ସୀତା ଦେବୀ ରାମଙ୍କ ବିନା ଏହି ଦୁଃଖ ଦିନଗୁଡ଼ିକୁ ଅତିବାହିତ କରୁଥିବା ବେଳେ ତାଙ୍କର ଜୀବନ ଏକ ତୀବ୍ର ବିଷ ପିଇବା ପରି ଅସହ୍ୟ ଲାଗୁଥିଲା। ସେ ଚିନ୍ତା କରୁଥିଲେ, “ମୁଁ ପୂର୍ବ ଜନ୍ମରେ କେଉଁ ଭୟଙ୍କର ପାପ କରିଥିଲି, ଯାହା ପାଇଁ ଏଠି ଏମିତି ଦୁଃଖ ଭୋଗୁଛି?” ମହାଶୋକରେ ବିହ୍ୱଳ ହୋଇ ସେ ଜୀବନ ପରିତ୍ୟାଗ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ରାକ୍ଷସୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ, ତେଣୁ ରାମଙ୍କୁ ସାକ୍ଷାତ କରିପାରୁନଥିଲେ। ସେ ବିଚାର କରିଲେ, “ମନୁଷ୍ୟ ଜନ୍ମ ଉପରେ ଅଭିଶାପ, ଅନ୍ୟ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରିବା ଉପରେ ଅଭିଶାପ, କାରଣ ଇଚ୍ଛା କରି ଜୀବନ ପରିତ୍ୟାଗ କରିପାରିବା ନାହିଁ।” ଏହିଭଳି ଦୁଃଖ ଭାବନା ମଧ୍ୟରେ, ଜନକନନ୍ଦିନୀ ସୀତା ତାଙ୍କ ମୁହଁରେ ଅଶ୍ରୁ ଝରାଇ, ମୁଖ ନମାଇ, ଏକ ଅପରିପକ୍ୱ କନ୍ୟା ପରି ଦୁଃଖ କରୁଥିଲେ। ସେ ମନୋବିକ୍ଷିପ୍ତ, ମଦୋନ୍ମତ ବା ବ୍ୟାକୁଳ ମନ ରେଖି, ଏକ ଛୋଟ ବଛିଆ ପରି ମାଟି ଉପରେ ଅସ୍ଥିର ଭାବେ ଘୁରୁଥିଲେ। ସେ କହିଲେ, “ରାଘବ ଅସତର୍କ ଥିବା ବେଳେ, ରୂପ ଧାରଣ କରିପାରୁଥିବା ରାବଣ ମୋତେ ଦଳି ନେଇଯାଇଥିଲେ। ଏଠି ରାକ୍ଷସୀମାନଙ୍କ ଅଧୀନ ହୋଇ, ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଭୟଭୀତ ହୋଇ, ମୁଁ ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ ଅଛି ଏବଂ ଏହି ଜୀବନ ରଖିପାରୁନଥିଲି। ରାମ ନାଥିବାବେଳେ, ରାକ୍ଷସୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରହି, ଜୀବନ, ଧନ, ଅଳଙ୍କାର—କିଛିରେ ମୋର ମୂଲ୍ୟ ନାହିଁ। ନିଶ୍ଚୟ, ମୋର ହୃଦୟ ପାଥରର, କିମ୍ବା ଅମର ଓ ଅକ୍ଷୟ, ଯାହା ଏତେ ଦୁଃଖରେ ଭାଙ୍ଗିଯାଉନାହିଁ। ମୁଁ ଯେଉଁ ଦିନ ରାମଙ୍କୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହେଲି, ସେଉଁଠିଁ ମୁଁ ଏକ ଦୁଷ୍ଟ, ଅବିଶ୍ୱାସୀ ମହିଳା ଭଳି ଏଠିଁ ଜୀବନ୍ତ; ଏହି ଜୀବନ ମୋ ପାଇଁ ପାପମୟ। ମୁଁ କେବେ ରାବଣଙ୍କୁ, ଏହି ରାତିବାସୀକୁ, ବାମ ପାଦରେ ଛୁଅିବି ନାହିଁ; ତେଣୁ ଏଭଳି ଗ୍ରାମ୍ୟ ଏବଂ ଦୁଷ୍ଟ ପ୍ରାଣୀକୁ ଚାହିବି କିପରି? ସେ ନା ଅସ୍ୱୀକାର ବୁଝିପାରେ, ନା ନିଜକୁ, ନା ନିଜ ବଂଶକୁ; ତଥାପି ଦୁଷ୍ଟ ସ୍ୱଭାବରେ ମୋତେ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛି। ମୁଁ ଯଦି ଖଣ୍ଡିତ, ଭଙ୍ଗିତ, ଚୁର୍ଣ୍ଣିତ, ବା ଅଗ୍ନିରେ ପୋଡ଼ାଯାଏ, ତଥାପି ରାବଣଙ୍କୁ ଅନୁଗତ ହେବି ନାହିଁ; ଏହି ଅନାବଶ୍ୟକ କଥା କାହିଁକି