ନିକୁମ୍ଭିଳାରେ ମାନବ ମାଂସ ଖାଇ ନୃତ୍ୟ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଥିବା ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସୀମାନେ ସୀତାଙ୍କୁ ଭୟଭୀତ କରି, ତାଙ୍କୁ ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ଧମକ ଦେଉଥିଲେ। ଦେବକନ୍ୟା ସମାନ ସୀତା, ଏହି ଅପମାନ ଓ ଭୟ ଦେଖି, ତାଙ୍କର ଧୈର୍ୟ ଛାଡ଼ି, ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ଷୁବ୍ଧ ହୋଇ କାନ୍ଦି ପକାଇଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ବଳ୍ମୀକିଙ୍କ ମହାନ ରାମାୟଣର ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡର ପଚିଶତମ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। କ୍ରୁର ରାକ୍ଷସୀମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କହାଯାଇଥିବା ଭୟଙ୍କର ଓ କଠୋର ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକୁ ଶୁଣି, ଜନକନନ୍ଦିନୀ ସୀତା ଆଉ ଅଧିକ କାନ୍ଦିଲେ। ରାକ୍ଷସୀମାନେ ଯେପରି ତାଙ୍କୁ ଧମକ ଦେଲେ, ଭୟଭୀତ ହୋଇ, ଚିତ୍ତ ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିବା ସୀତା ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ କନ୍ଦି କହିଲେ— "ମୁଁ ମଣିଷ ହୋଇ ଏକ ରାକ୍ଷସଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ ହେବିନାହିଁ; ତୁମେ ଯାହା ଚାହଁ, ମୋତେ ଖାଉ, କିନ୍ତୁ ମୁଁ କେବେ ତୁମ ଆଜ୍ଞା ମାନିବିନାହିଁ।" ଚାରିପାଖରେ ରାକ୍ଷସୀମାନେ ଘେରି ରହିଥିବା ସୀତା, ଦେବକନ୍ୟା ସମାନ, ଦୁଃଖ ଓ ରାବଣଙ୍କ ଧମକରେ ଶାନ୍ତି ନପାଇ, ଅତି ଭୟଭୀତ ହେଲେ। ତାଙ୍କ ଦେହ କମ୍ପିଥିଲା, ମନେ ହେଉଥିଲା ଯେପରି ଜୀବନ ଛାଡ଼ିଦେଉଛନ୍ତି; ଏକ ମୃଗୀ ଯେପରି ତାଙ୍କ ଦଳରୁ ଅଲଗା ହୋଇ କାକମାନେ ତାକୁ ଅତ୍ୟାଚାର କରୁଛନ୍ତି, ସେପରି ଅବସ୍ଥା ହୋଇଗଲା। ଏହି ସମୟରେ, ସୀତା ଏକ ମହା ଫୁଲିଥିବା ଅଶୋକ ଶାଖା ଧରି, ଦୁଃଖରେ ଭାଙ୍ଗିଥିବା ମନରେ ପତିଙ୍କୁ ଚିନ୍ତା କରିଲେ। ତାଙ୍କ ଅଂକ ଦୁଇଟି ଅଞ୍ଜଳି ଅଞ୍ଜଳି ଅଶ୍ରୁରେ ଭିଜିଗଲା; ଚିନ୍ତା କରୁଥିଲେ, ଦୁଃଖର ଶେଷ କେଉଁଠି ଅଛି, ତାହା ଦେଖିପାରୁନଥିଲେ। ସୀତା ଭୟରେ ଏତେ କମ୍ପିଲେ ଯେ, ଝଡ଼ରେ ଗଛପତ୍ର ଯେପରି ପଡ଼ିଯାଏ, ସେପରି ତଳକୁ ଢଳିଗଲେ; ରାକ୍ଷସୀମାନଙ୍କ ଭୟରେ ମୁହଁର ରଙ୍ଗ ହରାଇଗଲା। ତାଙ୍କ ଦୀର୍ଘ ଏବଂ ଘନ କେଶ କମ୍ପି କମ୍ପି ନାଗିନୀ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା। କ୍ଷୁବ୍ଧ ଓ କ୍ରୋଧିତ ମନରେ, ମିଥିଲାନନ୍ଦିନୀ ସୀତା ଅଶ୍ରୁ ଝଡ଼ାଇ କାନ୍ଦି କହିଲେ, "ହା ରାମ! ହା ଲକ୍ଷ୍ମଣ! ହା ମାତା କୌଶଲ୍ୟା! ହା ମହାନ ସୁମିତ୍ରା!" ତାଙ୍କ ଦୁଃଖରେ କ୍ଷୁବ୍ଧ ହୋଇ, ସୀତା କହିଲେ— "ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ କହିଥିବା ଏହି କଥା ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ସତ୍ୟ: ସମୟ ପୂର୍ବରୁ ମୃତ୍ୟୁ ପ୍ରାପ୍ତି ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ, ସେଠି ପୁରୁଷ ବା ନାରୀ ଯେହିଁ କିଏ ହେଉନାହିଁ। ରାମଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି, ଏହି କ୍ରୁର ରାକ୍ଷସୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଓ ଏତେ ଦୁଃଖରେ ମୁଁ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ମଧ୍ୟ ବଞ୍ଚିଛି। ମୁଁ ଅଳ୍ପ ପୁଣ୍ୟର, ଦୟନୀୟ, ଏକା ଛାଡ଼ାଯାଇଥିବା ଝାଜ ଯେପରି ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟରେ ପବନରେ ଭସିଯାଏ, ସେପରି ନଶ୍ଟ ହେବି। ପତିଙ୍କୁ ଦେଖିପାରୁନଥିବା ଓ ରାକ୍ଷସୀମାନଙ୍କ ଅଧୀନ ହୋଇପଡ଼ିଥିବା ମୁଁ, ଦୁଃଖରେ ବିଲୀନ ହେଉଛି, ଯେପରି ନଦୀ ବାଙ୍କ ଜଳରେ ଭାଙ୍ଗିଯାଏ।" "ଧନ୍ୟ ସେମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ମୋ ପତିଙ୍କୁ ଦେଖନ୍ତି, ଯାହାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ପଦ୍ମପତ୍ର ସମାନ, ସିଂହ ଚାଲି ପରି ଚଲନ୍ତି, ଋଣ ପୂରଣ କରନ୍ତି, ମୃଦୁ କଥା କହନ୍ତି। ଏମିତି ଆତ୍ମଜ୍ଞାନୀ ରାମଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ମୋ ଜୀବନ ଅସହ୍ୟ, ଯେପରି କଟୁ ବିଷ ଚାଖିବା। କୌଣସି ପୂର୍ବ ଜନ୍ମରେ କଣ ଭୟଙ୍କର ପାପ କରିଥିଲି, ଯାହା ପାଇଁ ଏହି ଭୟଙ୍କର ଦୁଃଖ ଭୋଗୁଛି? ବଡ଼ ଦୁଃଖରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ ଜୀବନ ତ୍ୟାଗ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛି, କିନ୍ତୁ ରାକ୍ଷସୀମାନେ ରକ୍ଷା କରୁଥିବାରୁ ରାମଙ୍କ ପାଖକୁ ଯିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ। ଏହି ମନୁଷ୍ୟ ଜନ୍ମ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଉପରେ ନିର୍ଭରତା ଉପରେ ଅପବାଦ; ଚାହିଲେ ମଧ୍ୟ ଜୀବନ ତ୍ୟାଗ କରିପାରିବି ନାହିଁ।" ଏଠାରେ ବଳ୍ମୀକିଙ୍କ ମହାନ ରାମାୟଣର ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡର ଛବିଶତମ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ସୀତା, ଜନକନନ୍ଦିନୀ, ଅଞ୍ଜଳି ଅଞ୍ଜଳି ଅଶ୍ରୁ ଝଡ଼ାଇ, ମୁହଁ ନମାଇ, ଏକ ଅପରିପକ୍ୱ ଝିଅ ପରି କାନ୍ଦିଲେ। ସେ ମନବିକ୍ଷୁବ୍ଧ, ମଦୋନ୍ମତ ବା ବିବ୍ରାନ୍ତ ପରି ଭୂମିରେ ଏପଟେ ସେପଟେ ହେଉଥିଲେ, ଯେପରି ଏକ ଛୋଟ ଝିଅ ଗାଈ ଫେରିଯାଇଛି। "ରାଘବ ଅସଂରକ୍ଷିତ ଥିବାବେଳେ, ରୂପ ନେବାର କ୍ଷମତା ଥିବା ରାକ୍ଷସ ରାବଣ ମୋତେ ଜୋର କରି ଏଠାକୁ ନେଇଯାଇଥିଲେ। ଏଠି ରାକ୍ଷସୀମାନଙ୍କ ଅଧୀନରେ ଏବଂ ତାଙ୍କର କଠୋର ଧମକରେ ମୁଁ ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ ଅଛି, ଏବଂ ଏଭଳି ଜୀବନ ଧାରଣ କରିପାରୁନଥିଲି। ରାମ, ମହାରଥୀ, ଛାଡ଼ି ଏଠି ରାକ୍ଷସୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ନିବାସ କରି ମୋ ପାଇଁ ଜୀବନ, ଧନ ବା ଭୂଷଣର କୌଣସି ମୂଲ୍ୟ ନାହିଁ। ନିଶ୍ଚୟ, ମୋ ହୃଦୟ ପାଥରର, କିମ୍ବା ଅମର, କାରଣ ଏତେ ଦୁଃଖରେ ମଧ୍ୟ ଏହା ଭାଙ୍ଗୁନାହିଁ।" "ଲଜ୍ଜା ମୋ ପରେ, ଅପରାଧିନୀ, ଅବିଶ୍ୱାସନୀ ମୁଁ, ଏପରି ଦୁଃଖରେ ମଧ୍ୟ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ବଞ୍ଚିଛି; ଏହି ଜୀବନ ଅପବିତ୍ର। ଏ ରାତ୍ରିଚରୀ ରାବଣଙ୍କୁ ମୁଁ ବାମ ପାଦ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ଛୁଉନଥିଲି, ତେବେ ଏମିତି ଘୃଣିତ ବ୍ୟକ୍ତିକୁ କିପରି ଆକାଂକ୍ଷା କରିପାରିବି? ସେ ନ ନିଜ ପ୍ରତ୍ୟାଖ୍ୟାନ ବୁଝେ, ନ ନିଜକୁ, ନ ନିଜ ବଂଶକୁ—ଏହି କ୍ରୁର ସ୍ୱଭାବରେ ମୋତେ ଆକର୍ଷିତ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରେ। ମୋତେ କାଟିଦେଲେ, ଭାଙ୍ଗିଦେଲେ, ଚୁର୍ଣ୍ଣ କଲେ, ବା ଦାହଜ୍ୱଳିତ ଅଗ୍ନିରେ ପୋଡ଼ିଦେଲେ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ରାବଣଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ମାନିବିନାହିଁ; ଏହି ଅପ୍ରୟୋଜନୀୟ ଆଲୋଚନା କାହିଁକି ବଢ଼ାଯାଉଛି?" "ରାଘବ ଜଣେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ବୁଦ୍ଧିମାନ, କୃତଜ୍ଞ ଓ କରୁଣାମୟ, ସଦା ଧର୍ମନିଷ୍ଠ; ତଥାପି ମୋ ଅପମୃତ୍ୟୁ ଦୁଃଖରେ ସେ ଏବେ କାହିଁକି କରୁଣା ଦେଉନାହିଁ? ଜନସ୍ଥାନରେ ଚାଉଦ ହଜାର ରାକ୍ଷସକୁ ଏକା ନିହତ କରିଥିଲେ; ତେବେ ସେ କାହିଁକି ମୋ ପାଇଁ ଆସୁନାହିଁ? ମୁଁ ଏକ ଦୁର୍ବଳ ରାକ୍ଷସ ରାବଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅପହୃତ; ମୋ ପତି ନିଶ୍ଚିତ ଯୁଦ୍ଧରେ ରାବଣଙ୍କୁ ବିନାଶ କରିପାରିବେ। ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟରେ ବିରାଧ ନାମକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାକ୍ଷସକୁ ରାମ ଯୁଦ୍ଧରେ ବିନାଶ କରିଥିଲେ; ତେବେ ସେ କାହିଁକି ମୋ ପାଇଁ ଆସୁନାହିଁ?" "ଏହି ଲଙ୍କା ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଗମ, କିନ୍ତୁ ରାଘବଙ୍କ ଶରମାନେ ପାଇଁ କୌଣସି ବାଧା ନାହିଁ। ଏତେ ସାହସୀ ଓ ଧୈର୍ୟଶୀଳ ରାମ କାହିଁକି ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟା ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ ରାକ୍ଷସ ଦ୍ୱାରା ଅପହୃତ ହେବା ସତ୍ୱେ ଆସୁନାହିଁ?