ସୀତା ଜନକନନ୍ଦିନୀ, ରାବଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅପହୃତ ହୋଇ ଲଙ୍କାର ଅଶୋକବାଟିକାରେ ବନ୍ଦୀ ଅବସ୍ଥାରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖ ଓ ବିଷାଦରେ ଏହିପରି ଚିନ୍ତା କରୁଥିଲେ—"ଯଦି ମୁଁ ବଞ୍ଚି ଅଛି ବୋଲି ରାମ, ଭରତଙ୍କ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଭାଇ, ଜାଣିନଥିବେ, ତେବେ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଜାଣିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ମତେ ଖୋଜିବେ ନାହିଁ। ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ମୋ ପାଇଁ ଶୋକରେ ସେ ଶୂରବୀର, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଭାଇ, ଏହି ପୃଥିବୀରେ ଶରୀର ଛାଡ଼ି ଦେବଲୋକକୁ ଚଳିଯାଇଛନ୍ତି। ଦେବତା, ଗନ୍ଧର୍ବ, ସିଦ୍ଧ ଓ ମହାର୍ଷିମାନେ ଧନ୍ୟ, କାରଣ ସେମାନେ ମୋ ଶୂରବୀର, କମଳନୟନୀ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିପାରୁଛନ୍ତି। କିମ୍ବା, ଶାୟଦ ବିବେକଶୀଳ ଓ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାମଙ୍କ ପାଇଁ ମୁଁ ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀ ହେବାର କୌଣସି ଅର୍ଥ ନାହିଁ। ଯେଉଁଠାରେ କେହି ଦେଖାଯାଏ, ସେଠାରେ ଆନନ୍ଦ ଥାଏ; ଯେଉଁଠାରେ ଦେଖାଯାଏନି, ସେଠାରେ ସଖ୍ୟତା ନାସ୍ତ। ଅକୃତଘ୍ନ ଲୋକ ନାଶ କରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ରାମ କେବେ ନାଶ କରିବେ ନାହିଁ। ମୋ ମଧ୍ୟ ଗୁଣର ଅଭାବ ଅଛି କି, କିମ୍ବା ମୋ ଭାଗ୍ୟର ଅବନତି ହେଉଛି—ଏହିପରି ମୁଁ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପତିକୁ ଯୋଗ୍ୟ, ସୂର୍ଯ୍ୟସ୍ନାନ ରାମଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଅଲଗା ହୋଇଛି? ଶତ୍ରୁନାଶୀ, ନିଷ୍ପାପ ଚରିତ୍ର ଓ ମହାତ୍ମା ରାମଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଥିବା ଚାଲିଆସିବା ଚାଁଡ଼ି ମୋତେ ମୃତ୍ୟୁ ଆସିଯାଉ ଭଲ। କିମ୍ବା ସେ ଦୁଇ ଭାଇ, ଶସ୍ତ୍ର ତ୍ୟାଗ କରି, ଅରଣ୍ୟରେ ମୂଳ ଓ ଫଳ ଭୋଜନ କରୁଥିବେ, ଜଙ୍ଗଲ ମଧ୍ୟରେ ଘୁଞ୍ଚିଘୁଞ୍ଚି ବଞ୍ଚୁଛନ୍ତି। କିମ୍ବା ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଶୂରବୀର ଭାଇମାନେ, ଦୁଷ୍ଟ ରାକ୍ଷସ ରାବଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଧୋଖା ଦେଇ ହତ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି। ଏପରି ସମୟରେ ମୁଁ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଉପାୟରେ ମୃତ୍ୟୁ ଆଶା କରୁଛି, କିନ୍ତୁ ମୋ ନିୟତ ମୃତ୍ୟୁ ଏହି ଭୟଙ୍କର ଦୁଃଖରୁ ମୋତେ ମୁକ୍ତି ଦେଉନାହିଁ। ଧନ୍ୟ ସେ ମହାତ୍ମା, ସତ୍ୟବ୍ରତ ଋଷିମାନେ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ସଂଯମୀ, ଯାହାଙ୍କ ପାଇଁ କେହି ପ୍ରିୟ କିମ୍ବା ଅପ୍ରିୟ ନାହିଁ। ପ୍ରିୟ ବସ୍ତୁରୁ ଶୋକ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଅପ୍ରିୟରୁ ତ ଏଠାରୁ ଅଧିକ ଦୁଃଖ ମିଳେ; କିନ୍ତୁ ସେ ମହାତ୍ମାମାନେ ଏହି ଦୁଃଖ କିମ୍ବା ସୁଖରେ ବିକ୍ଷୁବ୍ଧ ହୁଅନ୍ତିନାହିଁ, ମୁଁ ସେମାନଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରେ। ଏପରି ଭାବରେ ମୋ ପ୍ରିୟ ଆତ୍ମଜ୍ଞାନୀ ରାମ ଦ୍ୱାରା ତ୍ୟାଗିତ ହୋଇ, ଏବେ ଏହି ପାପୀ ରାବଣଙ୍କ ଅଧୀନରେ ଥିବା ମୁଁ ଜୀବନ ତ୍ୟାଗ କରିବି। ଏହିପରି ଦୁଃଖଦ ଅବସ୍ଥାରେ, ଶ୍ରୀମଦ୍ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡର ସତେଇତମ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ସୀତାଙ୍କ ଏହି ଦୁଃଖଭରା କଥା ଶୁଣି, ରାକ୍ଷସୀମାନେ କ୍ରୋଧରେ ବିପର୍ଯ୍ୟସ୍ତ ହୋଇ, କେହି କେହି ସିଧାସଳଖ ଯାଇ ଦୁଷ୍ଟ ରାବଣଙ୍କୁ ଏହି ଖବର ଦେଲେ। ପୁଣି, ଭୟାନକ ଦେହଧାରଣ କରିଥିବା ସେଇ ରାକ୍ଷସୀମାନେ, ସୀତାଠାରେ ଆସି ପୁନିପୁନି କଠୋର ଓ ଦୁଷ୍ଟ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଏକାକାର ଅର୍ଥ ଥିବା ଶବ୍ଦ କହିଲେ। ସେମାନେ କହିଲେ, "ଏ ସୀତା, ତୁମେ ଅପାତ୍ର, ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଉଦ୍ୟତ; ଆଜି ଆମେ ରାକ୍ଷସୀମାନେ ତୁମ ମାଂସ ଇଚ୍ଛାମୂଳକ ଭାବରେ ଭୋଜନ କରିବୁ।" ସୀତାଙ୍କୁ ଏପରି କ୍ରୁର ହୁଂକାର ଦେଇ ଦେଖି, ବୟସ୍କ ରାକ୍ଷସୀ ତ୍ରିଜଟା, ଯାହା ଜ୍ଞାନରେ ଜାଗୃତ ହୋଇଥିଲେ, ସେ କହିଲେ, "ହେ କ୍ରୁର ରାକ୍ଷସୀମାନେ, ତୁମେ ନିଜ ମାଂସ ଖାଉ; ତୁମେ ଜନକନନ୍ଦିନୀ ଓ ଦଶରଥଙ୍କ ବହୁମୂଲ୍ୟ ବଧୁ ସୀତାଙ୍କୁ କେବେ ଖାଇପାରିବ ନାହିଁ।" "କାରଣ ଆଜି ମୁଁ ଏକ ଭୟଙ୍କର, ଚମମ୍ପା ଦେବାଳୀ ଦ୍ୱାରା ସଂକେତ ଦେଉଥିବା ସ୍ୱପ୍ନ ଦେଖିଛି, ଯାହା ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ନାଶ ଓ ତାଙ୍କର ପତିଙ୍କ କୁଶଳ ଘୋଷଣା କରେ।" ଏପରି ତ୍ରିଜଟାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସେଇ ରାକ୍ଷସୀମାନେ କ୍ରୋଧରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇ, ଏବେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ, ତ୍ରିଜଟାଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, "ତୁମେ କଣ ସ୍ୱପ୍ନ ଦେଖିଲୁ, ସେ କହ।" ତ୍ରିଜଟା ସମୟଉପଯୁକ୍ତ ଭାବେ ନିଜ ସ୍ୱପ୍ନ କହିଲେ: "ମୁଁ ଦେଖିଲି ଏକ ଦିବ୍ୟ ଦାନାର ଶିବିକା ଆକାଶରେ ଉଡ଼ୁଛି। ରଘୁବଂଶୀ ରାମ, ଧଳା ମାଳା ଓ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସହିତ ସେଠାରେ ବସିଥିଲେ, ଏହି ଶିବିକା ହଜାର ଘୋଡ଼ା ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ୟୁକ୍ତ ଥିଲା। ଏବଂ ଆଜି ମୋ ସ୍ୱପ୍ନରେ ଦେଖିଲି, ସୀତା ଧଳା ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ସାଗରପରିବେଷ୍ଟିତ ଧଳା ପାହାଡ଼ ଉପରେ ଦଢ଼ି ରହିଛନ୍ତି। ସୀତା ରାମଙ୍କ ସହିତ ଏମିତି ଏକତ୍ରିତ ଥିଲେ, ଯେପରି ତେଜ ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଏକାତ୍ମ। ପୁଣି ରଘୁବୀରଙ୍କୁ ଚାରି