ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ ସଗର ମହାରାଜଙ୍କର ପରିନିର୍ବାଣ ହେଲା। ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରି ରାଜ୍ୟର ଲୋକମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଚରିତ୍ରବାନ୍ ଅଂଶୁମାନଙ୍କୁ ରାଜା ବାଣିଲେ। ଏହି ଅଂଶୁମାନ ରଘୁବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସନ୍ତାନ ଭାବେ ବିଶ୍ରୁତ ଥିଲେ, ତାଙ୍କର ପୁତ୍ର ଦିଲୀପ ମଧ୍ୟ ଅତି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଓ ଉଜ୍ୱଳ କୀର୍ତ୍ତିମାନ ଥିଲେ। ଅଂଶୁମାନ ରାଜ୍ୟକୁ ଦିଲୀପଙ୍କୁ ହସ୍ତାନ୍ତର କରି, ନିଜେ ହିମାଳୟ ପର୍ବତର ସୁନ୍ଦର ଶିଖରରେ ଉଗ୍ର ତପସ୍ୟା କରିବାକୁ ଯାଇଥିଲେ। ଏହି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ରାଜା ଅଂଶୁମାନ ଅତିଦୀର୍ଘ ବର୍ଷ, ଅର୍ଥାତ୍ ଏକତିସ ହଜାର ଦୁଇ ଶ ଅର୍ଥାତ୍ ବତ୍ସର ଧରି ତପସ୍ୟା କରି, ଅନେକ ତ୍ୟାଗ ଓ ଧ୍ୟାନ ଦ୍ୱାରା ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତି ହେଲେ। ତାପରେ ତପୋବଳଶାଳୀ ଦିଲୀପ ନିଜ ପୂର୍ବଜମାନଙ୍କର ବିନାଶର ବିଷୟ ଶୁଣି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ମୁକ୍ତି ଦେବା ପାଇଁ କେମିତି ଗଙ୍ଗା ଧରାକୁ ଆଣିବେ, କିପରି ପିତୃମାନେ ଜଳତର୍ପଣ ପାଇଁ ଉଦ୍ଧାର ପାଇବେ—ଏହି ଚିନ୍ତାରେ ତିନି ଲଗାତାର ଲଗି ରହିଲେ। ଏପରି ଚିନ୍ତାରେ ଲିନ ଥିବା ବେଳେ, ନିଜ ସଂଯମ ଓ ଧର୍ମ ଉପରେ ଅଟୁଟ ଥିବା ଦିଲୀପଙ୍କ ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମ ନେଲେ, ତାଙ୍କୁ ଭାଗୀରଥ କୁହାଯାଏ। ଦିଲୀପ ତାଙ୍କ ରାଜ୍ୟରେ ତିରିଶ ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ଅନେକ ଯଜ୍ଞ କରି ଶାସନ କଲେ, କିନ୍ତୁ ପୂର୍ବଜଙ୍କର ଉଦ୍ଧାର ବିଷୟରେ କୌଣସି ସମାଧାନ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ। ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ ଦିଲୀପ ରୋଗଗ୍ରସ୍ତ ହେଲେ ଓ କାଳଧର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ ଦେହ ତ୍ୟାଗ କଲେ। ନିଜ ପୁତ୍ର ଭାଗୀରଥଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କରି, ନିଜ ପୁଞ୍ୟବଳରେ ଇନ୍ଦ୍ରଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତି ହେଲେ। ଭାଗୀରଥ ଏକ ମହାନ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାଜା ଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ସନ୍ତାନ ଓ ପ୍ରଜା ଲାଗି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆଶାବାନ ଥିଲେ। ତିନି ରାଜ୍ୟକୁ ମନ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କୁ ଦେଇ, ଗୋକର୍ଣ୍ଣରେ ଗଙ୍ଗାକୁ ଧରାକୁ ଆଣିବା ପାଇଁ ଦୀର୍ଘ ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ ହେଲେ। ଭାଗୀରଥ ଦୀର୍ଘ ଏକ ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ପଞ୍ଚତପାସ୍ୟାର ଉଗ୍ର ତପସ୍ୟା କଲେ—ତିନି ନିଜ ହାତ ଉପରେ ଉଠାଇ ରହି, ପ୍ରତି ମାସରେ ଏକଥର ଖାଇ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହ କରି ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ ତ୍ୟାଗ କଲେ। ଏପରି ତପସ୍ୟା ଦେଖି, ମହାପ୍ରଭୁ ବ୍ରହ୍ମା ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ। ତିନି କହିଲେ, “ଭାଗୀରଥ, ତୁମେ ତୁମ ଉତ୍ତମ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ମୋତେ ପ୍ରସନ୍ନ କରିଛ, ମୋ ପାଖରୁ ଯାହା ଚାହଁ, ଦୟାକରି ଦାବି କର।” ଏହାପରେ ଭାଗୀରଥ ଦଣ୍ଡବତ୍ ପ୍ରଣାମ କରି, ଚମତ୍କାର ଧୃଡ଼ ଭାବରେ କହିଲେ, “ଯଦି ଭଗବାନ୍ ମୋପ୍ରତି ପ୍ରସନ୍ନ, ଯଦି ମୋର ତପସ୍ୟା ସଫଳ, ତେବେ ସଗରଙ୍କ ସମସ୍ତ ପୁତ୍ରମାନେ ମୋ ଦ୍ୱାରା ଜଳପାନ କରିବେ। ଗଙ୍ଗା ଜଳରେ ଯେଉଁମାନେ ତାଙ୍କର ଅସ୍ଥି ଭିଜାଇବେ, ସେମାନେ ତାଙ୍କର ପୂର୍ବଜମାନଙ୍କ ସହିତ ପରମ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରନ୍ତୁ। ଏହି ମହାବର ମୋ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶ ପାଇଁ ଦିଅନ୍ତୁ, ଯେପରି ଆମ ବଂଶ ନାଶ ନ ହୁଏ।” ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ, “ଭାଗୀରଥ, ତୁମ ଇଛା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉତ୍ତମ। ତୁମେ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶକୁ ଉନ୍ନତ କରିଛ। ହେ ରାଜନ୍, ଏହି ହିମାଳୟର ପ୍ରଥମ କନ୍ୟା ଗଙ୍ଗାଙ୍କୁ ଧରାକୁ ଆଣିବା ପାଇଁ ତାଙ୍କୁ ଧରିବାରେ ଶିବଙ୍କୁ ନିଯୁକ୍ତ କର। ଏହି ଗଙ୍ଗା ଧରାକୁ ଆସିଲେ ପୃଥିବୀ ଧାରଣ କରିପାରିବେ ନାହିଁ, ମୁଁ ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ ଶିବ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କାହାକୁ ଯୋଗ୍ୟ ଦେଖୁନି।” ଏପରି କହି ବ୍ରହ୍ମା ରାଜାଙ୍କୁ ଓ ଗଙ୍ଗାଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦେଇ, ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ମାରୁତମାନଙ୍କ ସହିତ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଚଳିଗଲେ। ଏହିପରି ଖ୍ୟାତିଶାଳୀ ରାମାୟଣର ବାଳକାଣ୍ଡର ବୟାଳିଶ ଶ୍ଲୋକର ଅନ୍ତ ହେଲା। ଏବେ ତେତାଳିଶ ଶ୍ଲୋକ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଦେବତାମାନେ ଚଳିଯିବା ପରେ, ଭାଗୀରଥ ଧରାକୁ ଅଙ୍ଗୁଠି ଦେଇ ଏକ ବର୍ଷ ଧରି ଶିବଙ୍କ ପୂଜା କଲେ। ଏକ ବର୍ଷ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବା ପରେ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ନାଥ, ଉମାପତି, ପଶୁପତି ଶିବ ରାଜାଙ୍କୁ ଦୟା କରି କହିଲେ, “ମୁଁ ତୁମେ ଉପରେ ପ୍ରସନ୍ନ, ମୁଁ ତୁମ ଇଛା ପୂରଣ କରିବି। ମୁଁ ପର୍ବତର କନ୍ୟା ଗଙ୍ଗାଙ୍କୁ ମୋ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ଧାରଣ କରିବି।” ତାପରେ ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ପୂଜିତ, ହିମାବତଙ୍କ ପ୍ରଥମ କନ୍ୟା ଗଙ୍ଗା ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିଶାଳ ଆକାର ଧାରଣ କରି ଅସହ୍ୟ ବେଗରେ ଆସିଲେ। ଆକାଶରୁ ଗଙ୍ଗା ଶିବଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ପଡ଼ିଲେ, ତିନି ତାଙ୍କର ମାର୍ଗ ଚିନ୍ତା କରୁଥିଲେ। ଗଙ୍ଗା ତାଙ୍କର ଗର୍ବରେ ଶିବଙ୍କୁ ଧରି ନିମ୍ନ ଲୋକକୁ ଯିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ। ଏହି ଗର୍ବ ଦେଖି, ଶିବ ରୁଷ୍ଟ ହେଲେ ଓ ତାଙ୍କୁ ନିଜ ଜଟାରେ ଅବରୋଧ କଲେ। ଗଙ୍ଗା ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଶିର ଉପରେ ପଡ଼ି ତାଙ୍କର ଜଟାର ଗୁହାରେ ଅଟକିଗଲେ, ହିମାଳୟ ପର୍ବତ ସମାନ ଏହି ଜଟା ରୁପରେ ଗଙ୍ଗା ବର୍ଷ ଧରି ଚେଷ୍ଟା କଲେ କିନ୍ତୁ ପୃଥିବୀକୁ ପହଁଚିପାରିଲେ ନାହିଁ। ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ ଏକ ବ୍ୟକ୍ତି ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ବହୁତ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ। ତାପରେ ହର ଗଙ୍ଗାକୁ ବିନ୍ଦୁସାରସ୍ ଦିଗରେ ମୁକ୍ତ କଲେ। ଗଙ୍ଗା ମୁକ୍ତ ହେବା ସହିତ ସାତଟି ଧାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା। ହ୍ଲାଦିନୀ, ପାବନୀ ଓ ନଳିନୀ ନାମକ ତିନି ଶିବଜଳ ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ବହିଗଲା। ସୁଚକ୍ଷୁ, ସିତା, ସିନ୍ଧୁ ଏହି ତିନି ଶିବପ୍ରସାଦ ଧାରା ପଶ୍ଚିମ ଦିଗକୁ ବହିଗଲା। ସପ୍ତମ ଧାରା ଭାଗୀରଥଙ୍କ ରଥ ପଛରେ ଚାଲିଲା। ଭାଗୀରଥ, ଏହି ଦିବ୍ୟ ରଥରେ ଆରୋହଣ କରି, ଗଙ୍ଗା ଧାରାକୁ ନେଇ ଚାଲିଲେ।