ଧଳା ପୁଷ୍ପମାଳା ଓ ଧଳା ପୋଷାକ ପିନ୍ଧି, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସହ ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବ୍ୟକ୍ତି ଆସିଲେ; ଏହି ଦୃଶ୍ୟରେ ମୁଁ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିଲି, ତାଙ୍କର ସାହସ ଏକଦମ ନିର୍ମଳ। ରାମ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ସୀତା ସହିତ ଦିବ୍ୟ ପୁଷ୍ପକ ବିମାନରେ ଉପରେ ଚଢ଼ିଲେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଚମକୁଥିଲେ। ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଇ, ମନୁଷ୍ୟମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାମ ଚାଲିଗଲେ; ସ୍୵ପ୍ନରେ ମୁଁ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିଲି, ତାଙ୍କର ସାହସ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପରି। ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ସୀତା ସହ ମୁଁ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିଲି; ଏହି ରାମ, ଶ୍ରୀମତ୍ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଦେବତା କିମ୍ବା ଦାନବ ଦ୍ୱାରା ଅଜୟ। ରାକ୍ଷସ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କେହି ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଜୟ କରିପାରିବେନି, ଯେପରି ଦୁଷ୍ଟମନ୍ୟ ଶ୍ୱର୍ଗ ଲାଭ କରିପାରିବେନି; ଏବଂ ମୁଁ ଦେଖିଲି ରାବଣଙ୍କୁ, ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ ମୁଣ୍ଡି ତେଲ ଲଗାଯାଇଛି। ଲାଲ ପୋଷାକ ପିନ୍ଧି, ମଦ ପିଇ, କରାବେଳି ପୁଷ୍ପମାଳା ଧରି, ରାବଣ ଆଜି ପୁଷ୍ପକ ବିମାନରୁ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ। ଏକ ମହିଳା ତାଙ୍କୁ ଟାଣିଥିଲେ, ମୁଣ୍ଡ ମୁଣ୍ଡି, କଳା ପୋଷାକ ପିନ୍ଧି, ଏବଂ ଏକ ଗଧା ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ଉଠିବା ରଥରେ ଦେଖିଲି; ଲାଲ ପୁଷ୍ପମାଳା ଓ ଲାଲ ଉଙ୍ଗୁଳି ଲଗାଯାଇଛି। ତେଲ ପିଇ, ହସି, ନାଚି, ରାବଣଙ୍କ ମନ ଭ୍ରମିତ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ବିକ୍ଷିପ୍ତ; ଗଧା ଉପରେ ଉଠି ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଶୀଘ୍ର ଚାଲିଗଲେ। ଏବଂ ମୁଁ ରାବଣଙ୍କୁ ଦେଖିଲି, ରାକ୍ଷସ ଦେବତା, ଗଧା ଦ୍ୱାରା ଭୟଭୀତ ଓ ଭ୍ରମିତ, ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ଭୂମିରେ ଲୁଟି ପଡ଼ିଛି। ଏକ ଅତି ଦୁର୍ଗନ୍ଧ, ଅସହ୍ୟ, ଭୟାନକ ଅନ୍ଧକାର ମଧ୍ୟରେ ରାବଣ ଦ୍ରୁତ ଭାବେ ବିଲିନ ହେଉଛି, ଏହା ନରକ ପରି ମାଟି ଓ ମଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ। ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଯାଇ, ତିନି ମୁଣ୍ଡ ରାବଣ ଏକ ମାଟି ଭର୍ତି ଝିଲି ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ଏକ ଲାଲ ପୋଷାକ ପିନ୍ଧିଥିବା ମହିଳା ତାଙ୍କୁ ଗଳାରେ ବାନ୍ଧିଲେ। କାଳୀ, ତାଙ୍କର ଶରୀର ମାଟିରେ ମାଳି, ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଟାଣିଲେ; ଏଠାରେ ମୁଁ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ଦେଖିଲି। ରାବଣଙ୍କ ସମସ୍ତ ପୁଅ, ତେଲ ଲଗାଯାଇଥିବା ମୁଣ୍ଡ, ସମସ୍ତେ ଉପସ୍ଥିତ; ଦଶମୁଖୀ ରାବଣ ଏକ ଶୁକ୍ର ଉପରେ ଉଠିଛି, ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ ଏକ ମାଛ ଉପରେ। କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ଏକ ଉଠ ଉପରେ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଯାଉଛି; ଏଠାରେ ମୁଁ ଏକ ଅକଳି Vibhishana କୁ ଦେଖିଲି, ଧଳା ଛତା ଧରି। ସେ ଧଳା ପୁଷ୍ପମାଳା ଓ ଧଳା ପୋଷାକ ପିନ୍ଧି, ଧଳା ଗନ୍ଧରେ ଲିପ୍ତ, ଶଙ୍ଖ ଓ ଢୋଲ ର ଶବ୍ଦ, ନାଚ ଓ ଗୀତରେ ସଜିଥିଲେ। ଦିବ୍ୟ ଚାରି-ଦାନ୍ତି ହାତୀ, ପାହାଡ଼ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା, ତାହାର ଗର୍ଜନ ବିଦ୍ୟୁତ ବଦଳ ପରି, ଏହି ହାତୀରେ Vibhishana ବସିଥିଲେ। ଚାରି ମନ୍ତ୍ରୀ ସହ ଆକାଶ ମାନେ ଆସିଲେ। ଏକ ବଡ଼ ସଭା ହେଲା, ଗୀତ ଓ ବାଦ୍ୟ ର ସ୍ୱର ତାଳରେ, ରାକ୍ଷସ ଲାଲ ପୁଷ୍ପମାଳା ଓ ଲାଲ ପୋଷାକ ପିନ୍ଧି ରକ୍ତ ପିଇଲେ। ଲଙ୍କା ର ଏହି ଆକର୍ଷଣୀୟ ସହର, ଘୋଡା, ରଥ, ହାତୀ ସହିତ, ସମୁଦ୍ରରେ ପଡ଼ିଗଲା, ତାର ତୀର ଓ ଦ୍ୱାର ଭଙ୍ଗ ହେଲା। ମୁଁ ଲଙ୍କାକୁ ସ୍୵ପ୍ନରେ ଦେଖିଲି, ରାବଣ ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷିତ, ରାମଙ୍କ ଦୂତ ବାନର ଦ୍ୱାରା ଦହି ଦିଏ। ତେଲ ପିଇ, ମଦ ରେ ମତ, ଉଚ୍ଚ ହସ, ଲଙ୍କାର ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସୀ ମହିଳା, ଭସ୍ମରେ ଦୁର୍ଦ୍ଦଶା ଭର୍ତି, ଦେଖାଯାଉଛି। କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ଓ ଅନ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାକ୍ଷସମାନେ ଲାଲ ପୋଷାକ ପିନ୍ଧି ଗୋମୟ ଝିଲିରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଆପଣମାନେ ଦୂରେ ଯାଆନ୍ତୁ, ନିଜେ ଦେଖନ୍ତୁ—ରାଘବ ନିଶ୍ଚୟ ସୀତାକୁ ଲାଭ କରିବେ; ସେ କ୍ରୋଧରେ ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସ ସହ ଆପଣମାନେକୁ ନଶ୍ୱ କରିଦେବେ। ସେ ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟ ଓ ଗୃହ୍ୟା, ଅରଣ୍ୟ ଜୀବନରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍ତୀ ସ୍ତ୍ରୀ ଉପରେ ଅପମାନ କିମ୍ବା ଭୟ ଦେବାକୁ ସହିପାରିବେନି। ଏବଂ ଅପମାନ ଥିବା ଦ୍ୱାରା ଆଉ କଠୋର କଥା ଦେବା ଚାଲିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ମୃଦୁ ଭାଷା କଥା ହେଉ। ଆମେ ବୈଦେହୀଙ୍କୁ ବିନୟ କରିବା ଉଚିତ୍, ଏହି ମୋ ମନକୁ ଭଲ ଲାଗେ। ଏପରି ଦ୍ୱାରା ସ୍୵ପ୍ନ ଦେଖିଥିବା