉଡ଼ିଆ ଅଞ୍ଜଳି ତଳେ ଅଶୋକବଟୀକାରେ ବସିଥିବା ସମୟର ଅନେକ ଶୁଭ ସଙ୍କେତ ଦେଖାଯାଉଛି। ସୀତାଙ୍କ ମହାନ୍ତି ଏବଂ ପ୍ରୀତିଦାୟକ ଖବର ଶୁଣିବାକୁ ମିଳିଲା ବୋଲି ଏହା ଏକ ଶୁଭ ସଙ୍କେତ ଭାବରେ ଦେଖାଯାଉଛି; ତାଙ୍କର ପ୍ରଶସ୍ତ, ପଦ୍ମଦଳ ସମ ଚକ୍ଷୁ ମୃଦୁମୃଦୁ କମ୍ପିତ ହେଉଛି। ବାମ ହସ୍ତ ଆମ୍ବେ ଶାନ୍ତ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଏବେ ଅକାରଣରେ ହଳକା କମ୍ପିତ ହେଉଛି ଏବଂ କେବଳ ଏକ ହସ୍ତ ନିଆଁ ଲାଗି କମ୍ପିତ ହେଉଛି। ତାଙ୍କର ବାମ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଉରୁ, ଯାହା ତରୁଣ ହସ୍ତୀର ସୁଣ୍ଡ ସମାନ, ତାହା କମ୍ପିତ ହେଉଛି, ମାନେ ରାଘବ ତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଅଛନ୍ତି ବୋଲି ସୂଚନା ଦେଉଛି। ଏବଂ ଏକ ପକ୍ଷୀ ନିଜ ଘୋସା ମଧ୍ୟରୁ ବାହାରି ଆଶୀର୍ବାଦ ଓ ଶାନ୍ତିଦାୟକ ଶବ୍ଦ କରୁଛି, ଯେପରି ଆନନ୍ଦରେ ତାଙ୍କୁ ପୁନିପୁନି ଉତ୍ସାହିତ କରୁଛି। ଏହି ଶୁଭ ସଙ୍କେତ ଦେଖି ଏହି ଲଜ୍ଜାଶୀଳା ଯୁବତୀ, ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ବିଜୟ ସମ୍ଭାବନାରେ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ କହିଲେ, "ଯଦି ଏହା ସତ୍ୟ, ତେବେ ମୁଁ ନିଶ୍ଚିତ ତୁମର ଆଶ୍ରୟ ହେବି।" ଏଉଁ ସମୟରେ, ରାକ୍ଷସରାଜ ରାବଣଙ୍କ ଦୁର୍ଦ୍ରଢ଼ ବାକ୍ୟ ଶୁଣି ସୀତା ଭୟକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇଗଲେ। ସେ ତ ଜଣେ ହସ୍ତୀରାଜର କନ୍ୟା ପରି, ଜଙ୍ଗଳ ଧାରରେ ସିଂହ ଆକ୍ରମଣ କରିବାପରି ଭୟଭୀତ ହେଉଛନ୍ତି। ଚାରିପାଖରେ ରାକ୍ଷସୀମାନେ ଘେରି ରହିଛନ୍ତି, ରାବଣଙ୍କ କଠୋର ଶବ୍ଦରେ ଭୟଭୀତ ଏହି ନିର୍ଦୋଷୀ ସୀତା, ଜଣେ ଅବିହୀନା ଝିଅ ପରି ଏକା ଜଙ୍ଗଳରେ ଦୁଃଖ କରୁଛନ୍ତି। ସୀତା ଚିନ୍ତା କରୁଛନ୍ତି, "ଲୋକେ କହିଥିବା 'ଧର୍ମିକଙ୍କ ଅକାଳ ମୃତ୍ୟୁ ନାହିଁ' ଏହି କଥା ନିଶ୍ଚିତ ଠିକ୍। ଏତେ ଦୁଃଖ ଓ ଅପମାନ ମଧ୍ୟରେ ମୁଁ ଏଯାଁ ଅବସ୍ଥାରେ ବଞ୍ଚିଛି। ମୋ ହୃଦୟ କେତେ ଦୃଢ଼, ଯେଉଁ ଦିନ ଏତେ ଦୁଃଖ ଭୋଗୁଛି, ତଥାପି ମହାପର୍ବତ ଉପରେ ବଜ୍ରପାତ ହେଲେ ଯେପରି ଭାଙ୍ଗିଯାଏ, ମୋ ହୃଦୟ ଏଯାଁ ଭାଙ୍ଗିଯାଏ ନାହିଁ।" "ମୋର କୌଣସି ଦୋଷ ନାହିଁ, ତଥାପି ତାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଅପ୍ରିୟ ଲାଗିଲେ ମୁଁ ମୃତ୍ୟୁ ଦଣ୍ଡ ପାଇବି। ମୁଁ ମୋ ମନର ସତ୍ୟ ତାଙ୍କୁ କହିପାରିବି ନାହିଁ, ଯେପରି ଦ୍ୱିଜାତି ଅଦୀକ୍ଷିତକୁ ମନ୍ତ୍ର କହିପାରେ ନାହିଁ।" "ଯେହেতୁ ଲୋକନାଥ ଏଠାରେ ନାହାନ୍ତି, ଏହି ରାକ୍ଷସରାଜ ଶୀଘ୍ର ମୋ ଅଂଗକୁ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଛିଣ୍ଡିଦେବେ, ଯେପରି ଗର୍ଭସ୍ଥ ଶିଶୁର ଗାଁଠିରେ କଣ୍ଟକର ଯନ୍ତ୍ରଣା।" "ଏହି ଦୁଃଖରେ ଆଉ ଦୁଇମାସ ଅପେକ୍ଷା କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ, ଏହା ଏକ ଦଣ୍ଡିତ ଚୋର ପାଇଁ ରାତି ପରି ଯନ୍ତ୍ରଣାଦାୟକ।" "ହେ ରାମ! ହେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ! ହେ ସୁମିତ୍ରା! ହେ ରାମଙ୍କ ମାତା, ଏବଂ ମୋର ମାତା! ମୁଁ ଅପସ୍ତ୍ୟ ଭାଗ୍ୟରେ ବଡ଼ ଦୁଃଖରେ ଏକ ଯାନ୍ତ୍ରଣାଦାୟକ ବାୟୁ ଲାଗିଥିବା ସମୁଦ୍ରରେ ହରାଇଯିଥିବା ଜାହାଜ ପରି ଡୁବୁଛି।" "ନିଶ୍ଚୟ, ନରେଶଙ୍କ ଦୁଇ ପୁତ୍ର, ମୃଗାକାର ଧାରଣ କରି, ମୋ ପାଇଁ ବଳିଦାନ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି। ସେମାନେ ଦୁଇ ଶିଂହ, ବଜ୍ରପାତରେ ବିଧ୍ୱଂସ୍ତ।" "ସେଇ କାଳ ମୃଗ ଆକାର ଧାରଣ କରି, ମୋର ଅବିବେକରେ ମୋତେ ଠକାଇଦେଲା, ଯେତେବେଳେ ମୁଁ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ପଠାଇଲି।" "ହେ ରାମ, ତୁମେ ନିଜ ପ୍ରତିଜ୍ଞାରେ ଅଟୁଟ, ଦୀର୍ଘବାହୁ, ଚନ୍ଦ୍ରବଦନ, ସମସ୍ତଙ୍କ ପ୍ରିୟ, କିନ୍ତୁ ତୁମେ ଜାଣିନାହ, ଯେ ମୁଁ ଏଠି ରାକ୍ଷସମାନେ ଦ୍ୱାରା ମୃତ୍ୟୁଦଣ୍ଡ ପାଉଛି।" "ଏହି ଏକପତ୍ନୀବ୍ରତ, ଏହି ସହନଶୀଳତା, ଏହି ଭୂମିଶୟନ, ଏହି ଧର୍ମାନୁଷ୍ଠାନ—ମୋର ପତିନିଷ୍ଠା ଅକୃତକାର୍ଯ୍ୟ ହୋଇଗଲା, ଯେପରି ଅକୃତଜ୍ଞଙ୍କୁ ଦୟା କରିବା।" "ମୋର ଧର୍ମାନୁଷ୍ଠାନ ଅର୍ଥହୀନ ହୋଇଗଲା, ଏହି ପତିନିଷ୍ଠା ବ୍ରତ ବିଫଳ, କାରଣ ମୁଁ ତୁମକୁ ଦେଖିପାରୁନି—ମୁଁ କ୍ଷୀଣ, କଳୁଷିତ, ଏବଂ ତୁମ ସଂଯୋଗର ଆଶା ହରାଇଛି।" "ତୁମେ ପିତୃଆଜ୍ଞା ପୂରଣ କରିବା ପରେ ଅବିଭୟ ଏବଂ ସିଦ୍ଧିଶାଳୀ ହୋଇ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପ୍ରଶସ୍ତ ଚକ୍ଷୁ ନାରୀମାନଙ୍କ ସହ ଆନନ୍ଦ କରିବାକୁ ଚାହିଁବ।" "କିନ୍ତୁ ମୁଁ ରାମ, ତୁମେ ଯାହାକୁ ହୃଦୟରେ ଧାରଣ କରିଛ, ଅନେକ ଦିନ ଧରି ଦୁଃଖ ଭୋଗୁଛି, ମୋର ତପସ୍ୟା ଓ ବ୍ରତ ବିଫଳ; ଏହି ଦୁଃଖମୟ ଜୀବନ ଛାଡ଼ିଦେବି।" "ମୁଁ ଏହି ନବଜୀବନକୁ ବିଷ କିମ୍ବା ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଶୀଘ୍ର