ଦାନ୍ତ ଥିବା ଏକ ମହାଗଜ ରୂପେ ଦେଖିଲି।" "ସେ ଗଜରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସହ ବସି, ପାହାଡ଼ ପରି ଦିପ୍ତିମାନ୍ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ; ଏହି ଦୁଇଜଣ ନିଜ ତେଜରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୋଇ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଚମକୁଥିଲେ। ଧଳା ମାଳା ଓ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ସେମାନେ ଜନକୀଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ; ତାପରେ ସେଇ ପାହାଡ଼ ଶିଖରରେ, ଆକାଶରେ ଦଢ଼ିଥିବା ଗଜ ସାମ୍ନାରେ—ଜନକୀ ତାଙ୍କ ପତିଙ୍କ ଅଙ୍କରେ ବସି, ତାଙ୍କ ଶିର ଉପରେ ଶେଷିଲେ। ପରେ, ସେ ନୀଳୋତ୍ପଳନୟନୀ ସୀତା ତାଙ୍କ ପତିଙ୍କ ଅଂକରୁ ଉଠି, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ମୁହଁ ନିଜ ହାତରେ ପୁଛିଦେଲେ।" "ତାପରେ ଏହି ଦୁଇ ରାଜପୁତ୍ର, ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗଜ ଓ ବିସ୍ତୃତ ନୟନି ସୀତା ଏକଠି ଲଙ୍କା ଉପରେ ଦଢ଼ିଥିଲେ। କକୁତ୍ସ୍ଥ ରାମ ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ ସୀତାଙ୍କ ସହ ଏଠାରେ ଆସିଲେ, ଅଷ୍ଟ ଧୂସର ବୃଷ ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ୟୁକ୍ତ ରଥରେ। ଧଳା ମାଳା ଓ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି ସେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସହିତ ଆସିଥିଲେ; ପୁଣି ଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନରେ ମୁଁ ଏହି ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିଲି।" "ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ସୀତାଙ୍କ ସହ ଦିବ୍ୟ ପୁଷ୍ପକ ରଥରେ ଆରୋହଣ କରି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୋଇ ଉଠିଲେ। ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଇ, ସେ ମହାପୁରୁଷ ଯାତ୍ରା କଲେ; ଏପରି ମୋ ସ୍ୱପ୍ନରେ ମୁଁ ବିଷ୍ଣୁ ସମ ଶୂରବଳ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିଲି। ତାଙ୍କ ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ପତ୍ନୀ ସୀତା ସହିତ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲି; ଏହି ମହାତ୍ମା ରାମକୁ ଦେବତା, ଦାନବ କିମ୍ବା ରାକ୍ଷସ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କେହି ବି ଜୟ କରିପାରିବେ ନାହିଁ, ଯେପରି ଦୁଷ୍ଟମାନେ ସ୍ୱର୍ଗ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରିବେ ନାହିଁ।" "ପୁଣି ରାବଣଙ୍କୁ ମୁଁ ଦେଖିଲି, ତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ମୁଣ୍ଡାଇ, ତେଲ ଲଗାଇ, ଲାଲ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ମଦିରା ପାନ କରୁଥିବା, କୁସୁମ ମାଳାରେ ଶୋଭିତ।