ଅଜାମୁଖୀ ଯେଉଁ କଥା କହିଥିଲେ, ସେହି କଥା ରାବଣଙ୍କୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପସନ୍ଦ ହେଲା । ସେ ଶୀଘ୍ର ମଦ ଆଣିବାକୁ ଆଦେଶ ଦେଲେ, କାରଣ ଏହା ସମସ୍ତ ଦୁଃଖର ନାଶକ । ରାକ୍ଷସୀମାନେ ମାନବ ମାଂସ ଖାଇବା ପରେ ନିକୁମ୍ଭିଳାରେ ନୃତ୍ୟ କରିବାକୁ ଚାହିଁଲେ । ଏପରି ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସୀମାନେ ଦେବକନ୍ୟା ସମାନ ସୀତାଙ୍କୁ ଭୟଭୀତ କରିବା ସମୟରେ, ସୀତା ନିଜ ସାହସ ହରାଇ, ବିଷାଦରେ କାନ୍ଦିପକିଲେ । ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ, ଏହି ମହାନ୍ୟ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡର ପ୍ଚ୍ଚିଶତମ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି । ରାକ୍ଷସୀମାନେ ଯେଉଁ ଭୟଙ୍କର ଏବଂ କଠୋର ଶବ୍ଦରେ ସୀତାଙ୍କୁ ଦମ୍ଭ କରିଥିଲେ, ତାହା ଶୁଣି ଜନକନନ୍ଦିନୀ ସୀତା ବିଷାଦରେ କାନ୍ଦିପକିଲେ । ସେମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏପରି ଭୟ ଦେଖାଯିବା ପରେ, ଭୟରେ କମ୍ପିତ ହୋଇ, ଲୁହ ଭରା କଣ୍ଠରେ, ମନେ ଅଟୁଟ ଥିବା ଓଇଦେହୀ କହିଲେ— "ମାନବ ଜାତିର ଜଣେ ନାରୀ କେବେ ରାକ୍ଷସଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ ହେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ । ତୁମେ ଚାହିଁଲେ ମୋତେ ଖାଇପାର, କିନ୍ତୁ ମୁଁ ତୁମେ ଦିଆ ଆଦେଶ ମାନିବି ନାହିଁ ।" ସୀତା, ଯିଏ ଦେବକନ୍ୟା ସମାନ, ରାକ୍ଷସୀମାନେ ଚାରିପାଖରେ ଘେରି ରଖିଥିବାରୁ ଏବଂ ରାବଣଙ୍କ ଭୟ ଦେଖାଯିବାରୁ ଶାନ୍ତି ନ ପାଇଲେ । ସେ ଏତେ ଭୟଭୀତ ହେଲେ ଯେ, ତାଙ୍କ ଶରୀର ମାନେ ମନେ ଛାଡ଼ିଯିବା ପରି ଲାଗିଲା; ଜଣେ ହରିଣୀ ଯେପରି ତାଙ୍କ ଦଳରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହୋଇ କାକମାନେ ଦ୍ୱାରା ଅତ୍ୟାଚାରିତ ହୁଏ, ସେଉଁପରି ତାଙ୍କ ଅବସ୍ଥା ହେଲା । ଏହି ସମୟରେ, ତାଙ୍କ ଦୁଃଖରେ ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିବା ମନେ, ଏକ ବିଶାଳ ଫୁଲ ଥିବା ଅଶୋକ ଶାଖାକୁ ଧରି, ସୀତା ନିଜ ପତିଙ୍କୁ ମନେ ପକିଲେ । ତାଙ୍କ ଦୃଢ଼ ଛାତି ଉପରେ ଲୁହ ଝରିଲା, ଦୁଃଖର ସେମିତି କୌଣସି ଶେଷ ନାହିଁ ବୋଲି ଭାବିଲେ । ଭୟରେ କମ୍ପିତ ସୀତା ବଡ଼ ବଡ଼ ଶ୍ୱାସ ନେଇ, ଦୁଃଖରେ ଅସ୍ଥିର ମନରେ, କ୍ଷୁଭିତ ହୋଇ କାନ୍ଦିଲେ । ତାଙ୍କ ଦୀର୍ଘ ଘନ କେଶ ତାଳା କମ୍ପିଲା, ସାପ ମାନେ ଯେପରି ଗୁଡ଼ିକୁ ଚାଲାଏ । ମିଥିଳାନନ୍ଦିନୀ ଏହି ଦୁଃଖରେ ଆକ୍ରନ୍ତ ହୋଇ, ଲୁହ ଛାଡ଼ି, 'ହା ରାମ!', 'ହା ଲକ୍ଷ୍ମଣ!', 'ହା କୌଶଲ୍ୟା ମା!', 'ହା