ଲୋକ, ଦୁଃଖରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଅନେକ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳିବେ ଓ ପ୍ରିୟତମାକୁ ଲାଭ କରିବେ। ଅପମାନ ହେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ବିନୟ କରିବା ଉଚିତ୍, ରାକ୍ଷସୀମାନେ—ଅଧିକ କଥା ଦରକାର ନୁହେଁ; ରାଘବଙ୍କୁ ଦେଖି ରାକ୍ଷସମାନେ ଭୟଭୀତ। ମୈଥିଳୀ, ଜନକଙ୍କ ଝିଅ, ବିନୟରେ ଅତି ଶୀଘ୍ର ପ୍ରସନ୍ନ ହେଉଛନ୍ତି; ସେ ଏକା ରାକ୍ଷସୀମାନେକୁ ମହା ବିପଦରୁ ରକ୍ଷା କରିପାରିବେ। ଏହି ବିଶାଳ ଚକ୍ଷୁ ମହିଳାରେ ମୁଁ କୌଣସି ଅପୂର୍ଣ୍ଣତା ଦେଖୁନାହିଁ, ଅତି କଥା ନୁହେଁ ଏକ ଅନ୍ୟ ସୂଚନା ମିଳିଲା। ମୁଁ ଏକ ଅଳ୍ପ ଅପୂର୍ଣ୍ଣତା ତାଙ୍କର ଛାୟାରେ ଦେଖୁଛି; ଏହି ଦେବୀ ଅନ୍ୟାୟ ଦୁଃଖରେ ଆସିଛନ୍ତି, ଏହା ତାଙ୍କୁ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ। ମୁଁ ଦେଖୁଛି ବୈଦେହୀଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପୂରଣ ହେବା ଆସିଛି, ରାକ୍ଷସ ନାୟକ ରାବଣଙ୍କ ନଶ୍ୱ ଓ ରାଘବଙ୍କ ଜୟ। ଏହି ଏକ ଶୁଭ ସଙ୍କେତ—ଏପରି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଓ ଆନନ୍ଦଦାୟୀ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ଶୁଣିବା; ତାଙ୍କର ବିଶାଳ ପଦ୍ମ ପତ୍ର ପରି ଆଖି କମ୍ପିବା ଦେଖାଯାଉଛି। ତାଙ୍କର ଡାହାଣ ହାତ, ସାଧାରଣତଃ ଶାନ୍ତ, ଏବେ ଅଳ୍ପ କମ୍ପିବା ଦେଖାଯାଉଛି, ବୈଦେହୀଙ୍କର ଏକ ହାତ କମ୍ପିଛି। ତାଙ୍କର ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ବାମ ଉରୁ, ଏକ ଯୁବ ହାତୀର ଦୂର୍ଦ୍ଦାନ୍ତ ପରି, କମ୍ପିବା ଦେଖାଯାଉଛି, ଯେପରି ରାଘବ ତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଆସିଛନ୍ତି। ଏକ ପକ୍ଷୀ, ତାର ଘଉଁରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ଦାଳ ମଧ୍ୟରେ, ପୁନିପୁନି ଶୁଭ ଓ ସାନ୍ତ୍ୱନାଦାୟୀ କଥା କହୁଛି, ଯେପରି ଆନନ୍ଦରେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରେରଣା ଦେଉଛି। ଏପରି, ଲଜ୍ଜିତ ଯୁବତୀ, ତାଙ୍କର ପତିଙ୍କ ଜୟ ଆସୁଥିବାରେ ଆନନ୍ଦିତ, କହିଲେ: "ଯଦି ଏହା ସତ୍ୟ, ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ ଆପଣଙ୍କର ଶରଣ ହେବି।" ଏବେ ସୁନ୍ଦର କାଣ୍ଡର ଅତି ମହାନ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଅଠାଇଶ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ରାକ୍ଷସ ନାୟକ ରାବଣଙ୍କ କଠୋର କଥା ଶୁଣି, ଯାହା ସୀତାଙ୍କୁ ଦୁଃଖ ଦେଲା, ସୀତା ଭୟରେ ଅନ୍ତଃକ୍ଷୁବ୍ଧ ହେଲେ, ଯେପରି ହାତୀର ଝିଅକୁ ଜଙ୍ଗଳର କୂଳରେ ସିଂହ ଆକ୍ରମଣ କରିଥାଏ। ରାକ୍ଷସୀମାନେ ଚାରିପାଖରେ ରହି, ଭୟଭୀତ ସୀତା, ରାବଣଙ୍କ କଠୋର ଶବ୍ଦରେ ଭୟ ଦେଇ, ଏକା ଛାଡ଼ିଦିଆଯାଇଥିବା ଯୁବତୀ ପରି ଜଙ୍ଗଳରେ ଦୁଃଖ କରୁଛନ୍ତି। ସତ୍ୟରେ, ଲୋକେ କହିଥିବା କଥା ଠିକ୍—"ଧର୍ମିକ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଅସମୟର ମୃତ୍ୟୁ ନାହିଁ।