ଏହି ସମୟରେ, ହନୁମାନ ଦେଖିଲେ ଯେ ଦେବୀ ସୀତାଙ୍କର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସଫଳ ହେବା ନିକଟ, ରାକ୍ଷସରାଜ ରାବଣଙ୍କର ନାଶ ଓ ରାଘବ ରାମଙ୍କର ବିଜୟ ଆସୁଛି। ସୀତାଙ୍କ ପାଇଁ ଏପରି ମଙ୍ଗଳ ଓ ଆନନ୍ଦ ଭରା ଖବର ଶୁଣିବା ଏକ ଶୁଭ ସଙ୍କେତ ଅଟୁଟ ଭାବେ ଦେଖାଯାଉଛି; ତାଙ୍କର ବିସ୍ତୃତ ଲୋଟସ ଫୁଲ ଭଳି ଚକ୍ଷୁ ଅଳ୍ପ ଅଳ୍ପ କମ୍ପି ଉଠିଛି। ସୀତାଙ୍କର ଦକ୍ଷିଣ ଭୁଜ, ସାଧାରଣତଃ ଶାନ୍ତ ଥିବା, ଏବେ କାରଣ ବିନା ହଳକା ହଳକା କମ୍ପି ଉଠିଛି, ଏବଂ ଏକମାତ୍ର ଭୁଜ ହିଁ ଏହିପରି ହେଉଛି। ତାଙ୍କର ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ବାମ ଉରୁ, ଏକ ନବ ହାତୀର ସୁଣ୍ଡ ଭଳି, କମ୍ପି ଉଠିଛି, ଯେପରି ରାଘବ ତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଉପସ୍ଥିତ ଅଛନ୍ତି ବୋଲି ସୂଚନା ଦେଉଛି। ଏକ ପକ୍ଷୀ ଜଣେ ତାଙ୍କ ଗୁଞ୍ଜ ଭିତରେ ଯାଇ ଆଶୀର୍ବାଦ ଓ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଉଥିବା ଶବ୍ଦ ପୁନିପୁନି ଉଚ୍ଚାରଣ କରୁଛି, ଯେପରି ଆନନ୍ଦରେ ସୀତାକୁ ପ୍ରେରିତ କରୁଛି। ଏହିପରି ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣ ଦେଖି, ତାଙ୍କର ପତି ରାମଙ୍କର ବିଜୟ ଆସୁଛି ବୋଲି ଅନ୍ଦାଜ କରି, ସୀତା ମନରେ ଆନନ୍ଦ ଭରି କହିଲେ, “ଯଦି ଏହା ସତ୍ୟ, ତେବେ ମୁଁ ତୁମର ଆଶ୍ରୟ ହେବି।” ଏଉଁ, ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଅଦ୍ଭୁତ ସୁନ୍ଦର କାଣ୍ଡର ଅଠାଇଶ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ରାକ୍ଷସରାଜ ରାବଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା କଠୋର ଶବ୍ଦଗୁଡିକୁ ଶୁଣି, ସୀତା ଭୟରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହେଲେ; ଏକ ହାତୀର ଝିଅ ଜଣେ ଜଙ୍ଗଲର ଧାର ନିକଟେ ସିଂହର ଆକ୍ରମଣରେ ଭୟଭୀତ ହେଉଥିବା ଭଳି। ରାକ୍ଷସୀମାନେ ଚାରିପଟେ ଘେରି ରଖିଥିଲେ, ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ସୀତା ଏକ ପ୍ରତିକୂଳ ଜଙ୍ଗଲରେ ଏକା ଛାଡି ଦିଆଯାଇଥିବା ଜଣେ କନ୍ୟା ଭଳି ବିଳାପ କରିଥିଲେ। ସୀତା ଚିନ୍ତା କରିଲେ, “ଲୋକେ ଯାହା କହନ୍ତି, ତାହା ଠିକ୍—ଶୁଭକର୍ମ କରିଥିବା ଲୋକର ଅକାଳ ମୃତ୍ୟୁ ନାହିଁ। ଏପରି ଅପମାନ ଓ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗିବା ସତ୍ତ୍ୱେ, ମୁଁ ଏଉଁ ଖଣ୍ଡ ଜୀବନରେ ବଞ୍ଚି ଅଛି। ମୋ ହୃଦୟ ଏତେ ଦୃଢ଼, ଏତେ ଦୁଃଖ ଓ ନିରାଶା ଭରା ରହିବା ସତ୍ତ୍ୱେ, ଏହି ଦିନ ରେ ଏହା ଏକ ମାଉଣ୍ଟେନ୍ ଶିଖର ଉପରେ ବିଜୁଳି ପଡିଲା ପରେ ଭାଗିଯିବା ଭଳି ଭାଗି ଯିବନାହିଁ। ମୋ ଦୋଷ କିଛି ନାହିଁ, ତଥାପି ତାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଅପ୍ରିୟ ହେବାରେ ମୁଁ ମୃତ୍ୟୁଦଣ୍ଡ ଦେଉଥିବା ପରି। ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ମୋ ମନର ଅନୁଭୂତି କହିପାରିବି ନାହିଁ, ଯେପରି ଦ୍ୱିଜ ଜଣେ ଅନୂପନିତ ଲୋକକୁ ମନ୍ତ୍ର ଦେଇପାରିବି ନାହିଁ। ଏହି ଦୁଃଖ ମଧ୍ୟରେ ଚିନ୍ତା କରିଲେ, “ଯେତେବେଳେ ଲୋକମୁଣ୍ଡଳର ନାଥ ଆସୁନାହିଁ, ଶୀଘ୍ର ରାକ୍ଷସରାଜ ମୋ ଦେହକୁ କ୍ଷୁଦ୍ର ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଖଣ୍ଡ ଖଣ୍ଡ କରି ଦେବେ, ଏକ ଅଜନ୍ମ ପ୍ରାଣୀର ଗଭରେ କଣ୍ଟକ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭଳି। ଦୁଇ ମାସ ଆଉ ବିତିବା ପରେ ତାଙ୍କ ଆସିବା ଅପେକ୍ଷା କରିବା ଏକ ଦଣ୍ଡିତ ଚୋର ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମୃତ୍ୟୁ ଦଣ୍ଡ ଦେଉଥିବା ରାତି ଭଳି ଯନ୍ତ୍ରଣାଦାୟକ। ରାମ! ଲକ୍ଷ୍ମଣ! ସୁମିତ୍ରା! ରାମଙ୍କ ମାତା ଓ ମୋ ମାତା! ମୁଁ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଭଳି ଅଭାଗା, ବଡ଼ ସାଗରରେ ହାରାଇ ଯାଇଥିବା ଜହାଜ ଭଳି, ଅଜ୍ଞାତ ବାତାସରେ ମୃତ୍ୟୁ ପାଇଁ ଯାଉଛି। ନିଶ୍ଚିତ, ରାଜାଙ୍କ ଦୁଇ ପୁଅ, ମୃଗ ଆକାର ଧାରଣ କରି, ସେମାନେ ମୋ ଦ୍ୱାରା ମୃତ୍ୟୁ ହେଲେ—ସିଂହ ଦୁଇଟି ଭଳି, ବିଜୁଳି ଦ୍ୱାରା ଆକ୍ରାନ୍ତ। ନିଶ୍ଚିତ, ସମୟ ମୃଗ ଆକାର ଧାରଣ କରି, ମୋତେ ଭ୍ରମ କରାଇଲା, ଯେତେବେଳେ ମୁଁ ଅବିବେକରେ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଦୂରେ ପଠାଇଲି। ସୀତା ରାମଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି କହିଲେ, “ଓ ଦୀର୍ଘବାହୁ, ନିଶ୍ଚୟବନ୍ଧ, ଚନ୍ଦ୍ରମା ଭଳି ମୁହଁ ଥିବା ରାମ! ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ପ୍ରିୟ! ତୁମେ ଜାଣିନାହିଁ ମୁଁ ରାକ୍ଷସମାନେ ଦ୍ୱାରା ମୃତ୍ୟୁଦଣ୍ଡ ଦେଉଥିବା। ଏହି ଅନନ୍ୟ ଭକ୍ତି, ଏହି ସହିଷ୍ଣୁତା, ଏହି ଭୂମିରେ ଶୟନ କରିବା, ଏହି ଧର୍ମାନୁଷ୍ଠାନ—ମୋ ଦାମ୍ପତ୍ୟ ନିଷ୍ଫଳ ହେଉଛି, ଯେପରି କୃତଜ୍ଞତା ନଥିବା ଲୋକକୁ ଦୟା କରିବା। ମୋ ଧର୍ମାନୁଷ୍ଠାନ ନିଷ୍ଫଳ, ଏହି ଏକପତିବ୍ରତ ଉପବାସ ବି ଅର୍ଥହୀନ, କାରଣ ମୁଁ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିପାରୁନାହିଁ—କ୍ଷୀଣ ଓ ନିରାଶ। ତୁମେ ତୁମର ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପୂରଣ କରି ବନରୁ ଫେରିବା ପରେ, ତୁମେ ଭୟହୀନ ଓ ସଫଳ ହୋଇ, ବିସ୍ତୃତ ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ନାରୀମାନଙ୍କ ସହ ଆନନ୍ଦ କରିବାକୁ ଚିନ୍ତା କରିଛି। ମୁଁ ଯେ ରାମ ଉପରେ ମନ ଲଗାଇଛି, ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ଅଭାଗା ହୋଇଛି, ଉପବାସ ଓ ତପସ୍ୟା ନିଷ୍ଫଳ—ଏହି ଦୁଃଖ ଜୀବନ ଛାଡି ଦେବି। ମୁଁ ଶୀଘ୍ର ବିଷ ବା ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଏହି ଜୀବନ ଛାଡିପାରିବି, କିନ୍ତୁ ଏଠାରେ କେହି ବିଷ ବା ଅସ୍ତ୍ର ଦେଇପାରିବା ନାହିଁ। ଦୁଃଖରେ ଭରି, ଏକା ଏକା ଚିନ୍ତା କରି, ସୀତା ତାଙ୍କର ଚୋଟି ହାତରେ ନେଇ ନିଶ୍ଚୟ କଲେ, “ଏହି ଚୋଟି ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଶୀଘ୍ର ଯମ ଲୋକକୁ ଯାଇବି।” ସୀତା, ଯାହାର ଦେହ ମୃଦୁ, ଏକ ଗଛର ଶାଖାକୁ ଧରି, ରାମ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ନିଜ ପରିବାରକୁ ଅନ୍ତରରେ ସ୍ମରଣ କରି, ମୃତ୍ୟୁ ନିକଟ ଭାବି ଚିନ୍ତା କଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ଜଗତରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣଗୁଡିକ, ଯାହା ସ୍ଥିର ଧୀର ଲୋକମାନେ ପୂର୍ବରୁ ଦେଖିଥିଲେ, ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖାଯିବା ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ଏଉଁ, ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଏକାଉଣ୍ଶ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ଏହିପରି ଦୁଃଖିତ, ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ, ଆନନ୍ଦହୀନ ଓ ଶୋକରେ ଆବୃତ୍ତ ସୀତାଙ୍କୁ ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣ ଦେଖାଯିବା ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ଯେପରି ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଲୋକଙ୍କୁ ଦେଖାଯାଏ। ତାଙ୍କର ବାମ ଚକ୍ଷୁ, ଦୀର୍ଘ ପାଲି ଓ ଅନ୍ଧାରା ଧଳା ଚକ୍ଷୁରେ ଘେରା, ହଳକା ହଳକା କମ୍ପି ଉଠିଲା—ଏକ ରକ୍ତ ଲୋଟସ ଫୁଲକୁ ମାଛ ଚୁଇଁ ଦେଇଥିବା ଭଳି। ତାଙ୍କର ବାମ ଭୁଜ, ଗୋଲା ଓ ଭରିପୁରା, ଉପରି ଅଲୋ ଓ ଚନ୍ଦନ ଲଗାଇବା ଯୋଗ୍ୟ, ଲମ୍ବା ଏବଂ ଅନ୍ୟତମ ପ୍ରିୟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅଲଙ୍କୃତ ନଥିବା, ହଠାତ୍ କମ୍ପି ଉଠିଲା। ତାଙ୍କର ଉରୁ, ହାତୀର ସୁଣ୍ଡ ଭଳି ଦୃଢ଼ ଓ ଏକାଉଁ ଭଳି, ରାମ ସାମ୍ନାରେ ଉପସ୍ଥିତ ବୋଲି ସୂଚନା ଦେଉଥିବା ଭଳି କମ୍ପି ଉଠିଲା। ତାଙ୍କର ପିତଳ ରଙ୍ଗର ପୋଶାକ, ଅଳ୍ପ ଧୂଳି ଲଗିଥିବା, ଶିଖର ଉପରେ ଦଉଁଥିବା ସୀତାଙ୍କ ଦେହରୁ ହଠାତ୍ ଅଳ୍ପ ଖସିଯାଇଥିଲା।