ଦୀପ୍ତିମାନ ରାଜା ଦିଲୀପ ଅନେକ ବଡ଼ ବଡ଼ ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ । ତିନି ଲକ୍ଷ ବର୍ଷ ଧରି ସେ ରାଜ୍ୟରେ ଶାସନ କରିଥିଲେ । କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କର ପୂର୍ବଜମ ମୁକ୍ତି ପାଇଁ ସଠିକ ଉପାୟ ମିଳିଲା ନାହିଁ । ଏମିତି ଅବସ୍ଥାରେ, ହେ ପୁରୁଷସିଂହ, ରୋଗରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ, ସେ ରାଜା ସମୟର ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଦେହ ଛାଡ଼ିଦେଲେ । ତାଙ୍କର ସଞ୍ଚିତ ପୁଣ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ରାଜା ଦିଲୀପ ଇନ୍ଦ୍ରଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କଲେ । ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଭଗୀରଥଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କରି ଯାଇଥିଲେ । ଭଗୀରଥ ଏକ ମହାନ ଧର୍ମାତ୍ମା ଓ ରାଜା ରୁପେ ଖ୍ୟାତି ଲାଭ କରିଥିଲେ । ତାଙ୍କର ସନ୍ତାନ ନଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ସେ ସନ୍ତାନ ଓ ପ୍ରଜା ପ୍ରାପ୍ତି ଆଶା କରୁଥିଲେ । ରାଜ୍ୟକୁ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଉପରେ ଭରସା କରି, ଗଙ୍ଗାକୁ ପୃଥିବୀକୁ ଆଣିବାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଗୋକର୍ଣ୍ଣରେ ଦୀର୍ଘ ତପସ୍ୟା ଆରମ୍ଭ କଲେ । ସେ ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି, ପଞ୍ଚ ଧର୍ମ ତପସ୍ୟା କରି, ମାସେ ମାସେ କିଛି ଖାଇ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହ କରି, ଉଭୟ ହାତ ଉପରକୁ ଉଠାଇ ଭୟଙ୍କର ତପ କରିଥିଲେ । ଏଭଳି ତପସ୍ୟା ପରେ, ମହାତ୍ମା ଭଗୀରଥଙ୍କ ଉପରେ ବ୍ରହ୍ମା ଭଲପାଇଲେ । ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ, "ହେ ରାଜା ଭଗୀରଥ, ତୁମେ ଯେଉଁ ଭଳି ତପସ୍ୟା କରିଛ, ମୁଁ ତୁମେ ଉପରେ ପ୍ରସନ୍ନ । ଏବେ ତୁମେ ଯେଉଁ ଇଚ୍ଛା କର, ସେ ଦାନ ମାଗ ।" ତାପରେ ଭଗୀରଥ ଦେବତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି କହିଲେ, "ଯଦି ଆପଣ ମୋ ଉପରେ ପ୍ରସନ୍ନ, ଯଦି ମୋର ତପସ୍ୟା ଫଳିଛି, ତେବେ ସଗରଙ୍କ ସମସ୍ତ ପୁତ୍ରମାନେ ମୋ ଦ୍ୱାରା ଜଳ ପାଉନ୍ତୁ । ଗଙ୍ଗାର ଜଳେ ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ମହାତ୍ମାଙ୍କ ଅସ୍ଥି ଭିଜିବ, ସେମାନେ ତାଙ୍କ ପୂର୍ବଜମାନେ ସହିତ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରନ୍ତୁ । ଏହି ମହାଦାନ ମୋ ଉତ୍ତରପୁରୁଷ ଲାଗି ଦିଅନ୍ତୁ, ଯେଉଁଥିରେ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶ ନାଶ ନ ହେଉ ।" ବ୍ରହ୍ମା ମଧୁର ଓ ଶୁଭ ବାକ୍ୟରେ କହିଲେ, "ହେ ଭଗୀରଥ, ତୁମ ଇଚ୍ଛା ବଡ଼ ଉତ୍ତମ । ତୁମର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ, ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶକୁ ଉନ୍ନତ କର । ଏହି ହିମାଳୟର ପ୍ରଥମ କନ୍ୟା ଗଙ୍ଗାକୁ ଧରିବା ପାଇଁ ଶିବଙ୍କୁ ନିଯୁକ୍ତ କର । ଏହି ଭୂମି ଗଙ୍ଗାର ପ୍ରବାହ ସହିପାରିବ ନାହିଁ, ମୁଁ ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ ଶିବ ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ କାହାକୁ ଯୋଗ୍ୟ ଦେଖୁନି ।" ଏପରି କହି ବ୍ରହ୍ମା