ଛାଡ଼ିପାରିଥାନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଏଠି କେହି ମୋତେ ବିଷ କିମ୍ବା ଅସ୍ତ୍ର ଦେବେ ନାହିଁ।" ଏଭଳି ଦୁଃଖରେ ତାପିତ ସୀତା ଅନେକ ଭାବେ ଚିନ୍ତା କରି, ତାଙ୍କର କେଶମାଳା ନେଇ ନିଷ୍ପତ୍ତି କଲେ, "ଏହି କେଶମାଳା ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଯମଲୋକକୁ ଚାଲିଯିବି।" ମୃଦୁ ଅଙ୍ଗଶୋଭିତ ସୀତା ଏବେ ଏକ ଶାଖା ଧରି, ରାମ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ନିଜ ପରିବାରକୁ ଭାବି, ମନେ ଦୁଃଖ ଓ ବିଷାଦ ଭରି ଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ପୂର୍ବରୁ ଯେଉଁ ଶୁଭ ସଙ୍କେତ ଧୀର ଲୋକମାନେ ଦେଖିଥିଲେ, ସେମାନେ ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖାଯିବାକୁ ଲାଗିଲା। ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ, ତାଙ୍କର ବାମ ଆଖି, ଲମ୍ବା ପାନପତ୍ର ସମାନ ପାତା, ଅନ୍ଧକାର ଏବଂ ଚଉଡ଼ିଆ ଧଳା ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇ, ମାଛ ଦ୍ୱାରା ଆଘାତ ପ୍ରାପ୍ତ ରକ୍ତ କମଳ ପରି ଫଡ଼ିଉଠିଲା। ତାଙ୍କର ବାମ ହସ୍ତ, ମୃଦୁ ଓ ପ୍ରଶସ୍ତ, ଦୀର୍ଘଦିନ ରାମଙ୍କ ସ୍ପର୍ଶର ବିଞ୍ଚିତ, ହଠାତ୍ କମ୍ପିତ ହେଉଛି। ତାଙ୍କର ଉରୁ ଅନ୍ୟ ଉରୁ ସହିତ ଯୁକ୍ତ, ହସ୍ତୀର ଶୁଣ୍ଡ ସମାନ ମୋଟା, କମ୍ପିତ ହେଉଛି, ଯେପରି ରାମ ସାମ୍ନାରେ ଆସିଛନ୍ତି। ତାଙ୍କର ସୁନା ରଙ୍ଗର, ହାଲୁକା ଧୁଳି ଲଗିଥିବା ବସ୍ତ୍ର, ପର୍ବତ ଶିଖରରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଥିବା ସମୟରେ ଅଲ୍ପ କ୍ଷୟ ହୋଇ ଶରୀରରୁ ଖସିଯାଉଛି। ଏହି ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଶୁଭ ସଙ୍କେତ ଓ ଧୀରମନ୍ଥିର ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ବରୁ ଚିହ୍ନିତ ଲକ୍ଷଣ ଦେଖି, ସୀତା ମନେ ନୂତନ ଜୀବନ ଆଶା ନେଇ, ବାତାସ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟରେ ଉଳାରିଥିବା ମଣ୍ଡି ମିଝା ମାଟିକୁ ବର୍ଷା ଯେପରି ପୁନଃ ଜୀବନ ଦେଇଥାଏ, ସେପରି ଜୀବନ୍ତ ହେଉଛନ୍ତି। ତାଙ୍କର ବିମ୍ବାଫଳ ସମ ଅଠି, ଚକ୍ଷୁ, ଭୂରୁ ଓ କେଶ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ମୁହଁ, ଧଳା ଦନ୍ତ ଦ୍ୱାରା ଅଳଙ୍କୃତ, ରାହୁ ମୁଁହ ଛାଡ଼ି ଚନ୍ଦ୍ର ଯେପରି ଦ୍ୟୁତିମାନ।