ଜନକନନ୍ଦିନୀ ସୀତା ଦୁଃଖରେ ଭାସୁଥିବା ଦିନରେ ନିଜ ଭାଗ୍ୟକୁ ନିଜେ ପଚାରିଲେ—ମୁଁ କେଉଁ ପୂର୍ବଜନ୍ମରେ ଏମିତି କୌଣସି ଭୟାନକ ଦୁଷ୍କର୍ମ କରିଥିଲି, ଯାହାର ଫଳରେ ଏହି ଭୟଙ୍କର ଦୁଃଖ ଭୋଗୁଛି? ମୁଁ ଏତେ ବଡ଼ ଶୋକରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ, ମୋ ଜୀବନକୁ ଛାଡିଦେବାକୁ ଚାହୁଁଥିଲି, କିନ୍ତୁ ଏହି ରାକ୍ଷସୀମାନେ ମୋତେ ଘେରି ରଖିଛନ୍ତି, ମୁଁ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିପାରୁନାହିଁ। ମାନବ ଜନ୍ମକୁ ଅଭିଶାପ ଦେଉଛି, ଅନ୍ୟରେ ନିର୍ଭର କରିବାକୁ ଅଭିଶାପ ଦେଉଛି, କାରଣ ଇଚ୍ଛା କରିଲେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଜୀବନକୁ ଛାଡିପାରୁନାହିଁ। ଏହି ସମୟରେ, ମହାକବି ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ଗୌରବମୟ ରାମାୟଣର ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡର ଛବିଶିଠିଏ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ସୀତା, ଜନକର ଧୀର କନ୍ୟା, ତାଙ୍କ ମୁହଁରେ ଅଶ୍ରୁ ଝରି ପଡ଼ୁଥିଲା, ମୁହଁ ନମାଇ ଦୁଃଖରେ ବିଲାପ କରୁଥିଲେ, ଏକ ଛୋଟ ଝିଅ ପରି। ସେ ଏମିତି ଅସ୍ଥିର ହୋଇ ଭୂମିରେ ଚାଲିଯାଉଥିଲେ, ଯେପରି ଏକ ଛୋଟ ବଛା ମାଆଁଠାରୁ ଦୂରେ ଯାଇଫେରିଛି। ସୀତା କହିଲେ, “ରାଘବ ଅସଂରକ୍ଷିତ ଥିବା ବେଳେ ମୋତେ ରାବଣ ତାଙ୍କ ମାୟା ଦେହ ଧାରଣ କରି ଶକ୍ତିବଳେ ଏଠାକୁ ଆଣିଛି, ମୁଁ ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲି। ଏଠି ଏହି ରାକ୍ଷସୀମାନଙ୍କ ଅଧୀନରେ ପଡ଼ି, ତାଙ୍କର କଠୋର ଶବ୍ଦରେ ଭୟଭୀତ ହୋଇଛି, ଏ ଦୁଃଖ ଆଉ ସହିପାରୁନାହିଁ। ରାମ, ମହାରଥୀ ନାହାନ୍ତି, ଏଠି ରାକ୍ଷସୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବାସ କରି, ଜୀବନ, ଧନ, ଅଳଙ୍କାର—କିଛିର ମୋ ପାଖରେ ମୂଲ୍ୟ ନାହିଁ। ନିଶ୍ଚୟ, ମୋ ହୃଦୟ ପାଥରର ତିଆରି, କିମ୍ବା ଅମର, ନାହିଁଲେ ଏତେ ଦୁଃଖରେ ଏହା ଭାଙ୍ଗିଯିବା ଉଚିତ। ମୁଁ ଏଉଁ ଅପରାଧିନୀ, ଅନଗତିନୀ, ଯେ ଏପରି ଦୁଃଖରେ ମଧ୍ୟ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପାଇଁ ବଞ୍ଚିଛି—ମୋର ଜୀବନ ଦୁଷ୍କର୍ମର ଫଳ। ଏ ରାକ୍ଷସ ରାବଣଙ୍କୁ ମୁଁ ବାମ ପାଦ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ଛୁଇଁବିନାହିଁ, ତେଣୁ ଏମିତି ନିଚ ଜନକୁ ମୁଁ କେମିତି ଚାହିବି? ସେ ନ ଅସ୍ୱୀକାର ବୁଝେ, ନ ନିଜ କୁଳ ଜାଣେ—ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ମୋତେ ଲାଳସା କରୁଛି। ମୁଁ କଟାଯିବି, ଭାଙ୍ଗିଯିବି, ଜଳିଯିବି, କିମ୍ବା ତୀବ୍ର ଅଗ୍ନିରେ ପଡ଼ିଯିବି, ତଥାପି ରାବଣଙ୍କୁ କଦାଚିତ ଅନୁଗତ ହେବିନାହିଁ; ଏହି ଅପରିଗ୍ରହ କଥା କାହିଁକି ଆଉ ଚାଲିଛି? ରାଘବ ଜଗତରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଜ୍ଞାନୀ, କୃତଜ୍ଞ ଏବଂ ଦୟାଳୁ, ସଦା ଧର୍ମପରାୟଣ; ତଥାପି ମୋ ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟରେ ଏବେ ସେ ଦୟା ଦେଉନାହାନ୍ତି। ଜନସ୍ଥାନରେ, ଚଉଦ ହଜାର ରାକ୍ଷସକୁ ସେ ଏକା ହାତେ ବିଜୟ କରିଥିଲେ; ତେବେ ଏଠି କାହିଁକି ମୋ ପାଇଁ ଆସୁନାହାନ୍ତି? ରାବଣ ଏକ ଦୁର୍ବଳ ରାକ୍ଷସ ମୋତେ ଧରିଛି, ମୋ ସ୍ୱାମୀ ଯୁଦ୍ଧରେ ରାବଣକୁ ମାରିପାରିବେ। ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟରେ ବିରାଧ ନାମକ ପ୍ରଧାନ ରାକ୍ଷସକୁ ରାମ ମାରିଥିଲେ; ତେବେ ଏଠି କାହିଁକି ଆସୁନାହାନ୍ତି? ଏହି ଲଙ୍କା ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟରେ ଅପରିଜୟ, କିନ୍ତୁ ରାଘବଙ୍କ ତୀରକୁ କେହି ରୋକିପାରିବେନାହିଁ। କେଉଁ କାରଣରୁ ଏତେ ପ୍ରବଳ ଶୌର୍ୟ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ରାମ ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟା ଭାର୍ୟାକୁ ନେଇ ଏଠି ଆସୁନାହାନ୍ତି? ହୁଏତ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଭାଇ ମୁଁ ଏଠି ଅଛି ବୋଲି ଜାଣିନାହାନ୍ତି, କିମ୍ବା ଜାଣିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଅପମାନ ସହିଛନ୍ତି। ଏଠି ଏକ ଗୃଧ୍ରରାଜ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ, ସେ ମୋ ଅପହୃତ ହେବା ଦେଖି ରାଘବଙ୍କୁ ସୂଚନା ଦେବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, କିନ୍ତୁ ରାବଣ ତାଙ୍କୁ ମାରିଦେଲେ। ସେହି ବୃଦ୍ଧ ଜଟାୟୁ ମହାସାହସ କରି, ରାବଣଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଦଢ଼ ହୋଇ ମୋ ପାଇଁ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ। ଯଦି ରାଘବ ଜାଣିଥାନ୍ତି ମୁଁ ଏଠି ଅଛି, ଏବେ ମଧ୍ୟ ସେ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ତାଙ୍କ ତୀରରେ ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସର ସଂହାର କରିଦେଇଥାନ୍ତେ। ସେ ଲଙ୍କା ଓ ସମୁଦ୍ରକୁ ଜଳାଇ ଦେଇଥାନ୍ତେ, ଏବଂ ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ରାବଣଙ୍କ ନାମ ଓ ମହିମାକୁ ନଶ୍ୱର କରିଦେଇଥାନ୍ତେ। ଏଠି ଯେପରି ମୁଁ ଏବେ କାନ୍ଦୁଛି, ତେଣୁ ରାକ୍ଷସୀମାନଙ୍କ ଘରେ ତାଙ୍କ ପତି ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ସେମାନେ ଏଭଳି କାନ୍ଦିବେ—ଏହା ନିଶ୍ଚିତ। ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଲଙ୍କାକୁ ଖୋଜି ନଷ୍ଟ କରିଦେବେ; ସେମାନେ ଯାହାକୁ ଦେଖନ୍ତି, ସେ ଶତ୍ରୁ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ମଧ୍ୟ ଟିକିପାରେନାହିଁ। ଶୀଘ୍ର ଏହି ସ୍ଥାନ ଶ୍ମଶାନ ପରି ହେବ, ରାସ୍ତା ଉପରେ ଚିତାଧୂମ ଓ ଗୃଧ୍ର ଘୂରଣାରେ ଭରିଯିବ। ସିଘ୍ରେ ମୋର ଏହି ଆଶା ପୂରଣ ହେବ; ଯାଉଥିବା ମୋର ପଥ ଦୁଃସାଧ୍ୟ, ଏବଂ ତୁମମାନେ ପାଇଁ ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟ ଆସୁଛି। ନିଶ୍ଚିତ, ଯେତେବେଳେ ଏହି ପାପୀ ରାବଣ, ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ପ୍ରଭୁ, ବଧ ହେବେ, ଏହି ଅପରିଜୟ ଲଙ୍କା ବିଧବା ପରି ଶୋକାକୁଳ ହେଇଯିବ। ଯେଉଁ ଲଙ୍କା ଉତ୍ସବ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା, ସେ ନିର୍ଜନା ନାରୀ ପରି ହେବ। ଶୀଘ୍ର ଏଠାରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଘରେ ରାକ୍ଷସୀମାନଙ୍କ କନ୍ଦନ ଶୁଣିବି, ଯେଉଁମାନେ ବିପଦରେ ପଡ଼ିଛନ୍ତି। ଲଙ୍କା ଅନ୍ଧକାରରେ ଡୁବିଯିବ, ତାଙ୍କର ତେଜ ନଶ୍ଟ ହେବ, ପ୍ରଧାନ ରାକ୍ଷସମାନେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିବେ, ରାମଙ୍କ ତୀରରେ ଏହି ସବୁ ଜଳିଯିବ। ଯଦି ସେ ଶୂରବୀର ରାମ, ରକ୍ତାଙ୍ଗ ଚକ୍ଷୁଁ ନେଇ, ମୁଁ ଏଠି ରାକ୍ଷସ ଗୃହରେ ଅଛି ବୋଲି ଜାଣିଥାନ୍ତେ! କିନ୍ତୁ ଏବେ ଏହି କ୍ରୁର ନିଚ ରାବଣ ଯେଉଁ ସମୟ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରିଛି, ସେଠାକୁ ମୁଁ ପହଞ୍ଚିଛି। ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ଯେ ମୋର ମୃତ୍ୟୁ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରିଛି, ତାହା ଏବେ ଆସିପଡ଼ିଛି; ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ରାକ୍ଷସମାନେ ଧର୍ମ କ’ଣ ଜାଣନ୍ତିନାହିଁ। ଏଠି ଅଧର୍ମରୁ ବଡ଼ ବିପଦ ଆସିବ; ଏହି ମାଂସଭୋଜୀ ରାକ୍ଷସମାନେ ଧର୍ମ କ’ଣ ଅବିଗତ। ନିଶ୍ଚୟ, ଏହି ରାକ୍ଷସ ମୋତେ ପ୍ରଭାତ ଭୋଜନ କରିବାକୁ ଚାହିବ; ମୁଁ କିପରି ରକ୍ତାଙ୍ଗ ଚକ୍ଷୁଁ ଧାରଣ କରିଥିବା ମୋ ପ୍ରିୟ ରାମଙ୍କ ଦର୍ଶନ ବିନା ଏହି କଷ୍ଟ ସହିବି? ଦୁଃଖରେ ତପ୍ତ, ରାମଙ୍କ ଦର୍ଶନ ବିନା, ଶୀଘ୍ର ମୁଁ ମୃତ୍ୟୁଦେବତା ବୈବସ୍ୱତଙ୍କ ଦର୍ଶନ କରିବି, ସ୍ୱାମୀ ବିୟୋଗରେ। ଯଦି ରାମ, ଭରତଙ୍କ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଭାଇ, ଜାଣିନାହାନ୍ତି ମୁଁ ବଞ୍ଚିଛି, ତେବେ ସେ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଜାଣିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଏହି ପୃଥିବୀରେ ମୋ ପାଇଁ ଖୋଜିବେ ନାହିଁ। ଏହିପରି ଅନ୍ତଃକରଣର ଦୁଃଖ ଓ ଆଶାରେ, ସୀତା ତାଙ୍କର ଦୁଃଖ ଓ ଭୟକୁ ଅନ୍ତର୍ଗତ କରି, ରାମଙ୍କ ଦୟା ଓ ସାହସ ଉପରେ ଅପାର ଆଶା ରଖି ସ୍ନିଗ୍ଧ ହୃଦୟରେ ବିଲାପ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।