ଦିଲୀପ ରାଜା ତାଙ୍କ ପୂର୍ବଜଙ୍ଗ ମୁକ୍ତି ପାଇଁ ଗଙ୍ଗା ଭୂମିକୁ ଆଣିବା ଉପାୟ, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଜଳଦାନ କିପରି କରିବେ, ଏବଂ ସେମାନଙ୍କୁ କିପରି ଉଦ୍ଧାର କରିବେ—ଏହି ଭାବନାରେ ଗଭୀର ଚିନ୍ତାରେ ଲିନ ହେଇ ରହିଥିଲେ। ସେ ନିତ୍ୟ ଏହି ଚିନ୍ତାରେ ଲିନ ଥିବାବେଳେ, ନିଜ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଓ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠା ରଖିଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଭାଗୀରଥ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଯିଏ ଅତି ଉତ୍ତମ ଚରିତ୍ର ଓ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଥିଲେ। ଦିଲୀପ ରାଜା ଅନେକ ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ; ତିନି ଲକ୍ଷ ବର୍ଷ ଧରି ରାଜ୍ୟ ଶାସନ କରିଥିଲେ। ତଥାପି ପୂର୍ବଜଙ୍ଗ ଉଦ୍ଧାର ଉପାୟ ନ ମିଳିଥିବାରୁ, ରାଜା ରୋଗରେ ପୀଡିତ ହେଇ, ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ ଶେଷ ହେଲେ। ତାଙ୍କ ଆର୍ଜିତ ପୁଣ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଦିଲୀପ ଇନ୍ଦ୍ର ଲୋକକୁ ଗଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଭାଗୀରଥଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟ ର ଅଭିଷେକ କରି ଦେଲେ। ଭାଗୀରଥ, ରାଜା ଓ ଋଷି, ରଘୁବଂଶୀ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ, ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ନଥିଲେ, ତଥାପି ସେ ସନ୍ତାନ ଓ ପ୍ରଜା ଆଶା କରୁଥିଲେ। ରାଜ୍ୟକୁ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ପାଖରେ ଭରସା କରି, ଗଙ୍ଗା ଭୂମିକୁ ଆଣିବା ନିମିତ୍ତେ ଗୋକର୍ଣ୍ଣରେ ଦୀର୍ଘ ତପସ୍ୟା ଆରମ୍ଭ କଲେ। ଭାଗୀରଥ ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି, ହାତ ଉଠାଇ, ପଞ୍ଚ ଧାରା ତପସ୍ୟା କଲେ, ମାସିକ ଭୋଜନ ନେଇ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ଭୟଙ୍କର ତପ କଲେ। ଏହି ତପସ୍ୟା ଶେଷ ହେବା ପରେ, ବ୍ରହ୍ମା ଦେବ ଅତି ଖୁସି ହେଲେ। ବ୍ରହ୍ମା ଭାଗୀରଥଙ୍କୁ କହିଲେ, "ମୁଁ ତୁମରେ ପ୍ରସନ୍ନ, ତୁମ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଏକ ବର ଚୟନ କର।" ଭାଗୀରଥ ହାତ ଜୋଡି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଯଦି ମୋର ତପସ୍ୟା ଫଳିଛି, ତେବେ ସଗର ପୁତ୍ରମାନେ ମୋର ଦ୍ୱାରା ଜଳ ଦାନ ପାଇବେ। ଗଙ୍ଗା ଜଳରେ ସେମାନଙ୍କ ଅସ୍ଥି ଭିଜିଲେ, ସେମାନେ ତାଙ୍କ ପୂର୍ବଜଙ୍ଗ ସହ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ସ୍ୱର୍ଗ ଲାଭ କରନ୍ତୁ। ଏହି ବର ମୋ ଆଉ ମୋର ବଂଶ ପାଇଁ ଦିଅ, ଯାହାଉ ଇକ୍ଷ୍ବାକୁ ବଂଶ ନଷ୍ଟ ନ ହେଉ।" ବ୍ରହ୍ମା ରାଜାଙ୍କୁ ଶୁଭ ଓ ମଧୁର ବାକ୍ୟ କହିଲେ, "ଭାଗୀରଥ, ତୁମ ଇଚ୍ଛା ବଡ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ। ଏହି ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହେଉ, ଇକ୍ଷ୍ବାକୁ ବଂଶର ଉନ୍ନତି ହେଉ। ହିମାଳୟର ଜେଷ୍ଠ କନ୍ୟା ଗଙ୍ଗାକୁ ଧରିବା ପାଇଁ ହର (ଶିବ) ନିଯୁକ୍ତ ହେଉ। ପୃଥିବୀ ଗଙ୍ଗା