ଅତି ଦୂରେ ନୁହେଁ, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବାଘ ସଦୃଶ, ଶୋକ ଓ ଦୁଃଖରେ ଭର୍ତ୍ତି ହୋଇଥିବା ଏକ ଶୂରବୀର ଅଚିରେ ଏକ ଯଜ୍ଞ ଅଶ୍ୱକୁ ଭ୍ରମଣ କରୁଥିବା ଦେଖିଲେ। ସେ ରାଜପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଜଳ ତର୍ପଣ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କଲେ, କିନ୍ତୁ ସେ ଜଳାଶୟ କିମ୍ବା ଜଳ ଖୋଜି ପାଇଲେ ନାହିଁ। ଚାରିପଟେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଇ ଦେଖିବା ପରେ, ସେ ରାମ, ତୁମର ପୂର୍ବଜଙ୍କ ମାମା, ବାୟୁ ସମାନ ଦ୍ରୁତ ଓ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ରାଜା ସୁପର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ସେହି ସମୟରେ ବଳଶାଳୀ ବୈନତେୟ (ଗରୁଡ) ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, “ହେ ବୀର, ଏତେ ଦୁଃଖ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ; ଏହି ମୃତ୍ୟୁକୁ ସମସ୍ତ ଜଗତ୍ ଗ୍ରହଣ କରେ। ଏହି ପ୍ରବଳମାନେ ଅପାର କପିଳଙ୍କ ତେଜରେ ଭସ୍ମ ହୋଇଛନ୍ତି; ଏହି ମହାପୁରୁଷମାନେ ପାଇଁ ସାଧାରଣ ଜଳ ଦେଇ ତର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ହେ ବୀର, ହିମବତ୍ତଙ୍କ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ କନ୍ୟା ଗଙ୍ଗା ରେ ତୁମେ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ତର୍ପଣ କର; ସେଇ ଗଙ୍ଗା ସମସ୍ତ ଜଗତ୍କୁ ପବିତ୍ର କରନ୍ତି। ଯେତେବେଳେ ଏହି ଭସ୍ମରେ ପ୍ରିୟ ଗଙ୍ଗା ଜଳ ପଡ଼ିବ, ସେତେବେଳେ ସାଗରଙ୍କ ସଠିଠି ସହିତ ସଠି ହଜାର ପୁତ୍ର ସ୍ୱର୍ଗଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବେ। ଏବେ ତୁମେ ଯାଅ, ଅଶ୍ୱକୁ ଆଣିବା; ତୁମେ ପିତୃୟଜ୍ଞ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିବା ଦରକାର।” ସୁପର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ତେଜସ୍ଵୀ ଓ ବଳଶାଳୀ ମହାତ୍ମା ତୁରନ୍ତ ଅଶ୍ୱକୁ ନେଇ ଫେରିଲେ। ପରେ, ଅନୁଷ୍ଠିତ ରାଜାଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ, ସେଠାରେ ଘଟିଥିବା ସମସ୍ତ କଥା ଓ ସୁପର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ଉପଦେଶ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ କହିଲେ। ଏହି ଭୟଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ରାଜା ନିୟମ ଓ ବିଧି ଅନୁସାରେ ଯଜ୍ଞ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କଲେ। ମହାନ ରାଜା ଆଶା କରୁଥିବା ଯଜ୍ଞ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ନିଜ ନଗରକୁ ଫେରିଲେ; କିନ୍ତୁ ଗଙ୍ଗା ଆନ୍ୟାୟନ ସମ୍ପର୍କରେ କୌଣସି ଉପାୟ ମିଳିଲା ନାହିଁ। ଏହି ଉପାୟ ନ ମିଳି, ବିଶାଳ ରାଜା ତିରିଶି ହଜାର ବର୍ଷ ରାଜ୍ୟ କରି, ଶେଷରେ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଚଲିଗଲେ। ଏଠିଠାରେ ଚାଳିଶି-ଦ୍ୱିତୀୟ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ସାଗର ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଲୋକ ଛାଡ଼ିବା ପରେ, ଲୋକମାନେ ଅତି ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଅଂଶୁମାନଙ୍କୁ ରାଜା ବାନ୍ଧିଲେ। ଏହି ଅଂଶୁମାନ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରଶିଂସିତ ଥିଲେ; ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଥିଲେ ଦିଲୀପ, ଯିଏ ଖ୍ୟାତିଶାଳୀ ଓ ଉଜ୍ୱଳ। ଅଂଶୁମାନ ରାଜ୍ୟ ଦିଲୀପଙ୍କୁ ଦେଇ, ନିଜେ ହିମାଳୟର ଶୂଭ୍ର ଶିଖରରେ ଦୀର୍ଘ ତପସ୍ୟା କଲେ। ଏହି ମହାଶୟ ରାଜା ଅସେଉଁ ତପଃଶକ୍ତି ନେଇ ତିରିଶି-ଦ୍ୱି ହଜାର ବର୍ଷ ମୁନିମାନଙ୍କ ଅରଣ୍ୟରେ ବସି, ପରେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ। ଦିଲୀପ, ଅତି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ଉତ୍ସାହୀ, ତାଙ୍କ ପୂର୍ବଜମାନଙ୍କ ନାଶ ଶୁଣି ବିପ୍ରମାନ୍ତ ହେଲେ ଓ କୌଣସି ଉପାୟ ଭାବିପାରିଲେ ନାହିଁ। “କିପରି ଗଙ୍ଗା ଅବତରିତ ହେବେ? କିପରି ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଜଳ ତର୍ପଣ କରିବି? କିପରି ତାଙ୍କୁ ମୋକ୍ଷ ଦେଇପାରିବି?” ଏହି ଚିନ୍ତାରେ ଲିନ ହେଲେ। ସେ ନିତ୍ୟ ଏହି ଉପାୟ ଭାବିଥିଲେ, ନିୟମିତ ଓ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଥିଲେ। ଏଭଳି ଏକ ସୁପୁତ୍ର ଭଗୀରଥ ତାଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ଯିଏ ଅତି ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଓ ଉତ୍ତମ ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ। ଦିଲୀପ ଅନେକ ଯଜ୍ଞ କଲେ, ତିରିଶି ହଜାର ବର୍ଷ ରାଜ୍ୟ କଲେ। କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ପୂର୍ବଜମାନଙ୍କ ମୋକ୍ଷ ଉପାୟ ମିଳିଲା ନାହିଁ; ଶେଷରେ ରୋଗାକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ, ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଦେହ ଛାଡ଼ିଲେ। ତାଙ୍କ ନିଜ ଉପାର୍ଜିତ ପୁଣ୍ୟରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଲୋକକୁ ଗଲେ ଓ ଭଗୀରଥଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କଲେ। ଭଗୀରଥ ଏକ ମହାନ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାଜା ଥିଲେ, ତାଙ୍କର ସନ୍ତାନ ନଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ସନ୍ତାନ ଓ ପ୍ରଜା ଆଶା କରୁଥିଲେ। ରାଜ୍ୟ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ମାନେଇ ଦେଇ, ଗଙ୍ଗା ଅବତରଣ ପାଇଁ ଦୀର୍ଘ ତପସ୍ୟା କରିବାକୁ ଗୋକର୍ଣ୍ଣକୁ ଗଲେ। ସେ ହଜାର ବର୍ଷ ହସ୍ତ ଉପରେ ଉଠାଇ ରହି, ପଞ୍ଚ ତପସ୍ୟା କରି, ମାସେ ମାସେ ଖାଇ ସେନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହ କରି, ଭୟଙ୍କର ତପସ୍ୟା କଲେ। ଏଭଳି ତପସ୍ୟା ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବା ପରେ, ମହାପ୍ରଭୁ ବ୍ରହ୍ମା ଅତି ଖୁସି ହେଲେ। ସେ ଭଗୀରଥଙ୍କୁ କହିଲେ, “ହେ ରାଜା, ତୁମ ତପସ୍ୟାରେ ମୁଁ ପ୍ରସନ୍ନ; ଏବେ ତୁମେ ଯେଉଁ ଇଚ୍ଛା କର, ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଉଛି।” ତେଜସ୍ଵୀ ଭଗୀରଥ ହସ୍ତ ଯୋଡି ଉତ୍ତର ଦେଲେ, “ଯଦି ମୋ ତପସ୍ୟା ଫଳିଛି, ଯଦି ପ୍ରଭୁ ମୋ ପ୍ରସନ୍ନ, ତେବେ ସାଗରଙ୍କ ସମସ୍ତ ପୁତ୍ର ମୋ ଦ୍ୱାରା ତର୍ପଣ ଲାଭ କରନ୍ତୁ। ଗଙ୍ଗା ଜଳରେ ଯେଉଁଠାରେ ତାଙ୍କ ଭସ୍ମ ଭିଜିବ, ସେଉଁଠି ସେମାନେ ତାଙ୍କ ଆଗ୍ରଜମାନଙ୍କ ସହିତ ସ୍ୱର୍ଗ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତୁ। ଏହି ମହାବର ମୋ ଉତ୍ତମ କୁଳ ପାଇଁ ଦିଅ, ଯେଉଁଠି ଆଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶ ଅବିନାଶୀ ରହିପାରିବ।” ତାହା ପରେ ବ୍ରହ୍ମା ରାଜାଙ୍କୁ ମଧୁର ଓ ଶୁଭ କଥା କହିଲେ, “ହେ ଭଗୀରଥ, ଏହି ତୁମ ଇଚ୍ଛା ଅତି ମହାନ; ତୁମର କୁଶଳ ହେଉ, ଆଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର ମହିମା ବଢ଼ୁ। ଏହି ହିମାଳୟର ଜ୍ୟେଷ୍ଠ କନ୍ୟା ଗଙ୍ଗାଙ୍କୁ ଧରିବାକୁ ହରଙ୍କ (ଶିବଙ୍କ) ନିଯୁକ୍ତ କର। ପୃଥିବୀ ଗଙ୍ଗାଙ୍କ ଅବତରଣ ସହିପାରିବ ନାହିଁ; ମୁଁ ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ ଶିବ ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ କାହାକୁ ଏହି କ୍ଷମତା ଦେଖୁନାହିଁ।” ଏଭଳି ରାଜାଙ୍କୁ ବର ଦେଇ, ବ୍ରହ୍ମା ଗଙ୍ଗାଙ୍କୁ ଉପଦେଶ କରି, ଦେବତାମାନେ ଓ ମାରୁତମାନେ ସହିତ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଚଲିଗଲେ। ଏଠି ଚାଳିଶି-ଦ୍ୱିତୀୟ ସର୍ଗ ଶେଷ ହୁଏ। ଏବେ ଚାଳିଶି-ତୃତୀୟ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ।