ରାକ୍ଷସରାଜ ରାବଣ ଏକ ଭୟାନକ, ଦୁର୍ଗନ୍ଧମୟ, ଅସହ୍ୟ ଏବଂ ଅନ୍ଧକାର ଅଞ୍ଚଳକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଯାହା ନରକ ସମାନ ମଳ ଏବଂ ମାଟିରେ ଭରିଥିଲା। ସେଠି ରାବଣ ଶୀଘ୍ର ଭାବେ ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ଅଞ୍ଚଳରେ ଡୁବିଗଲେ। ପଛରୁ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଯିବା ସମୟରେ, ସେ ଏକ ମଳିନ ଜଳାଶୟ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସେଠାରେ ଲାଲ ପୋଷାକ ପିନ୍ଧିଥିବା ଏକ ନାରୀ ଦଶମୁଖୀ ରାବଣଙ୍କୁ ଗଳାରେ ବାନ୍ଧିଦେଲେ। ସେ କଳି ଥିଲେ, ଯାହାଙ୍କ ଦେହ ମାଟିରେ ଲପଟାଇଥିଲା, ଏବଂ ସେ ରାବଣଙ୍କୁ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଟାଣି ନେଲେ। ସେଠି ମୁଁ ବଳଶାଳୀ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ଦେଖିଲି। ରାବଣଙ୍କ ସମସ୍ତ ପୁଅମାନେ, ମଣ୍ଡ ତେଲ ଲଗାଇଥିବା, ସେଠାରେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ। ଦଶମୁଖୀ ରାବଣ ଏକ ଶୁଅ ଉପରେ ଚଢିଥିଲେ, ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ ଏକ ଶୁଶୁକ ଉପରେ ଚଢିଥିଲେ। କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ଏକ ଉଠ ଉପରେ ଚଢି ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଯାଉଥିଲେ। ଏଉଁଠି ମୁଁ ଏକାକୀ ବିଭୀଷଣଙ୍କୁ ଦେଖିଲି, ଯାଙ୍କ ପାଖରେ ଧଳା ଛତା ଥିଲା। ସେ ଧଳା ମାଳା ଏବଂ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ଧଳା ଚନ୍ଦନ ଲଗାଇଥିଲେ, ଶଂଖ ଓ ଡ଼଼କ ଧ୍ୱନି, ନୃତ୍ୟ ଓ ଗୀତରେ ଅଳଙ୍କୃତ ହୋଇଥିଲେ। ଚାରିଦିଗରୁ ଚାରି ମନ୍ତ୍ରୀ ସହିତ, ଏକ ଦିବ୍ୟ ଚାରି-ଦନ୍ତିଆ ହାତୀ ଉପରେ ଚଢି, ଯାହାର ଗଜନ ମେଘ ଧ୍ୱନି ସମାନ ଥିଲା, ବିଭୀଷଣ ବସିଥିଲେ। ସେଠାରେ ବଡ଼ ଏକ ସଭା ହେଉଥିଲା, ଯେଉଁଠାରେ ରକ୍ତମାଳା ଓ ଲାଲ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିବା ରାକ୍ଷସମାନେ ରକ୍ତ ପାନ କରୁଥିଲେ, ସଙ୍ଗୀତ ଓ ବାଦ୍ୟ ଧ୍ୱନି ରେ ମଞ୍ଜୁ ହେଉଥିଲା। ଲଙ୍କାର ଏହି ଶୋଭାମୟ ନଗରୀ, ଘୋଡ଼ା, ରଥ ଓ ହାତୀ ସହିତ, ସାଗରରେ ବିଲୀନ ହୋଇଯାଇଥିଲା, ତାହାର ଦ୍ୱାର ଓ ଶିଖର ଭଙ୍ଗ ହୋଇଯାଇଥିଲା। ସ୍ଵପ୍ନରେ ମୁଁ ଦେଖିଲି ଯେ, ରାବଣଙ୍କ ରକ୍ଷା କରାଯାଉଥିବା ଲଙ୍କା, ରାମଙ୍କ ଦୂତ, ଏକ ବନରାଜୁ ଦ୍ୱାରା ଦହିଦିଆଯାଇଛି। ତେଲ ପିଇ, ମଦମତ ହୋଇ, ଗର୍ଜନା କରୁଥିବା ଲଙ୍କାର ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସୀମାନେ, ଅଙ୍ଗରେ ଅଂଗାର ଲଗାଇ, ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ସହିତ ଅନ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାକ୍ଷସମାନେ ଲାଲ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି ଗୋବର ଜଳାଶୟରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ମୁଁ କହିଲି: “ଏଠାରୁ ଚାଲିଯାଅ, ନିଜେ ଦେଖ; ରାଘବ ସୀତାଙ୍କୁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ପାଇବେ; ସେ କ୍ରୋଧରେ ତୁମେ ଓ ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସମାନେ ଧ୍ୱଂସ କରିଦେବେ। ସେ ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟ, ପୂଜ୍ୟ, ଅରଣ୍ୟବାସିନୀ ପତ୍ନୀଙ୍କୁ ଅପମାନ କିମ୍ବା ଭୟ ଦେଖାଯିବାକୁ କ୍ଷମା କରିବେ ନାହିଁ। ଏବେ ଦୁଷ୍ଟ ବାକ୍ୟ ଚାଲିବ ନାହିଁ; ମାତ୍ର ମୃଦୁ ବାକ୍ୟ କହ; ଆମେ ବୈଦେହୀଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କରିବା ଉଚିତ—ଏହି ମୋର ଇଚ୍ଛା। ଯେଉଁଠାରେ ଏପରି ସ୍ଵପ୍ନ ଦେଖାଯାଏ, ସେ ଦୁଃଖ ଭୋଗ କରିବେ, କିନ୍ତୁ ଶୀଘ୍ର ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବେ। ଯଦିଓ ସେ ଅପମାନିତ, ତଥାପି ରାକ୍ଷସୀମାନେ, ତାଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କର; ଅଧିକ କଥାର ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ। ରାଘବଙ୍କୁ ଦେଖି ରାକ୍ଷସମାନେ ଭୟକ୍ରାନ୍ତ। ମୈଥିଳୀ, ଜନକନନ୍ଦିନୀ, ସାଧାରଣ ଭାବରେ ନମ୍ରତାରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି; ସେ ଏକା ରାକ୍ଷସୀମାନେ ମହାପ୍ରଭାବ ରୁ ରକ୍ଷା କରିପାରିବେ। ଏହି ବିଶାଳ ନୟନ ଥିବା ନାରୀରେ ମୁଁ କୌଣସି ଦୋଷ ଦେଖୁନାହିଁ, ତାଙ୍କ ଅଙ୍ଗରେ କିଛି ଅପବ୍ୟକ୍ତ ଚିହ୍ନ ନାହିଁ। କେବଳ ତାଙ୍କ ଛାୟାରେ ଅଳ୍ପ ତ୍ରୁଟି ଥିବା ଅନୁମାନ କରୁଛି; ଏହି ଦେବୀ ଅନ୍ୟାୟ ଦୁଃଖ ଭୋଗ କରୁଛନ୍ତି, ଯେଉଁଠାରେ ସେ ଏହାର ଅପାତ୍ର। ମୁଁ ଦେଖୁଛି, ବୈଦେହୀଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସଫଳ ହେବାକୁ ଯାଉଛି, ଏବଂ ରାକ୍ଷସରାଜ ଧ୍ୱଂସ, ରାଘବଙ୍କ ବିଜୟ ନିକଟ। ଏହି ଏକ ଶୁଭ ସଙ୍କେତ, ଏପରି ମଧୁର କଥା ଶୁଣିବା ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଶୁଭ; ତାଙ୍କ ରାଜହଂସ ମତି ଚକ୍ଷୁ ଅନୁରୋଧରେ କମ୍ପିତ। ତାଙ୍କ ଦକ୍ଷିଣ ବାହୁ, ସାଧାରଣତଃ ଶାନ୍ତ, ଏବେ ଅକାରଣ ଅଳ୍ପ କମ୍ପିତ, ଏବଂ ମାତ୍ର ଏକ ବାହୁ କମ୍ପୁଛି। ତାଙ୍କ ବାମ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଉରୁ, ତରୁଣ ହାତୀ ଶୁଣ୍ଡ ସମାନ, କମ୍ପୁଛି, ଯେଉଁଠି ମନେ ହେଉଛି ରାଘବ ସାମ୍ନାରେ ଆସୁଛନ୍ତି। ଏବଂ ଏକ ପକ୍ଷୀ ତାଙ୍କ ଘୋସା ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ବାରମ୍ବାର ଶୁଭ ଶବ୍ଦ କରୁଛି, ମନେ ହେଉଛି ଆନନ୍ଦରେ ତାଙ୍କୁ ପୁନିପୁନି ଉତ୍ସାହିତ କରୁଛି। ତାପରେ ସେ ଲଜ୍ଜାଶୀଳା ଯୁବତୀ, ପତିଙ୍କ ଜୟ ଆସିବାର ସୂଚନାରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ କହିଲେ: “ଏହି କଥା ସତ୍ୟ ହେଉ, ତେବେ ମୁଁ ନିଶ୍ଚିତ ତୁମ ଆଶ୍ରୟ ହେବି।” ଏଠାରେ ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡର ଅଠାଇଶତମ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ରାକ୍ଷସରାଜ ରାବଣଙ୍କ କଠୋର କଥା ଶୁଣି, ଯାହା ସୀତାଙ୍କୁ ଗଭୀର ବେଦନା ଦେଇଥିଲା, ସେ ଭୟାନକ ଭାବେ ଭୟଭୀତ ହେଲେ, ଯେପରି ଏକ ହସ୍ତୀରାଜ କନ୍ୟାକୁ ଜଙ୍ଗଲର କୋଣରେ ସିଂହ ଆକ୍ରମଣ କରେ। ରାକ୍ଷସୀମାନେ ସେଉଁଠି ଘେରି ରଖିଥିଲେ, ରାବଣଙ୍କ କଠୋର ଶବ୍ଦରେ ଭୟପ୍ରାପ୍ତ ସୀତା ଏକା ଅବନ୍ଧ୍ୟ ଅରଣ୍ୟରେ ଛାଡ଼ିଦିଆଯାଇଥିବା କନ୍ୟା ପରି କ୍ରନ୍ଦନ କରୁଥିଲେ। ସତ୍ୟ, ଲୋକେ ଯାହା କହନ୍ତି, ତାହା ଠିକ୍—"ଧର୍ମିକଙ୍କର ଅକାଳ ମୃତ୍ୟୁ ନାହିଁ।" ଏତେ ଅପମାନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ମୁଁ ଏଯାଁ ଅପରାଧ ନଥିବା ସତ୍ୱେ ବଞ୍ଚି ଅଛି। ନିଶ୍ଚିତ, ମୋ ହୃଦୟ ବହୁତ ଦୃଢ଼, ଏତେ ଦୁଃଖ ଓ ଅସୁଖ ସହିଲେ ମଧ୍ୟ ଏହା ଏକ ମହାପର୍ବତ ଶିଖରେ ବଜ୍ରପାତ ଲାଗି ଭାଙ୍ଗିଯାଏ ନାହିଁ। ମୋର କୌଣସି ଦୋଷ ନାହିଁ, ତଥାପି ଯିଏ ମୋତେ ଅପ୍ରିୟ ଦେଖେ, ସେ ମୋତେ ମାରିବାକୁ ଚାହେ। ମୁଁ ମୋର ଅନ୍ତଃକଥା ତାଙ୍କୁ କହିପାରିବି ନାହିଁ, ଯେପରି ଏକ ଦ୍ୱିଜ ଅଦୀକ୍ଷିତକୁ ମନ୍ତ୍ର କହିପାରେ ନାହିଁ। ଯେହেতୁ ଲୋକନାଥ ଆସୁନାହାନ୍ତି, ନିଶ୍ଚିତ ରାକ୍ଷସରାଜ ଶୀଘ୍ର ମୋ ଅଙ୍ଗକୁ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଅସ୍ତ୍ରରେ କାଟିଦେବେ, ଯେପରି ଗର୍ଭସ୍ଥ ଶିଶୁ ଦୁଃଖ ପାଏ। ଏହା ଏକ ଦୁଃଖ ଉପରେ ଅନ୍ୟ ଦୁଃଖ, କାରଣ ଦୁଇ ମାସ ପରେ ସେ (ରାମ) ଆସିପାରିବେ। ଏହା ଏକ ବନ୍ଧିତ ଚୋର ପାଇଁ ରାତି ପରି, ଯିଏ ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମୃତ୍ୟୁ ଦଣ୍ଡ ଅପେକ୍ଷା କରୁଛି। "ହେ ରାମ! ହେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ! ହେ ସୁମିତ୍ରା! ହେ ରାମଙ୍କ ମାତା, ଏବଂ ମୋ ମାତା! ମୁଁ ଅପନ୍ନ ଭାଗ୍ୟବତୀ, ବଡ଼ ସମୁଦ୍ରରେ ଅନ୍ଧାର ଝଡ଼ରେ ଭାସୁଥିବା ଜାହାଜ ପରି ନଶ୍ୱାସିଯାଉଛି।