ଅବତରଣକୁ ସହିପାରିବେ ନାହିଁ, ମୁଁ ଶିବ ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପୟୁକ୍ତ ନାହିଁ।" ଏହିପରି ବ୍ରହ୍ମା ରାଜା ଓ ଗଙ୍ଗାଙ୍କୁ କହି, ଦେବତାମାନେ ଓ ମାରୁତମାନେ ସହ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଗଲେ। ଏଠି ଉନ୍ତାଳିଶ ଶ୍ଲୋକର ଅନ୍ତ ହେଲା। ପରବର୍ତ୍ତୀ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ଦେବତାମାନେ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରିବା ପରେ, ଭାଗୀରଥ ଏକ ବର୍ଷ ଧରି ଭୂମିରେ ଅଙ୍ଗୁଠି ଦେଇ ଉପାସନା କଲେ। ବର୍ଷ ଶେଷ ହେବା ପରେ, ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଉମାପତି, ପଶୁପତି ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ, "ମୁଁ ତୁମରେ ପ୍ରସନ୍ନ। ମୁଁ ହିମାଳୟର କନ୍ୟା ଗଙ୍ଗାକୁ ମୋ ମୁଣ୍ଡରେ ଧରିବି।" ହିମାବତର ଜେଷ୍ଠ କନ୍ୟା ଗଙ୍ଗା, ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ, ବଡ ଆକାର ଓ ଅସହ୍ୟ ଗତି ନେଲେ। ଗଙ୍ଗା ଆକାଶରୁ ଶିବଙ୍କ ମୁଣ୍ଡରେ ଅବତରିଲେ। ଗଙ୍ଗା, ଯାହାକି ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବା ଅତି କଷ୍ଟ, ନିଜ ଗତି ଚିନ୍ତା କଲେ। ଗଙ୍ଗା ନିଜ ଅଭିମାନ ଦେଖି, ଶିବ ରୁଦ୍ର କ୍ରୁଦ୍ଧ ହେଲେ। ତିନି ଚକ୍ଷୁ ଧାରୀ ଶିବ ଗଙ୍ଗାକୁ ନିଜ ଜଟାରେ ଗୁପ୍ତ କରିଦେଲେ। ଶିବଙ୍କ ଜଟାର ଗୁହା, ହିମାଳୟ ଭଳି, ଗଙ୍ଗା ଚେଷ୍ଟା କଲେ, କିନ୍ତୁ ଭୂମିକୁ ଆସିପାରିଲେ ନାହିଁ। ଗଙ୍ଗା ଜଟାର ମାସରୁ ନିସ୍କାସନ ମିଳିଲା ନାହିଁ; ସେମାନେ ବର୍ଷ ଦେଖି ଏଠି ଚରିଲେ। ଏଠି, ଏକ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ତପସ୍ୟା କରୁଥିବା ଜଣେ ଦର୍ଶକ ଗଙ୍ଗାକୁ ଦେଖି, ଅତି ଖୁସି ହେଲେ। ତାପରେ ଶିବ ଗଙ୍ଗାକୁ ବିନ୍ଦୁସରସ୍ ହ୍ରଦ ସାଇତ ମୁକ୍ତ କଲେ; ଏହି ମୁକ୍ତି ସମୟରେ ସାତଟି ଧାରା ଉଦ୍ଭବ ହେଲା। ହ୍ଲାଦିନୀ, ପାବନୀ, ନଳିନୀ—ଏହି ତିନି ଶିବ ଜଳ ଏପ୍ରକାର ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ଗଲା। ଶୁଚକ୍ଷୁ, ସିତା, ସିନ୍ଧୁ—ଏହି ତିନି ଶିବ ଜଳ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗକୁ ଗଲା। ସାତଟି ଧାରାର ଏକ, ଭାଗୀରଥଙ୍କ ରଥ ପଛରେ ଚଲିଲା। ଭାଗୀରଥ ଦିବ୍ୟ ରଥରେ ଚଢ଼ି, ଗଙ୍ଗା ପଛରେ ଚଲିଲେ। ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଗଙ୍ଗା ଆଗରେ ଚଲିଲେ, ଭାଗୀରଥ ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କଲେ; ଗଙ୍ଗା ଆକାଶରୁ ଶିବଙ୍କ ମୁଣ୍ଡରୁ ଭୂମିକୁ ଅବତରିଲେ। ଏଠି ଜଳ ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦ ସହ ବହିଲା, ମାଛ, କଞ୍ଚ, ଶୁଶୁକ ଓ ଅନେକ ପ୍ରାଣୀ ଭିତରେ ଥିଲେ। ଏହି ଜଳ ଭୂମିରେ ପଡ଼ି, ପୃଥିବୀ ଚମକିଉଠିଲା। ଦେବ ଋଷି, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଯକ୍ଷ, ସିଦ୍ଧମାନେ ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିଲେ। ସେମାନେ ଗଙ୍ଗାକୁ ଆକାଶରୁ ଭୂମିକୁ ଅବତରଣ କରୁଥିବା ଦେଖି, ଉଡ଼ୁଥିବା ନଗର, ଘୋଡ଼ା, ହାତୀ ଭଳି ଦିବ୍ୟ ରଥ ଦେଖିଲେ। ଦେବମାନେ ନୌକାରେ ବସି, ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଗଙ୍ଗା ଅବତରଣ ଦେଖି ଚମତ୍କୃତ ହେଲେ।