ଅଧିକ କହିବି? ରାଘବ ଜ୍ଞାନୀ, କୃତଜ୍ଞ ଓ ଦୟାଳୁ ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ; କିନ୍ତୁ ମୋର ଅପମୃତ୍ୟୁ ଦ୍ୱାରା ସେ ଏବେ ଦୟା ଦେଖାଉନାହାନ୍ତି। ଜନସ୍ଥାନରେ ଚଉଦ ହଜାର ରାକ୍ଷସକୁ ସେ ଏକା ହାତରେ ବିଧ୍ୱଂସ କରିଥିଲେ; ତେବେ ସେ ମୋ ପାଇଁ କାହିଁକି ଆସୁନାହାନ୍ତି? ମୁଁ ଏକ ଦୁର୍ବଳ ରାକ୍ଷସ ରାବଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଧରାଯାଇଛି, ଯେଉଁଠି ମୋ ସ୍ୱାମୀ ଯୁଦ୍ଧରେ ରାବଣଙ୍କୁ ମାରିପାରିବେ। ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟରେ ସବୁଠାରୁ ପ୍ରମୁଖ ବିରାଧ ନାମକ ରାକ୍ଷସକୁ ମଧ୍ୟ ରାମ ଯୁଦ୍ଧରେ ବଧ କରିଥିଲେ; ତେଣୁ ସେ କାହିଁକି ମୋ ପାଇଁ ଆସୁନାହାନ୍ତି? ନିଶ୍ଚୟ, ଏହି ଲଙ୍କା ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟରେ ଅସାଧାରଣ ଦୁର୍ଗମ, କିନ୍ତୁ ରାଘବଙ୍କ ବାଣ ରେ କୌଣସି ବାଧା ନାହିଁ। ରାମ ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ରାକ୍ଷସ ଦ୍ୱାରା ଅପହୃତ ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟା ଭାର୍ୟା ପାଇଁ କାହିଁକି ଆସୁନାହାନ୍ତି—ଏହି କଥାର କି କାରଣ? ସମ୍ଭବତଃ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଭାଇ ମୋତେ ଏଠି ଅଛି ବୋଲି ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ, କିମ୍ବା ଜାଣିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଅପମାନ ସହିପାରୁଛନ୍ତି। ଏଠିକୁ ଜଣିଥିବା ଗୃଧ୍ରରାଜ ମଧ୍ୟ, ରାବଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଯୁଦ୍ଧରେ ବଧ ହୋଇଥିଲେ। ସେ ବୃଦ୍ଧ ଜଟାୟୁ ମୋ ପାଇଁ ରାବଣଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଦୃଢ଼ ହୋଇ ଯୁଦ୍ଧ କରିଥିଲେ—ଏହା ଏକ ମହାନ କାର୍ଯ୍ୟ। ଯଦି ରାଘବ ଜାଣିଥାନ୍ତି ଯେ ମୁଁ ଏଠି ଅଛି, ତେବେ ଏବେ ମଧ୍ୟ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ସେ ତାଙ୍କ ବାଣରେ ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସଙ୍କୁ ନଶ୍ୱିଂଷ୍ଟ କରିଦେଇଥାନ୍ତି। ସେ ଲଙ୍କା ଓ ସମୁଦ୍ରକୁ ମଧ୍ୟ ପୋଡ଼ିଦେଇଥାନ୍ତି, ଦୁଷ୍ଟ ରାବଣଙ୍କ ନାମ ଓ କୀର୍ତ୍ତିକୁ ନଶ୍ୱିଂଷ୍ଟ କରିଦେଇଥାନ୍ତି। ଯେପରି ମୁଁ ଏଠି ଏକାକି କାନ୍ଦୁଛି, ଏହି ରାକ୍ଷସୀମାନଙ୍କ ଘରେ ତାଙ୍କ ସ୍୵ାମୀ ବଧ ହେଲେ ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଏଭଳି କାନ୍ଦିବେ—ଏଥିରେ ଅନ୍ୟଥା ନାହିଁ। ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଲଙ୍କାକୁ ଖୋଜି, ଏହାକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିଦେବେ; ସେମାନେ ଯାହାକୁ ଦୁଷ୍ମନ ଭାବେ ଦେଖନ୍ତି, ସେଉଁଠିଁ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ମଧ୍ୟ ବଞ୍ଚିପାରିବେ ନାହିଁ। ଶୀଘ୍ର ଏହି ସ୍ଥାନ ଶ୍ମଶାନ ପରି ହେବ, ରାସ୍ତା ଉପରେ ଧୂଆଁ ଓ ଶବ ଖାଉଥିବା ଗୃଧ୍ରର ଝୁଣ୍ଡ ଦେଖାଯିବ। ଅତି ଶୀଘ୍ର ମୁଁ ମୋର ଏହି ଆଶା ପୂରଣ କରିପାରିବି; ଏହି ବିଦାୟ ମୋ ପାଇଁ କଠିନ, ଏବଂ ତୁମମାନେ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଦ୍ଦିନ ଆସୁଛି। ନିଶ୍ଚୟ, ଯେତେବେଳେ ଦୁଷ୍ଟ ରାବଣ, ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ପ୍ରଭୁ, ବଧ ହେବେ, ଅଜୟ୍ୟ ଲଙ୍କା ଏକ ବିଧବା ପରି ଶୋକାକୁଳ ହେଇଯିବ। ଯେଉଁ ଲଙ୍କା ପୂର୍ବେ ମଙ୍ଗଳ ଉତ୍ସବ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା, ସେଉଁଠିଁ ଏକ ସ୍ତ୍ରୀ ତାଙ୍କ ସ୍୵ାମୀ ବିହୀନ ହେଲେ ଯେପରି ଶୂନ୍ୟ ହୋଇଯାଏ, ସେପରି ହେବ। ଅବଶ୍ୟ, ଅତି ଶୀଘ୍ର ମୁଁ ଏଠି ପ୍ରତ୍ୟେକ ଘରରେ ରାକ୍ଷସୀମାନଙ୍କ ଦୁଃଖ ରୋଦନ ଶୁଣିବି। ଲଙ୍କା ଅନ୍ଧକାରରେ ବିଲୀନ, ତାହାର ତେଜ ନଶ୍ୱିଂଷ୍ଟ, ପ୍ରମୁଖ ରାକ୍ଷସମାନେ ବଧ ହେବେ, ଏବଂ ରାମଙ୍କ ବାଣ ଦ୍ୱାରା ଏହା ଅଗ୍ନିରେ ଦଗ୍ଧ ହେବ। ଯଦି ସେ ନୟନ ରକ୍ତବିନୀର ନାୟକ ରାମ ଜାଣିଥାନ୍ତି ଯେ ମୁଁ ଏଠି ରାକ୍ଷସ ଘରେ ଅଛି! କିନ୍ତୁ ଏବେ ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ତାଳିକା ରାବଣ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ସମୟ ଆସିଯାଇଛି। ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ଦ୍ୱାରା ମୋର ମୃତ୍ୟୁ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ହୋଇଯାଇଛି; ଏହି ଅଧର୍ମୀ ରାକ୍ଷସମାନେ ଧର୍ମ ବୁଝନ୍ତି ନାହିଁ। ଏଠିଁ ଅଧର୍ମରୁ ଏକ ବଡ଼ ବିପତ୍ତି ଉଦ୍ଭବିତ ହେବ; ଏହି ମାଂସ ଭୋଜୀ ରାକ୍ଷସମାନେ ଧର୍ମ ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ। ନିଶ୍ଚୟ, ଏହି ରାକ୍ଷସ ମୋତେ ପ୍ରଭାତର ଭୋଜନ ବନାଇବାକୁ ଚାହିଁବେ; ମୁଁ କିପରି ସହିବି, ମୋର ପ୍ରିୟ ରାମଙ୍କ ଦର୍ଶନ ବିନା? ଦୁଃଖରେ ବିହ୍ୱଳ ହୋଇ, ରକ୍ତବିନୀର ନୟନ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିବା ବିନା, ଅତି ଶୀଘ୍ର ମୁଁ ମୋ ସ୍୵ାମୀ ବିହୀନ ହୋଇ ବୈବସ୍ୱତ ଦେବତାଙ୍କୁ ଦେଖିବି।