ବିଶାଳ ପରାକ୍ରମୀ ରାମ, ତାଙ୍କ ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ସୀତାଙ୍କ ସହିତ, ଦିବ୍ୟ ପୁଷ୍ପକ ବିମାନରେ ଆରୋହଣ କରିଲେ, ଯାହା ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ସେମାନେ ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ଦୃଷ୍ଟି ପାଥାଇ ଯାତ୍ରା ଆରମ୍ଭ କଲେ; ମୋ ସ୍ୱପ୍ନରେ ମୁଁ ଦେଖିଲି ଯେ, ରାମଙ୍କ ପରାକ୍ରମ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପରି ଅପାର। ତାଙ୍କ ସହିତ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ସୀତା ଥିଲେ, ଏବଂ ଏହି ମହାପ୍ରଭାବଶାଳୀ ରାମଙ୍କୁ ଦେବତା କିମ୍ବା ଦାନବ କେହି ମଧ୍ୟ ଜୟ କରିପାରିବେ ନାହିଁ। ରାକ୍ଷସ, ଅନ୍ୟ କେହି କିମ୍ବା ଦୁଷ୍ଟମନେ ଯେପରି ଶ୍ୱର୍ଗ ଲାଭ କରିପାରିବେ ନାହିଁ, ସେପରି ରାମଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ କେହି ହରାଇପାରିବେ ନାହିଁ। ମୁଁ ଦେଖିଲି ରାବଣଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ମୁଣ୍ଡାଇ ତେଲ ଲଗାଇଛି, ଲାଲ ପୋଷାକ ପିନ୍ଧି, ମଦମସ୍ତ ଅବସ୍ଥାରେ ମଦ୍ୟପାନ କରୁଛନ୍ତି, କରବୀର ମାଳା ପିନ୍ଧିଛନ୍ତି। ଏହି ଦିନ ରାବଣ ପୁଷ୍ପକ ବିମାନରୁ ଭୂମିକୁ ଝରି ପଡିଲେ। ତାଙ୍କୁ ଗୋଟିଏ ମହିଳା ଟାଣି ନେଉଛନ୍ତି, ସେ ମୁଣ୍ଡ ମୁଣ୍ଡାଇ, କଳା ପୋଷାକ ପିନ୍ଧିଛନ୍ତି, ଏବଂ ଗଧା ଦ୍ୱାରା ଏକ ରଥରେ ଚଢି, ଲାଲ ମାଳା ଓ ଲାଲ ଅଙ୍ଗ ରେ ଲିପ୍ତ। ରାବଣ ତେଲ ପିଇ, ହସୁଛନ୍ତି, ନାଚୁଛନ୍ତି, ମନ ଭ୍ରମିତ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଅବିବେକୀ, ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଗଧା ଉପରେ ଶୀଘ୍ର ଯାତ୍ରା କଲେ। ପୁଣି ମୁଁ ଦେଖିଲି ରାବଣ ମୁଣ୍ଡ ଉଲ୍ଟାଇ ଭୂମିରେ ପଡିଛନ୍ତି, ଗଧାର ଭୟରେ ଭ୍ରମିତ ଓ ଭୟଭୀତ। ସେ ଏକ ଦୁର୍ଗନ୍ଧ ଭରା, ଅସହ୍ୟ, ଭୟଙ୍କର ଅନ୍ଧକାରରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଯାହା ନରକ ସମାନ, ମଳ ଓ କାଦିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଏଠି ରାବଣ ଶୀଘ୍ର ଡୁବିଗଲେ। ପରେ ସେ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଯାଇ, ଏକ କାଦିର ଦଳାନୀରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ଏଠି ଲାଲ ପୋଷାକ ପିନ୍ଧିଥିବା ଏକ ମହିଳା ଦଶମୁଖୀ ରାବଣଙ୍କୁ ଗଳାରେ ବାନ୍ଧିଲେ। କାଦିରେ ଲିପ୍ତ ଶରୀର ବିଶିଷ୍ଟ କାଳୀ ତାଙ୍କୁ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଟାଣି ନେଲେ; ସେଠି ମୁଁ ମହାବଳୀ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ଦେଖିଲି। ରାବଣଙ୍କ ସମସ୍ତ ପୁଅ, ମୁଣ୍ଡରେ ତେଲ ଲଗାଇ, ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ; ଦଶମୁଖୀ ରାବଣ ଏକ ଶୁଅର ଉପରେ, ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ ଏକ ଶାଶ ଉପରେ ଚଢିଥିଲେ। କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ଏକ ଉଠ ଉପରେ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଯାଉଥିଲେ; ଏଠି ମୁଁ ଏକାକି ବିଭୀଷଣଙ୍କୁ ଦେଖିଲି, ଶ୍ୱେତ ଛତା ନେଇଥିଲେ। ସେ ଶ୍ୱେତ ମାଳା ଓ ପୋଷାକ ପିନ୍ଧି, ଶ୍ୱେତ ଗନ୍ଧ ଲଗାଇ, ଶଂଖ ଓ ଡ଼଼଼଼ମ୍ବର ଶବ୍ଦ, ନୃତ୍ୟ ଓ ଗୀତ ମଧ୍ୟରେ ଶୋଭିତ। ସେ ଚାରି-ଦନ୍ତିଆ, ପାହାଡ଼ ସମାନ ଦିବ୍ୟ ହସ୍ତୀରେ ଚଢିଥିଲେ, ଯାହାର ଗର୍ଜନ ମେଘ ଧ୍ୱନି ପରି ଥିଲା। ଚାରି ମନ୍ତ୍ରୀ ସହିତ ଆକାଶ ମାର୍ଗରେ ଆସିଥିଲେ। ବଡ଼ ଏକ ସଭା ହେଲା, ଗୀତ, ବାଦ୍ୟର ଧ୍ୱନିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଏବଂ ରାକ୍ଷସମାନେ ଲାଲ ମାଳା ଓ ପୋଷାକ ପିନ୍ଧି, ରକ୍ତ ପାନ କରୁଥିଲେ। ସୁନ୍ଦର ଲଙ୍କା ନଗରୀ, ଘୋଡ଼ା, ରଥ ଓ ହସ୍ତୀ ସହିତ, ସମୁଦ୍ରରେ ବିପତ୍ତିଗ୍ରସ୍ତ ହୋଇ ପଡିଥିଲା, ତାଳ ଓ ଦ୍ୱାର ଭଙ୍ଗ ହୋଇଯାଇଥିଲା। ମୋ ସ୍ୱପ୍ନରେ ମୁଁ ଦେଖିଲି, ରାବଣ ରକ୍ଷିତ ଲଙ୍କାକୁ ରାମଙ୍କ ଶୀଘ୍ରବାହୀ ଦୂତ, ଏକ ବାନର ଆଗ୍ନିଦେହରେ ଜଳାଇଦେଇଛନ୍ତି। ଲଙ୍କାର ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସୀମାନେ ତେଲ ପିଇ, ମଦମସ୍ତ ହସୁଥିଲେ, ଖରା ଛାଇରେ ଢ଼କିଥିଲେ। କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ଓ ଅନ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାକ୍ଷସମାନେ ଲାଲ ପୋଷାକ ପିନ୍ଧି, ଗୋବର ଝିଲିରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। "ଚାଲ, ନିଜେ ଦେଖ; ରାଘବ ସୀତାଙ୍କୁ ଅବଶ୍ୟ ଲାଭ କରିବେ। ସେ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ତୁମେ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ସମେତ ନଶ୍ଟ କରିଦେବେ।" ସେ ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟ, ଅତିମୂଲ୍ୟବାନ, ଅରଣ୍ୟବାସ ପ୍ରେମିକା ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ଅପମାନ କିମ୍ବା ଭୟ ଦେବାକୁ କ୍ଷମା କରିବେ ନାହିଁ। "ଅପ୍ରିୟ କଥା ଚାଲିଲା; ମୃଦୁ ଭାଷା କହ; ବୈଦେହୀଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କର—ଏହି ମୋତେ ପସନ୍ଦ। ଯେଉଁ ଲୋକଙ୍କ ସ୍ୱପ୍ନ ଏପରି ଦେଖାଯାଏ, ସେ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରି, ପ୍ରିୟ ଲକ୍ଷ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥାନ୍ତି।" "ଯଦିଓ ସେ ଅପମାନିତ, ଅନୁରୋଧ କର, ରାକ୍ଷସୀମାନେ—ଅଧିକ କଥାର ଅର୍ଥ ନାହିଁ। ରାଘବଙ୍କ ଭୟ ରାକ୍ଷସମାନେ ଉପରେ ଆସିଯାଇଛି।" "ମୈଥିଲୀ, ଜନକନନ୍ଦିନୀ, ନମ୍ରତାରେ ସହଜରେ ପ୍ରସନ୍ନ। ସେ ଏକା ରାକ୍ଷସୀମାନେ ମହାବିପଦରୁ ରକ୍ଷା କରିପାରିବେ।" "ଏହି ବିଶାଳ ନୟନି ସ୍ତ୍ରୀରେ ମୁଁ କୌଣସି ଅପୂର୍ଣ୍ଣତା ଦେଖୁନାହିଁ, ତାଙ୍କ ଅଙ୍ଗରେ କିଛି ଦୋଷ ନାହିଁ।" "ମୁଁ କେବଳ ତାଙ୍କ ଛାୟାରେ ଏକ ସ୍ୱଳ୍ପ ଦୋଷ ଦେଖୁଛି; ଏହି ଦେବୀ ଅନ୍ୟାୟ ଦୁଃଖ ଭୋଗୁଛନ୍ତି, ଯେଉଁଠାରେ ସେ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ।" "ମୁଁ ଦେଖୁଛି ବୈଦେହୀଙ୍କ ଲକ୍ଷ୍ୟ ସଫଳ ହେବାକୁ ଯାଉଛି, ରାକ୍ଷସନାୟକ ନଶ୍ଟ ଓ ରାଘବଙ୍କ ବିଜୟ ନିଶ୍ଚିତ।" "ଏହା ଏକ ଶୁଭ ଶକୁନ, ଏପରି ମଙ୍ଗଳମୟ ଘଟଣା ଶୁଣିବା, ତାଙ୍କ ପଦ୍ମପତ୍ରସଦୃଶ ଚକ୍ଷୁ ଅନୁରାଗରେ କମ୍ପିଉଛି।" "ତାଙ୍କ ଦକ୍ଷିଣ ହସ୍ତ, ସାଧାରଣତଃ ଶାନ୍ତ, ଏବେ କାରଣ ବିନା କମ୍ପିଉଛି, ଏବଂ କେବଳ ଏକ ହସ୍ତ କମ୍ପିତ।" "ତାଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବାମ ପାଘ, ଶିଶୁ ହସ୍ତୀର ସୁଣ୍ଡ ପରି, କମ୍ପିଉଛି, ଯେପରି ରାଘବ ସାମ୍ନାରେ ଅଛନ୍ତି।" "ଏବଂ ଗଛ ଶାଖାରେ ନିଜ ଘଉଁଠାରେ ପକ୍ଷୀ ଶୁଭ ଓ ସାନ୍ତ୍ୱନାଦାୟକ ଶବ୍ଦ କରୁଛି, ପୁନଃପୁନି ଆନନ୍ଦରେ ଆହ୍ୱାନ କରୁଛି।" ଏହା ପରେ ସେଇ ଲଜ୍ଜାଶୀଳା ଯୁବତୀ, ପତିଙ୍କ ଜୟ ଆସିବାର ଆନନ୍ଦରେ, କହିଲେ, "ଯଦି ଏହା ସତ୍ୟ, ତେବେ ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ ତୁମ ଶରଣ ହେବି।" ଏଠାରେ ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡର ଅଠାଇଶତମ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ରାକ୍ଷସରାଜ ରାବଣଙ୍କ କଠୋର କଥା, ଯାହା ସୀତାଙ୍କୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଲା, ଶୁଣି ସୀତା ଭୟାକୁଳ ହେଲେ, ଯେପରି ହାତୀର ଝିଅକୁ ଅରଣ୍ୟ ଧାରରେ ସିଂହ ଆକ୍ରମଣ କରିଥାଏ। ରାକ୍ଷସୀମାନେ ଘେରି ରଖିଥିବା ସେଇ ଭୟଭୀତ ସୀତା, ରାବଣଙ୍କ କଠୋର କଥାରେ ଆତଙ୍କିତ, ଏକାକି ଝଡ଼ପଡ଼ା ଅଞ୍ଚଳରେ ଛାଡ଼ା ଦିଆଯାଇଥିବା ଜଣେ ଅପରିପକ୍ୱ କନ୍ୟା ପରି କାନ୍ଦୁଥିଲେ। ସତ୍ୟ, ଲୋକେ ଯାହା କହନ୍ତି ଠିକ୍—"ଧର୍ମାନୁଷ୍ଠାନୀଙ୍କ ଅକାଳ ମୃତ୍ୟୁ ନାହିଁ"। ଏପରି ଅପମାନ ଭୋଗିଲେ ମଧ୍ୟ, ମୁଁ ଏପରି ଅନଧିକାରୀ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଜୀବନ୍ତ ଅଛି। ନିଶ୍ଚୟ ମୋ ହୃଦୟ ଅତି ଦୃଢ଼, ସମସ୍ତ ସୁଖ ହରାଇ, ଅନେକ ଦୁଃଖରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, କାରଣ ଏହି ଦିନ ଏହା ବିଦ୍ୟୁତ୍ପାତ ହେବାରେ ପାହାଡ଼ ଶିଖର ପରି ଭାଙ୍ଗି ନପଡ଼ିଲା।