ସୀତା ରାକ୍ଷସୀମାନେଙ୍କର ଭୟରେ କମ୍ପିତ ହେଉଥିଲେ, ଝଡ଼ରେ ଗଛ ପଡ଼ିଯିବା ପରି ଭୂମିରେ ଲୁଟି ପଡ଼ିଲେ, ମୁହଁର ରଙ୍ଗ ହରାଇଦେଲେ। ତାଙ୍କର ଦୀର୍ଘ ଏବଂ ଘନ କେଶ ବିକଳ ହୋଇ ଅଳକା ଏକ ସର୍ପ ଭଳି ତରଳ ହେଉଥିଲା। ସୀତା ଦୁଃଖରେ ଅଧିକ ପୀଡିତ, ଶ୍ୱାସ ତ୍ୟାଗ କରୁଥିଲେ, ରୋଷ ଏବଂ ଦୁଃଖରେ ମନ ଅଶାନ୍ତ ହୋଇ ଅଶ୍ରୁ ଝରାଇ ମିଥିଳା ନନ୍ଦିନୀ କ୍ରନ୍ଦନ କରୁଥିଲେ। ଏହି ଦୁଃଖରେ ସୀତା କ୍ରନ୍ଦନ କରି କହିଲେ, “ହା ରାମ! ହା ଲକ୍ଷ୍ମଣ! ହା ମାତା କୌଶଲ୍ୟା! ହା ଧର୍ମନ୍ୟାୟି ସୁମିତ୍ରା!” ସୀତା ଚିନ୍ତା କଲେ, “ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ କହିଥିବା ଏହି କଥା ନିଶ୍ଚୟ ସତ୍ୟ—ପୁରୁଷ ବା ନାରୀ, ମୃତ୍ୟୁ ସମୟ ପୂର୍ବରୁ ଅପ୍ରାପ୍ୟ। ଏଠାରେ ମୁଁ ଏହି କ୍ରୂର ରାକ୍ଷସୀମାନେଙ୍କ ହାତରେ ଦୁଃଖଭୋଗ କରୁଛି, ରାମଙ୍କୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହୋଇ ମୁଁ ଏପରି ଦୁଃଖରେ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ବଞ୍ଚି ଅଛି। ମୁଁ ଅପୂଣ୍ୟାତ୍ମା ଏବଂ ଦୟନୀୟା, ତ୍ୟାଗିତ ଜହାଜ ଭଳି ମଧ୍ୟ ସମୁଦ୍ରରେ ବାୟୁରେ ଭାସି ଯିବା ପରି ନଶ୍ୱର ହେଉଛି। ମୁଁ ରାକ୍ଷସୀମାନେଙ୍କ ଅଧୀନରେ ପଡ଼ି ଏବଂ ମୋ ପତିଙ୍କୁ ଦେଖିପାରୁନଥିବାରୁ, ଦୁଃଖରେ ଏକ ନଦୀ କୂଳ ଭାଙ୍ଗିବା ପରି ଅସହାୟ ହେଉଛି। ଯେମାନେ ମୋ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଦେଖିପାରନ୍ତି, ଯାହାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ କମଳଦଳ ସମାନ, ସିଂହ ଚାଲ ଭଳି ଚଲନ୍ତି, କୃତଘ୍ନ ନୁହଁନ୍ତି ଏବଂ ସୁମଧୁର କଥା କହନ୍ତି, ସେମାନେ ଧନ୍ୟ। ଆତ୍ମଜ୍ଞାନୀ ରାମ ବିନା ଏହି ଜୀବନ ଅମୃତ ଭଳି ତୀବ୍ର ବିଷ ସ୍ୱାଦ କରାଉଛି। ପୂର୍ବ ଜନ୍ମରେ କଣ ଏମିତି ମହାପାପ କରିଥିଲି ଯାହାର ପରିଣାମରେ ଏହି ଭୟଙ୍କର ଦୁଃଖ ଭୋଗୁଛି? ଏତେ ଦୁଃଖ ଦେଖି ମୁଁ ଜୀବନ ତ୍ୟାଗ କରିବାକୁ ଚାହେଁ, କିନ୍ତୁ ରାକ୍ଷସୀମାନେ ରକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି, ଏବଂ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିପାରୁନଥିଲେ ମୁଁ ମୃତ୍ୟୁକୁ ଆଶ୍ରୟ କରିପାରୁନି। ମଣିଷ ଜନ୍ମ ଓ ପରାଧୀନତା ଉପରେ ଅଭିଶାପ, କାରଣ ଇଚ୍ଛାରେ ଜୀବନ ତ୍ୟାଗ କରିହେବା ଅସମ୍ଭବ। ଏହି ସମୟରେ, ମହାନ ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ରାମାୟଣର ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡର ଛବିଶମ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ଜନକନନ୍ଦିନୀ ସୀତା ଅଶ୍ରୁ ପୁରା ମୁହଁରେ, ମୁହଁ ନମ୍ର କରି ଏକ ଅପରିପକ୍ୱ କନ୍ୟା ଭଳି କ୍ରନ୍ଦନ କରୁଥିଲେ। ସେ ଏମିତି ଶୋକରେ ହତବୁଦ୍ଧି, ବିବ୍ରାନ୍ତ, ଅସ୍ଥିର ଭାବେ ଭୂମିରେ ଚାଲୁଥିଲେ, ଏକ ଛୁଟିଯାଇଥିବା ବଛିଆ ଭଳି। ସୀତା କହିଲେ, “ରାଘବ ଅସତର୍କ ଥିଲେ, ମୁଁ ରାବଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶକ୍ତିବଳେ ଧରାଗଲି, ସେ ଯେ କୌଣସି ରୂପ ଧାରଣ କରିପାରେ, ମୁଁ କ୍ରନ୍ଦନ କରୁଥିଲି। ଏବେ ରାକ୍ଷସୀମାନେ ଅଧୀନରେ ଏବଂ କଠୋର ଧମକରେ ମୁଁ ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ ଅଛି, ଏବଂ ଏହି ଜୀବନ ଧାରଣ କରିପାରୁନି। ରାମ ବିନା ଏଠି ରାକ୍ଷସୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ମୋ ପାଇଁ ଜୀବନ, ଧନ, ଅଳଙ୍କାର କିଛି ମୂଲ୍ୟ ନାହିଁ। ଏତେ ଦୁଃଖ ଦେଖି ମୋ ହୃଦୟ ଯଦି ଭାଙ୍ଗିଯାଏ ନାହିଁ, ତେବେ ଏହା ନିଶ୍ଚୟ ପାଥରର, କିମ୍ବା ଅମର ଏବଂ ଅକ୍ଷୟ। ମୁଁ ଅପାତ୍ରା, ଅବିଶ୍ୱାସୀ, ଏପରି ଦୁଃଖରେ ବଞ୍ଚି ଅଛି, ମୋ ଜୀବନ ପାପମୟ। ମୁଁ ରାତିର ଚର ରାବଣଙ୍କୁ ବାମ ପାଦରେ ମଧ୍ୟ ସ୍ପର୍ଶ କରିବିନାହିଁ, ତେଣୁ ଏମିତି ଘୃଣିତ ଲୋକ ଉପରେ ଆକାଂକ୍ଷା କିପରି ହେବ? ସେ ନା ଅସ୍ୱୀକୃତି ବୁଝେ, ନା ନିଜକୁ, ନା ନିଜ ବଂଶକୁ—ଏମିତି ଦୁଷ୍ଟ ସ୍ୱଭାବରେ ମୋତେ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛି। ମୁଁ ଯଦି ଚିରାଯିବି, ଭାଙ୍ଗିଯିବି, ଚୁର୍ଣ୍ଣ ହେଉଛି, କିମ୍ବା ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନିରେ ପଡ଼ିଯିବି, ତଥାପି ରାବଣଙ୍କୁ ଅନୁଗତ ହେବିନାହିଁ; ଏହି ଅପରିଗ୍ରହ କଥା କାହିଁକି ଅବ୍ୟର୍ଥ କରୁଛି? “ରାଘବ ଜଣାଶୁଣା ବୁଦ୍ଧିମାନ, ଋଣପୂରଣ କରୁଥିବା, ଦୟାଳୁ ଏବଂ ନିତ୍ୟ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ; ତଥାପି ମୋ ଅପରାଧରେ ଏବେ ତାଙ୍କ ଦୟା ଦେଖିପାଉନି। ଜନସ୍ଥାନରେ ଚଉଦ ହଜାର ରାକ୍ଷସକୁ ସେ ଏକାଏକି ବଧ କରିଥିଲେ; ତେବେ ଏଠି ମୋ ପାଇଁ କାହିଁକି ଆସୁନାହାନ୍ତି? ମୁଁ ଏକ ଦୁର୍ବଳ ରାକ୍ଷସ ରାବଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଧରାଯାଇଛି, ଯେଉଁଥିରେ ମୋ ପତି ଯୁଦ୍ଧରେ ରାବଣକୁ ମାରିପାରିବେ। ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟରେ ବିରାଧ ନାମକ ପ୍ରମୁଖ ରାକ୍ଷସକୁ ରାମ ଯୁଦ୍ଧରେ ବଧ କରିଥିଲେ, ତେବେ ଏଠି ମୋ ପାଇଁ କାହିଁକି ଆସୁନାହାନ୍ତି? ନିଶ୍ଚୟ, ଏହି ଲଙ୍କା ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟରେ ଅପ୍ରାପ୍ୟ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ରାଘବଙ୍କ ଶରରୁ କୌଣସି ବାଧା ନାହିଁ। ରାମ ଏତେ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତିଶୀଳ ଏବଂ ପ୍ରେମିକ ପତ୍ନୀ ଉପରେ ଅନୁରାଗୀ, ତେବେ ଏହି ଦାନବ ଦ୍ୱାରା ହରାଯିଥିବା ମୋ ପାଇଁ କାହିଁକି ଆସୁନାହାନ୍ତି? ସମ୍ଭବତଃ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଭାଇ ଏଠି ମୁଁ ଅଛି ବୋଲି ଜାଣନ୍ତିନାହାନ୍ତି, କିମ୍ବା ଜାଣିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଅପମାନ ସହି ନେଉଛନ୍ତି। ଗୃଧ୍ର ରାଜା ମଧ୍ୟ ମୋତେ ଧରାଯିବା ଦେଖି ଏହି ଖବର ଦେବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ରାବଣଙ୍କ ହାତରେ ବଧ ହେଲେ। ସେ ବୃଦ୍ଧ ଜଟାୟୁ ମହାପୁଣ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ—ମୋ ପାଇଁ ରାବଣଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଦୃଢ଼ ହୋଇଥିଲେ। ଯଦି ରାଘବ ଜାଣନ୍ତି ମୁଁ ଏଠି ଅଛି, ଏବେ ମଧ୍ୟ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ତାଙ୍କ ଶରରେ ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସମାନେ ଦେଶକୁ ଶୂନ୍ୟ କରିଦେବେ। ସେ ଲଙ୍କା ଓ ସମୁଦ୍ରକୁ ମଧ୍ୟ ଜଳାଇଦେବେ, ଏବଂ ଦୁଷ୍ଟ ରାବଣଙ୍କ ମାନ ଓ ନାମକୁ ନଶ୍ୱର କରିଦେବେ। ଯେପରି ଏଠି ମୁଁ ଏଉଁ ରାକ୍ଷସୀମାନେଙ୍କ ଘରେ କ୍ରନ୍ଦନ କରୁଛି, ତେପରି ତାଙ୍କ ପତି ବଧ ହେଲେ ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ସେହି କ୍ରନ୍ଦନ କରିବେ—ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଲଙ୍କାକୁ ଖୋଜି ଏହାକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିଦେବେ; ତାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରେ ପଡ଼ିଥିବା ଶତ୍ରୁ କ୍ଷଣମାତ୍ର ଅବଧି ଜୀବିତ ରହିପାରିବେ ନାହିଁ। ଶୀଘ୍ର ଏହି ସ୍ଥାନ ଶମ୍ଶାନ ଭଳି ହେବ, ରାସ୍ତାରେ ଅସ୍ଥିର ଧୂଆଁ ଓ ଶାବଳ ଚକ୍ର ଦେଖାଯିବ। ଶୀଘ୍ର ମୁଁ ମୋ ଆଶା ପୂରଣ କରିପାରିବି; ଏହି ବିଦାୟ ଦୁର୍ଲଭ ଲାଗୁଛି, ଏବଂ ତୁମମାନେ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟ ଆସୁଛି। ନିଶ୍ଚୟ, ଯେତେବେଳେ ପାପୀ ରାବଣ ବଧ ହେବେ, ଅଜୟ୍ୟ ଲଙ୍କା ବିଧବାର ଭଳି ନିର୍ଜୀବ ହୋଇଯିବ।