ଗଙ୍ଗାଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦେଇ, ଦେବତାମାନେ ଓ ମାରୁତମଣ୍ଡଳ ସହିତ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଚଲିଗଲେ । ଏହା ପରେ, ଭଗୀରଥ ଭୂମି ଉପରେ ଅଙ୍ଗୁଠି ଦବାଇ ଏକ ବର୍ଷ ଧରି ଉପାସନା କଲେ । ବର୍ଷ ଶେଷ ହେବା ପରେ, ଦେବମହେଶ୍ୱର ଉମାପତି ତାଙ୍କୁ ଦୟାକରି କହିଲେ, "ମୁଁ ତୁମେ ଉପରେ ପ୍ରସନ୍ନ । ମୁଁ ପାହାଡ଼ର ଜନ୍ମଦାତ୍ରୀ ଗଙ୍ଗାକୁ ମୋ ମୁଣ୍ଡରେ ଧରିବି ।" ତାପରେ ହିମବତୀର ପ୍ରଥମ କନ୍ୟା ଗଙ୍ଗା, ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ପୂଜିତ, ଏକ ବିଶାଳ ଆକାର ଧାରଣ କଲେ । ତାଙ୍କର ଗତି ଅସହ୍ୟ ଓ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବେଗବାନ୍ ହେଲା । ଆକାଶରୁ ଗଙ୍ଗା ଶିବଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ତୀବ୍ର ବେଗରେ ପଡ଼ିଲେ । ଗଙ୍ଗା ତାଙ୍କର ମାର୍ଗ ବିଚାର କରିଥିଲେ । ଶିବ ତାଙ୍କର ଅଭିମାନ ଦେଖି କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ ଓ ତାଙ୍କ ଜଟାରେ ଗଙ୍ଗାକୁ ଧରି ରଖିଲେ । ଶିବଙ୍କ ହିମାଳୟ ସମାନ ଜଟାର ଗୁହାରେ ଗଙ୍ଗା ବର୍ଷରୁ ବର୍ଷ ଚକ୍ରାନ୍ତର କରୁଥିଲେ, ମାଟିକୁ ଛୁଇଁ ପାରିଲେ ନାହିଁ । ଏଠାରେ ଏକ ଅନ୍ୟ ମହାତ୍ମା ତପସ୍ୟା କରୁଥିବାବେଳେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଓ ଖୁସି ହେଲେ । ତାପରେ ଶିବ ଗଙ୍ଗାକୁ ବିନ୍ଦୁସରସ୍ ଦିଗରେ ମୁକ୍ତ କରିଦେଲେ । ଏହି ମୁକ୍ତି ସମୟରେ ସାତଟି ଧାରା ଉଦ୍ଭବ ହେଲା । ତାହାରେ ତିନିଟି ଶିବଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦରେ ପୂର୍ବଦିଗକୁ ବହିଲା—ହ୍ଲାଦିନୀ, ପାବନୀ ଓ ନଳିନୀ । ଅନ୍ୟ ତିନିଟି ସୁଚକ୍ଷୁ, ସୀତା ଓ ସିନ୍ଧୁ ପଶ୍ଚିମକୁ ବହିଲା । ସପ୍ତମୀ ଧାରା ଭଗୀରଥଙ୍କ ରଥ ପଛରେ ଚାଲିଲା । ଭଗୀରଥ ତାଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ରଥରେ ଚଢ଼ି ଗଲେ । ପ୍ରବଳ ଗତିରେ ଗଙ୍ଗା ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ, ଭଗୀରଥ ତାଙ୍କ ପଛ ପଛ ଚାଲିଲେ । ଆକାଶରୁ ଶିବଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଉପରୁ ଗଙ୍ଗା ପୃଥିବୀକୁ ଅବତରଣ କଲେ । ଜଳ ବହିବା ସମୟରେ ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦ ହେଲା, ମାଛ, କଚ୍ଛପ, ଶୁଶୁକ ଭିତରେ ତାଙ୍କ ସାଥି ହେଲେ । ଜଳ ପୃଥିବୀ ଉପରେ ପଡ଼ିବା ସହ ସମସ୍ତ ଭୂମି ଉଜ୍ୱଳ ହେଲା । ତାହା ଦେଖି ଦେବର୍ଷି, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଯକ୍ଷ, ସିଦ୍ଧମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ । ଗଙ୍ଗା ଆକାଶରୁ ପୃଥିବୀକୁ ଅବତରଣ କରୁଥିବା ସମୟରେ ଦେବତାମାନେ ନଗର, ଅଶ୍ୱ, ଗଜ ଆକୃତିର ବିମାନରେ ବସି ଦେଖୁଥିଲେ । ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କ ରଥରେ ଚଡ଼ି ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଗଙ୍ଗା ଅବତରଣ ଦେଖି ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ । ଦେବମଣ୍ଡଳ ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଥିଲେ, ତାଙ୍କ ଗହନା ଆକାଶକୁ ଉଜ୍ୱଳ କରୁଥିଲା । ମେଘରେ ଭରିଥିବା ଆକାଶ ଏକ ଶତ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ମାଛ, ସାପ ଓ ଚଞ୍ଚଳ ମାଛରେ ତାହା ସଜିଥିଲା ।