ମହାନ ସୁମିତ୍ରା!' ବୋଲି କରୁଣ ଦେଖିଲେ । ସେ ଭାବିଲେ, "ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକମାନେ କହିଥିବା କଥା ନିଶ୍ଚୟ ସତ୍ୟ—ମୃତ୍ୟୁ ସମୟ ପୂର୍ବରୁ କେବେ ମିଳେ ନାହିଁ, ନା ପୁରୁଷଙ୍କୁ, ନା ନାରୀଙ୍କୁ । ଏଠାରେ ମୁଁ ଏହି ନିର୍ଦୟ ରାକ୍ଷସୀମାନେ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଯାତିତ ହୋଇ, ରାମଙ୍କୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହୋଇ, ଏଵେ ମଧ୍ୟ ବଞ୍ଚିଅଛି । ମୁଁ ଅପୁଣ୍ୟ ଓ ଦୟନୀୟ, ଏକ ଭରା ଜାହାଜ ଯେପରି ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟରେ ପବନ ଦ୍ୱାରା ଛାଡ଼ାଯାଏ, ସେପରି ନଶ୍ଟ ହେଉଛି । ମୁଁ ମୋ ପତିଙ୍କୁ ଦେଖିପାରୁନାହିଁ, ଏବଂ ଏହି ରାକ୍ଷସୀମାନେ ଦ୍ୱାରା ଦମିତ, ଦୁଃଖରେ ଡୁବୁଛି । ଯେଉଁମାନେ ମୋ ପତି ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିପାରନ୍ତି, ସେମାନେ ଧନ୍ୟ, କାରଣ ସେ ନୀଳ କମଳ ପତ୍ର ସଦୃଶ ଚକ୍ଷୁ, ସିଂହ ଚାଳି, କୃତଜ୍ଞ ଓ ସୁମିଠା କଥା କହନ୍ତି । ଏମିତି ଚେତନାଶୀଳ ରାମ ବିନା ମୋ ଜୀବନ ତୀବ୍ର ବିଷ ଭୋଗ କରିବା ସମାନ । କିଏ ଜଣେ ଶରୀରରେ ପୂର୍ବ ଜନ୍ମର କୌଣସି ମହାପାପ କରିଥିଲି, ଯାହାର ଫଳରେ ଏପରି ଭୟାନକ ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଛି?" "ମୁଁ ଏତେ ଦୁଃଖରେ ଜୀବନ ଛାଡ଼ିବାକୁ ଚାହେ, କିନ୍ତୁ ଏହି ରାକ୍ଷସୀମାନେ ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷିତ ହେବାରୁ, ରାମଙ୍କୁ ପହଁଚିପାରୁନାହିଁ । ମନୁଷ୍ୟତା ଉପରେ ଅଭିଶାପ, ଅନ୍ୟ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରିବା ଉପରେ ଅଭିଶାପ, କାରଣ ଇଚ୍ଛାକୃତ ମୃତ୍ୟୁ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ ।" ଏହିପରେ ମହାନ୍ୟ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡର ଛବିଶତମ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି । ଜନକନନ୍ଦିନୀ ସୀତା ଲୁହରେ ଭିଜିଥିବା ମୁହଁ ନେଇ, ମୁହଁ ନମ୍ର କରି, ଜଣେ ଅପରିପକ୍ୱ କନ୍ୟା ପରି କାନ୍ଦିଲେ । ସେ ଏମିତି ଦୁଃଖିତ ହେଲେ, ଯେପରି ମତ ହୋଇଯାଇଥିବା କିମ୍ବା ବିକ୍ଷୁବ୍ଧ ମନ, ଗାଁର ଛୋଟ ଗାଈ ମାନେ ଯେପରି ନିଜ ମାଆଁଠାରୁ ଦୂରେ ଚଲିଯିବା ପରେ ଅସ୍ଥିର ହୁଏ, ସେଉଁପରି ଜମିରେ ଏପଟେ ସେପଟେ ଚଳିଲେ । ସେ ଦୁଃଖରେ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ମନେ କହିଲେ, "ରାଘବ ଅସଂରକ୍ଷିତ ଥିବା ସମୟରେ ମୁଁ ରାବଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶକ୍ତିବାନ୍ ରୂପ ଧାରଣ କରି ଧରାଯାଇ, ଏଠାକୁ ନେଇଯାଇଲି । ଏଠାରେ ଏହି ରାକ୍ଷସୀମାନେ ମୋତେ ଅତ୍ୟାଚାର କରୁଛନ୍ତି, ମୁଁ ଏପରି ଦୁଃଖ ସହିପାରୁନି । ରାମ, ମହାରଥୀ ବିନା, ଏଠାରେ ରାକ୍ଷସୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ରହି, ଜୀବନ, ଧନ କିମ୍ବା ଆଭୂଷଣର କୌଣସି ମୂଲ୍ୟ ନାହିଁ । ମୋ ହୃଦୟ ନିଶ୍ଚୟ ପାଥରର ତିଆରି, କିମ୍ବା ଅକ୍ଷୟ ଓ ଅମର, ଯେଉଁଥିରେ ଏପରି ଦୁଃଖରେ ମଧ୍ୟ ଭାଙ୍ଗିଯାଏ ନାହିଁ ।" "ମୋପରି ଲଜ୍ଜା, ମୁଁ ଅପାତ୍ର, ଅନିଷ୍ଠାନୀ, ଏପରି ଦୁଃଖରେ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ମଧ୍ୟ ବଞ୍ଚି ଅଛି, ମୋ ଜୀବନ ପାପମୟ । ମୁଁ ଏହି ରାତ୍ରିଚର ରାବଣଙ୍କୁ ବାମ ପାଦରେ ମଧ୍ୟ ସ୍ପର୍ଶ କରିବି ନାହିଁ; ତେଣୁ ଏମିତି ଏକ ନିଚ ଲୋକଙ୍କୁ କେମିତି ଚାହିବି? ସେ ନା ପ୍ରତ୍ୟାଖ୍ୟାନ ବୁଝେ, ନା ନିଜକୁ, ନା ନିଜ ବଂଶକୁ—ଏମିତି ନିର୍ଦୟ ମନ୍ତାବଳି ମୋପାଇଁ ଆସିଛି । ମୋତେ କାଟିଦିଅନ୍ତୁ, ଭାଙ୍ଗିଦିଅନ୍ତୁ, ଭସ୍ମ କରିଦିଅନ୍ତୁ, କିମ୍ବା ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନିରେ ପୋଡ଼ିଦିଅନ୍ତୁ—ମୁଁ କେବେ ରାବଣଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ମାନିବି ନାହିଁ; ଏହି ଅପରିଗ୍ରହ କଥା କାହିଁକି ଅଧିକ କହିବି?" "ରାଘବ ଜଣେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ବୁଦ୍ଧିମାନ, କୃତଜ୍ଞ ଓ ଦୟାଳୁ, ସଦା ଧର୍ମନିଷ୍ଠ; କିନ୍ତୁ ମୋ ଅପମାର୍ଗରୁ, ସେ ଏବେ ଦୟା କରୁନାହାନ୍ତି ବୋଲି ଭୟ ଲାଗୁଛି । ଜନସ୍ଥାନରେ ଚୌଦ ହଜାର ରାକ୍ଷସକୁ ସେ ଏକା ହାତେ ବିଜୟ କରିଥିଲେ; ତେବେ ସେ କାହିଁକି ମୋପାଇଁ ଆସୁନାହାନ୍ତି? ମୁଁ ଏଠାରେ ଦୁର୍ବଳ ରାକ୍ଷସ ରାବଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଧରାଯାଇଛି; ମୋ ପତି ନିଶ୍ଚୟ ଯୁଦ୍ଧରେ ରାବଣଙ୍କୁ ମାରିପାରିବେ । ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟରେ ବିରାଧ ନାମକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାକ୍ଷସ ମଧ୍ୟ ରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବିନାଶ ହୋଇଥିଲେ; ତେବେ ଏଠାରେ କାହିଁକି ଆସୁନାହାନ୍ତି?" "ନିଶ୍ଚୟ, ଏହି ଲଙ୍କା ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଦୁର୍ଜୟ ସ୍ଥାନ, କିନ୍ତୁ ରାଘବଙ୍କ ବାଣମାଳା ପାଇଁ କୌଣସି ବାଧା ନାହିଁ । ତେବେ କ’ଣ କାରଣ, ଏମିତି ଶୂରବୀର ରାମ ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟା ପତ୍ନୀ, ଯିଏ ଏକ ରାକ୍ଷସ ଦ୍ୱାରା ହରିତ, ସେଥିରେ ଆସୁନାହାନ୍ତି?